Piyasalar & Ekonomi
İş Dünyası
Politika
BUGÜNKÜ DESTEKÇİMİZ
Teknoloji & Startup
Spor
Günün Hikâyesi

🗞 Koz mu, hedef mi?

Günaydın. Türkiye’nin Şanghay İşbirliği Örgütü’ne üyelik ihtimali hem “koz” hem de “hedef” olarak değerlendirildi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, BM Genel Kurulu’nda konuştu. Donbas bölgesinde referandum düzenleneceği iddia edildi.
21 Eylül - Pfizer
Pfizer ile birlikte

Egzamayı üzerinizde taşımayın, hayatı özgürce yaşayın 1

Kronik bir hastalık olan ve en önemli bulgu olarak cilt kuruluğuyla baş gösteren atopik dermatit (atopik egzama) hastaların ve ailelerinin yaşam kalitesini olumsuz yönde etkiliyor 2 . 14 Eylül Atopik Dermatit Farkındalık Günü nedeniyle…

Daha fazlasını öğren →

Murat Çetinmühürdar/TCCB/Anadolu Ajansı

Murat Çetinmühürdar/TCCB/Anadolu Ajansı

Aposto Altı Otuz | 21 Eylül Çarşamba - Koz mu, hedef mi?

Aposto Gündem

Aposto Altı Otuz | 21 Eylül Çarşamba - Koz mu, hedef mi?

21 Eylül Çarşamba gününden herkese günaydın. Bugün dünya genelinde “Barış Günü” olarak kutlanıyor. Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin yanı sıra; Azerbaycan-Ermenistan, Tacikistan-Kırgızistan gerilimleri son günlerde yaşanırken dünyanın birçok noktasında da şiddet eylemleri sürüyor. Ülkeler arası, kimi zaman ülke içi yaşanan türlü şiddet eylemlerinin bir an evvel son bulmasını diliyor, savaşın hiçbir zaman kazananı olmadığını hatırlatıyoruz.

  • Günün hikâyesi: Türkiye'nin Şanghay İşbirliği Örgütü'ne üyelik ihtimalinin koz mu yoksa hedef mi olduğunu değerlendirdik.
  • Editörün önerisi: Alexis Wichowski, Gülin Çavuş ve Gülsin Harman'ın konuşmacı olduğu "Dezenformasyonla Mücadele: Hukuki Reformlar, Bilgi Doğrulama ve Gazetecilik" isimli çevrimiçi etkinlik bugün saat 18.00'de. Katılmak için buradan kayıt yaptırın!
  • Günün çalma listesi: Chillin with friends

Mutlu günler! İyi bültenler!

Efekan

Aposto Gündem

Aposto Gündem

Her sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.

Piyasalar & Ekonomi

• Hazine ve Maliye Bakanlığı, merkezi yönetim borç stokunun ağustos ayında 30,7 milyar lira artışla 3,6 trilyon lira olduğunu açıkladı. Borç stokunun 1,2 trilyon liralık kısmının Türk Lirası cinsinden olduğu belirtilirken, 2,4 trilyon liralık bölümünün ise döviz cinsinden olduğu ifade edildi.

• Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), yurt dışı üretici fiyat endeksinin aylık bazda %2,6 artışla yıllık bazda %118,9 olduğunu açıkladı. Endekste en çok artış gösteren ana sanayi grubu ise yıllık bazda %244,9 artan enerji oldu.

• Ticaret Bakanlığı Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü’ne bağlı Akaryakıt Kaçakçılığıyla Mücadele Özel Ekibi, vergi usülsüzlükleri yaptığı bildirilen 13 akaryakıt dağıtım şirketi ve 39 bayiyi inceledi. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK), lisanslı 39 bayinin sahte fatura düzenlediği, gerçek faaliyeti olmadığı hâlde piyasaya 5 ayda toplam 2,6 milyar lira tutarında sahte fatura sürdüğü ve kamuyu 1 milyar lira zarara uğrattığını tespit etti.

• Almanya'da ÜFE (üretici fiyat endeksi) ağustos ayında, enerji harcamalarındaki yükselmenin etkisiyle yıllık bazda %45,8 artışla rekor kırdı. Elektrikte artış yıllık bazda %174,9 olurken, doğal gazda artış %209'u aştı.

• Avrupa Merkez Bankası, Avro Bölgesi'nin temmuz ayında 20 milyar avroluk rekor cari açık verdiğini açıkladı. Son 12 ay içinde ise cari işlemler dengesinin toplam 63 milyar avro fazla verdiği duyuruldu. Geçtiğimiz yılın aynı döneminde bu miktar 370 milyar avroydu.

• Rusya merkezli enerji şirketi Gazprom, Sibirya'nın Gücü boru hattı üzerinden Çin'e doğal gaz sevkiyatının 22-29 Eylül tarihleri arasında bakım çalışmaları nedeniyle durdurulacağını açıkladı.

İş Dünyası

• ASELSAN ile Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB), yapay zekâ destekli Jandarma Kent Güvenlik Yönetim Sistemi (J/KGYS) Projesi Sözleşmesi'ni imzaladı. 1 milyar 49 milyon lira bedelindeki proje kapsamında, 25 ildeki 650 noktaya kamera ve kayıt sistemi kurulacak. Teslimatların 2023'te başlaması ve 2024'te tamamlanması planlanıyor.

• DenizBank, "uluslararası yaptırım düzenlemelerine uygun hareket ettiğini" ve Rusya'nın ödeme sistemi Mir'de hizmet vermeyi durdurduğunu açıkladı.

• Johnson & Johnson'a şirketin talk bazlı pudra ürünleri nedeniyle dava açan tüketiciler, Temyiz Mahkemesi'ne şirketin ekim ayında ayırarak yeni şirket hâline getirdiği ve iflas açıklayan birimi LTL'yi davaları engellemek için kullandığını öne sürdü ve mahkemeyi aksiyon almaya davet etti.

• Ford, beklenenin üzerindeki tedarikçi maliyetleri ve parça teminindeki sorunların, üçüncü çeyrek sonuçlarında 1 milyar dolar daha fazla harcamaya yol açabileceğini açıkladı. Şirket ayrıca envanterde parça bekleyen ve bayilere teslim edilemeyen yaklaşık 40 bin ila 45 bin araç bulunmasını beklediğini söyledi.

• Salesforce, ekim ayında hayata geçireceği Net Zero Marketplace ile karbon kredisi alım satımına olanak sağlayan bir pazaryeri sunacağını açıkladı. Şirket toprak sağlığı, ağaçlandırma ve yenilenebilir enerji gibi alanlarda programları destekleyen yaklaşık 90 projenin platformda yer alacağını aktardı.

Politika

• Cumhurbaşkanı Erdoğan, BM 77. Genel Kurul görüşmelerinde konuştu. Erdoğan konuşmasında Rusya'nın Ukrayna'yı işgali, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin tanınması, Yunanistan ile gerginlik, Suriye ve İsrail-Filistin ihtilafına kadar birçok konuya değindi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan BM Genel Kurulu'nda

T24

  • Rusya'nın işgali: Rusya'nın işgaline ilişkin Erdoğan "Türkiye olarak, Rusya-Ukrayna savaşının meydana getirdiği sarsıntılarla mücadele ortaya koyuyoruz. Buradan uluslararası kuruluşları ve tüm ülkeleri, Türkiye'nin kalıcı barışın tesisine yönelik çabalarına samimi destek vermeye çağırıyorum. Dünya 5'ten büyüktür ve daha adil bir dünya mümkündür. Gerçeğin altını her platformda en kuvvetli şekilde çizmeye devam edeceğiz." dedi.
  • Mülteciler: Türkiye'deki Suriye vatandaşlarına ilişkin de konuşan Erdoğan "4 milyonu aşkın sivil, ülkemizin yardımlarıyla hayata tutunmaktadır. Yardım kararının uzatılması için Güvenlik Konseyi mesuliyetini yerine getirmelidir." ifadelerini kullandı.
  • İsrail-Filistin ihtilafı: İsrail-Filistin ihtilafının sona ermesi gerektiğini vurgulayan Erdoğan "Kudüs, Haremi Şerif'in kutsiyetine saygı gösterilmesi, yasa dışı yerleşim faaliyetlerinin durdurulması şarttır. Bölgedeki sorunun adil, kalıcı, kapsamlı çözüme kavuşturulması için başkenti Doğu Kudüs olan, bağımsız ve egemen Filistin devleti kurulması dışında bir ihtimal yoktur." dedi. 
  • Kıbrıs mesajı: Cumhurbaşkanı Erdoğan "Kıbrıs meselesinde adil, kalıcı bir çözüme ulaşılması için Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ile hep iyi niyetli çaba sergiledik. Bugün adada iki ayrı devlet ve iki ayrı halk olduğu bilinmektedir. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni tanımaya davet ediyoruz." diye konuştu.
  • Yunanistan çıkışı: Erdoğan, Yunanistan ile gerginliğe ilişkin "Yunanistan'dan, gerginlik ve tahrik siyasetini bir kenara bırakarak iş birliği ve dayanışma çağrılarımıza kulak verilmesini bekliyoruz. Doğu Akdeniz konferansının bu amaca hizmet edeceğini düşünüyoruz. Muhataplarımızın adım atamaması kimin barış, kimin gerilimden yana olduğunu göstermektedir." diye konuştu.
  • Öte yandan: Erdoğan ABD merkezli PBS kanalına verdiği röportajda, Türkiye'de 2023'te gerçekleşecek seçime ilişkin soruya "Bizim şu anda seçimleri kazanma noktasında bir endişemiz yok. Halkımızın bize olan bu teveccühü devam ettikçe, bizi kimse tutamaz. Çünkü alternatif yok." cevabını verdi. 
  • "Aşacağız" söylemi: Ekonomiye ilişkin de konuşan Erdoğan "Ben ekonomistim. Şu anda %8, %9 enflasyonun bile tehdit ettiği ülkeler var. Bizde %80 var. Benim ülkemde marketlerde raflar boş değil. Ama ABD'de bile bugün raflar boş, Fransa'da raflar boş, Almanya'da raflar boş. Benim vatandaşım şu anda istediği her türlü ürünü marketlerde bulabiliyor. Bizim için şu anda enflasyon bir sıkıntıdır ama yılbaşından sonra enflasyonda da bu sıkıntıyı aşacağız ve yolumuza kararlılıkla devam edeceğiz." ifadelerini kullandı. 

• Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov ve Ermenistan Dışişleri Bakanı Ararat Mirzoyan, BM Genel Kurulu toplantıları öncesi ABD'den mevkidaşları Antony Blinken'ın katılımıyla bir araya geldi. ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan görüşmeye ilişkin yapılan açıklamada, iki ülkenin arasındaki gerilimin bir an önce sona erdirilmesi için toplantının organize edildiği bildirildi.

  • Neler olmuştu? Geçtiğimiz hafta iki ülke arasında çıkan çatışmalarda 200’den fazla kişi hayatını kaybetmiş, taraflar çatışmaların başlamasına ilişkin birbirini suçlamıştı. İki ülke arasında ateşkes sağlanmış, ardından Ermenistan'ı ziyaret eden ABD Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi çatışmalara ilişkin Azerbaycan'ı suçlamıştı. Azerbaycan Pelosi'nin suçlamalarını reddetmişti. 

• İsveç'te genel seçimler sonrası hükümet kurma görevini alan Muhafazakâr Parti lideri Ulf Kristersson, Türkiye ile NATO görüşmeleri hakkında "NATO meselesi seçimden önce olduğu gibi bugün de önemli. Müzakerelerin sonuna kadar da önemli olmaya devam edecek." açıklamasında bulundu. 

  • İsveç'te durum: Ülkede resmî olmayan sonuçlara göre sağ blok %49,6 oy oranı ile parlamentoda 176 sandalye, sol blok ise %48,9 oy oranıyla 173 sandalye kazandı. Hükümet kurma görevi Muhafazakâr Parti lideri Ulf Kristersson'a verildi.

• Musiki Eseri Sahipleri Grubu Meslek Birliği (MSG) Yönetim Kurulu Başkanı Ferhat Göçer, konserlerin ve festivallerin iptal edilmesine ilişkin tazminat davası açacaklarını bildirdi. Göçer "Bu iptallerin tamamı mali, maddi olarak bizim bütün üyelerimizin telif alamamasına sebep oluyor ve maddi olarak bizi etkiliyor. Bunu iptal edenlere karşı zararımızı tamamen tazmin edici davalar açacağız." dedi.

  • Bir adım geriden: Türkiye'de son 5 ayda 16 konser ve festival iptal edilmiş, son olarak şarkıcı Aleyna Tilki’nin konseri Osmancık Belediyesi tarafından iptal edilmişti.

• Rusya merkezli TASS haber ajansının haberine göre; Ukrayna'nın doğusundaki Donbas olarak bilinen, ayrılıkçı Luhansk ve Donetsk bölgelerinde 23-27 Eylül tarihlerinde Rusya'ya katılmak için referandum düzenlenecek. Aynı tarihlerde Rusya güçlerinin kontrolündeki Herson'da da referandum yapılacağı bildirildi. 

  • "Sahte" değerlendirmesi: Ukrayna Dışişleri Bakanı Dimitri Kuleba, haberin ardından yaptığı açıklamada "Sahte 'referandumlar' da hibrit 'seferberlik' de hiçbir şeyi değiştirmeyecek. Rusya, Ukrayna topraklarının çeşitli noktalarını yasa dışı şekilde işgal eden saldırgan olarak kalmaya devam edecek. Ukrayna'nın Rusya ne derse desin o toprakları özgürleştirme hakkı var ve özgürleştirmeye devam edecek." ifadelerini kullandı.
  • Borsada düşüş: Rusya borsası referandum haberinin ardından, Ukrayna'yı işgal ettiği şubat ayından bu yana en büyük düşüşü kaydetti ve dün dünyadaki en kötü performansı gösterdi.

• İran'da Mahsa Amini'nin, ahlak polisleri tarafından gözaltına alındıktan sonra hayatını kaybetmesiyle başlayan protestolarda beş kişinin polis tarafından vurularak yaşamını yitirdiği belirtildi. Norveç merkezli Hengaw İnsan Hakları Örgütü'nün açıklamasına göre, protestolarda 75 kişi de yaralandı. 

  • BM'den açıklama: Birleşmiş Milletler'den yapılan açıklamada, gösterilerin şiddetle bastırılmasından endişe duyulduğu bildirildi. 

• Anayasa Mahkemesi, HDP'ye açılan kapatma davasında reddi hâkim talebini kabul etmedi. Yüksek mahkeme ek delil dosyası için 30 gün ek süre verdi.

BUGÜNKÜ DESTEKÇİMİZ

Egzamayı üzerinizde taşımayın, hayatı özgürce yaşayın1

Kronik bir hastalık olan ve en önemli bulgu olarak cilt kuruluğuyla baş gösteren atopik dermatit (atopik egzama) hastaların ve ailelerinin yaşam kalitesini olumsuz yönde etkiliyor2. 

14 Eylül Atopik Dermatit Farkındalık Günü nedeniyle Pfizer Türkiye İnflamasyon ve İmmünoloji Birimi, tedaviyle kontrol altına alınabilen atopik dermatite dikkat çekmek üzere  “Kırmızı Kazak” farkındalık kampanyasını hayata geçirdi. 

Nedir? Kampanyada ismi geçen “Kırmızı Kazak” atopik dermatit hastalarının kaşıntı, cilt kuruluğu ve kızarıklık semptomlarını temsil ediyor. Kampanya ile bu hastalıkla mücadele eden hasta ve hasta yakınlarının dijital mecralardan hastalık yönetimi ve takibiyle ilgili merak ettikleri soruların cevaplarına ulaşmaları amaçlanıyor.  

Pfizer Türkiye sosyal medya hesaplarından #KırmızıKazak ve #EgzamayıÜzerindeTaşıma hashtagleriyle duyurulan kampanya, farkındalık filmleri ve bilgilendirici sosyal medya gönderilerinden oluşuyor. 

Siz de hastalıkla ilgili detaylı bilgi almak için atopikdermatitileyasam.com’u ziyaret edebilirsiniz. 

1. Eczema Types: Atopic Dermatitis Diagnosis And Treatment, AAD, https://www.aad.org/public/diseases/eczema/types/atopic-dermatitis/atopic-dermatitis-treatment. Erişim Tarihi: 15.08.2022 

2. Atopik Dermatit (Egzama), AİD, https://www.aid.org.tr/hastaliklar/alerji-ve-bagisiklik-sistemi-hastaliklari/atopik-dermatit/ Erişim Tarihi: 15.08.2022

PP-CIB-TUR-0032 (Eylül 2022)

Teknoloji & Startup

• Apple, 5 Ekim itibarıyla App Store’daki uygulama ve uygulama içi satın alma fiyatlarına, tüm avro bölgesi ile bazı Asya ve Güney Amerika ülkelerinde zam geleceğini duyurdu. Yeni zam ile birlikte App Store başlangıç fiyatının 1,19 avro olacağı aktarıldı.

  • Öte yandan: Pro modellerin normal sürümlerden daha çok satıldığını ortaya koyan bir raporun ardından Apple’ın, Foxconn’dan iPhone 14 Pro üretimini %10 artırmasını istediği bildirildi.
  • Bununla birlikte: iPhone 14 Pro ve Pro Max’teki üçüncü parti uygulamaların kamerasında "titreme” ve “uğultu” olduğu şikayetlerinin ardından Apple, sorunun farkında olduğunu söyleyerek önümüzdeki hafta soruna yönelik bir yazılım güncellemesi yayınlayacağını açıkladı.

• James Webb Uzay Teleskobu ilk kez Mars’ın fotoğrafını yakaladı. Ayrıca, Webb’in Mars’ın yüzeyine ve atmosferine ilişkin elde ettiği analizler de paylaşıldı. Şu an araştırmacılar tarafından incelenen bu verilerin, gelecekte Mars’taki bölgesel farklılıkların araştırılması ve metan ile hidrojen klorür gibi atmosferde bulunan eser gazların aranması için kullanılacağı belirtildi.

NASA

• FBI ve ABD Adalet Bakanlığı, GTA 6 görüntülerin sızdırılması ile sonuçlanan siber saldırı ve Uber’e gerçekleştirilen siber saldırıdan aynı kişi veya kişilerin sorumlu olabileceğini söyleyerek saldırılara ilişkin soruşturma başlatıldığını bildirdi. Yapılan açıklamada saldırıların baş şüphelisinin, ünlü hacker grubu Lapsus$’un da lideri olan 16 yaşında bir genç olduğu aktarıldı.

• Avrupa’nın en yüksek mahkemesi olan Avrupa Birliği Adalet Divanı (CJEU), Almanya’nın genel veri saklama yasasının AB yasalarını ihlal ettiğini söyledi. Yapılan açıklamada yasanın, yalnızca ulusal güvenlik için ciddi tehdit oluşturan durumlarda uygulanabileceği bildirildi.

  • Perspektif: Hükümetler, özellikle de telekom operatörleri tarafından toplanan verilere erişimin terör saldırıları gibi olayların önlenmesine yardımcı olabileceğini söylerken, operatörler ve sivil hak aktivistleri bu tür erişimlere karşı çıkıyor.

• Spotify’ın "sesli kitap" hizmeti sunmaya başlayacağı bildirildi. Spotify’daki sesli kitapların, Apple ve Google’ın sesli kitap hizmetlerindeki gibi indirme başına ücret temelinde olacağı aktarıldı.

Spor

🎽 2022 yazında Dünya U20 Atletizm Şampiyonası’nda 400 metre engellide şampiyon olan İsmail Nezir, Avrupa Atletizm Birliği tarafından “Yılın Parlayan Yıldızı” ödülüne aday gösterildi.

⚽ UEFA, Rusya’nın EURO 2024 elemelerinde mücadele etmeyeceğini açıkladı. Turnuvanın eleme aşaması kura çekimi, 9 Ekim’de Frankfurt’ta yapılacak. UEFA İcra Komitesi, 28 Şubat’ta Rusya’ya bağlı takımların organizasyonlara katılımını askıya almıştı.

🏀 The Athletic’e göre NBA, 2005’ten beri yürüklükte olan kuralı değiştirerek NBA Draftı’na katılma yaşını 19’dan 18’e indirmeye hazırlanıyor. 2024’ten itibaren uygulanması planlanan değişiklik öncesi güncel durumda, basketbolcuların liseden sonra kolejde veya profesyonel olarak bir yıl basketbol oynaması gerekiyor.

  • Kural öncesi: 2005’ten önce LeBron James, Kobe Bryant, Dwight Howard gibi isimler liseden direkt olarak NBA’e draft olmuştu.

⚽ Barcelona, 2021-22 finansal yılını 98 milyon avro kâr ile kapattığını ve 2022-23 sezonunda 274 milyon avro kâr beklediklerini açıkladı.

  • Bir adım geriden: 2020-21 sezonunda 481 milyon avro zarar eden Barcelona, ağustos ayında bu sezonki transferlerinin LaLiga lisansını çıkarabilmek için Barca Studios’un %24.5 hakkını, 100 milyon avro karşılığında Orpheus Media’ya satmıştı.

♟️ Magnus Carlsen, Julius Baer Generation Cup’ta Hans Moek Niemann’la yaptığı çevrimiçi maçtan ilk hamlesinin ardından çekildi. Chess24’te maçı yorumlayan büyükusta Tanya Saçdev, Carlsen’in turnuvaya devam edeceğini ancak Niemann ile karşılaşmak istemediğini belirtti.

  • Ne olmuştu: Hans Moek Niemann, eylülde Sinquefield Cup’ta Magnus Carlsen’i mağlup ettikten sonra Carlsen, teknik direktör Jose Mourinho’nun “Konuşursam başım büyük derde girer.” dediği bir açıklamayla birlikte, kariyerinde ilk kez bir majör turnuvadan çekilmişti. Büyükusta ve yayıncı Hikaru Nakamura, Carlsen’in Niemann’ın hile yaptığından şüphelenmesi sebebiyle turnuvadan çekildiğini açıklamıştı.
  • Hile açıklaması: 19 yaşındaki Niemann, Sinquefield Cup veya yüz yüze hiçbir satranç maçında hile yapmadığını, daha önce 12 ve 16 yaşındayken iki çevrimiçi maçta hile yaptığını belirtti.
Günün Hikâyesi

Türkiye, Şanghay İşbirliği Örgütü’ne üye olabilir mi?

Türkiye, Şanghay İşbirliği Örgütü’ne üye olabilir mi?

2012 yılında Şanghay İşbirliği Örgütü’ne (ŞİÖ) “Diyalog Ortağı” olarak katılan Türkiye, bu yıl Özbekistan’ın Semerkant şehrinde düzenlenen 22’nci Devlet Başkanları Zirvesi'ne gözlemci ülke olarak katılım gösterdi. Geniş bir heyetle ŞİÖ Zirvesi’ne katılan Cumhurbaşkanı Erdoğan, zirveye yönelik açıklamalarında “Şimdi bundan sonraki süreç ise bu işin en ileri kademesine doğru atılacak bir adımdır. Bu adım da tabii önümüzdeki dönemin ev sahibi olacak Hindistan’daki görüşmelerde, belki gündeme daha ileri seviyede gelecek. Üye olmak-olmamak hepsi ayrı ama bizim bu ülkelerle olan münasebetlerimiz, bu atılan adımla çok daha farklı bir konuma taşınmış olacaktır.” ifadeleriyle hedefinin Türkiye’nin Şanghay İşbirliği Örgütü’ne tam üyeliği olduğunu açık bir şekilde beyan etti. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamalarına yönelik hem Rusya’dan hem de AB’den gelen tepkiler ise hem ŞİÖ’nün özellikleri hem de Türkiye’nin örgüte üye olup olamayacağıyla ilgili soru işaretleri yarattı.

Şanghay İşbirliği Örgütü nedir?

“Şanghay Beşlisi” olarak da adlandırılan Şanghay İşbirliği Örgütü Rusya, Çin, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan tarafından 1996 yılında kuruldu. Sovyetler Birliği’nin çöküşünün ardından bölgede yaşanan siyasi, askerî ve ekonomik krizlere karşı bir çözüm mekanizması olarak geliştirilen örgüt, aslında Batı ülkelerinin ortak askerî ittifakı olan NATO’nun tek askerî güç olarak görüldüğü bir dönemde, ittifaka bir nevi alternatif oluşturarak “tek kutuplu dünya düzenine karşı çıkışın sembolü” olarak yorumlandı. Örgütün kapsamı zamanla genişledi ve ilerleyen yıllarda Hindistan, Pakistan, İran, Kırgızistan, Tacikistan, Kazakistan ve Özbekistan da üye ülkeler olarak ŞİÖ’ye dâhil oldu. Türkiye ise 2012 yılında Şanghay İşbirliği Örgütü’ne “Diyalog Ortağı” olarak katıldı. 

kaynak: TRT Haber

TRT Haber

ŞİÖ üyesi ülkelerin büyük çoğunluğunun otoriter rejimlerden oluşması ve başta Hindistan-Pakistan ve Kırgızistan-Tacikistan olmak üzere üye ülkeler arasında zaman zaman sınır çatışmalarının yaşanması, birçok konuda üye ülkelerin ortak bir politika benimseyememesine ve özellikle Batıda “otoriter rejimlerin ittifakı” olarak görülmesine neden oluyor. ŞİÖ’nün ortak amacının ise Asya’daki ABD nüfuzunu dengelemek, bölgesel ayaklanmaları ve terörizmi engellemek, üye ülkeler arasındaki ekonomik iş birliğini ve ticaret hacmini artırmak olduğu söylenebilir.

Türkiye’nin ŞİÖ’ye üyeliği ne kadar gerçekçi?

Cumhurbaşkanı Erdoğan, uzun süredir hem BRICS grubuna hem de ŞİÖ’ye tam üyelik konusundaki talebini sıklıkla dile getiriyor. Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika’dan oluşan BRICS grubuna “Sonuna bir de T ekleyelim BRICST olsun.” sözleriyle üye olma talebini dile getiren Erdoğan, Semerkant Zirvesi dönüşünde ŞİÖ’ye üye olma konusundaki talebini yineledi. ŞİÖ üyeliği konusu, New York’ta düzenlenen BM Genel Kurulu öncesinde F-16 savaş uçaklarının alımı için ABD Başkanı Joe Biden ile görüşmek isteyen Erdoğan’ın, bunu NATO’ya karşı bir koz olarak kullanma politikası olduğu şeklinde yorumlandı. 

Öte yandan, hem siyasi konularda hem de savunma sanayi alanında NATO üyesi ülkelerle zaman zaman büyük gerilimler yaşayan Erdoğan, Rusya-Çin ekseniyle ilişkilerini güçlendirerek S-400 meselesinde olduğu gibi kendisine alternatifler yaratmak istiyor. F-35 savaş uçağının ortak üretim projesinden çıkarıldıktan sonra özellikle hava kuvvetlerinin modernizasyonunda önemli sıkıntılar yaşayan Türkiye için, Yunanistan’ın yeni nesil F-35’ler alarak hava kuvvetlerini güçlendirmesi de uzun vadede önemli bir güvenlik riski yaratabilir.

Ancak, geçtiğimiz yıllarda birçok kez ortaya çıktığı üzere Türkiye’nin NATO üyesi olması, başta Rusya olmak üzere Doğu bloğuyla ilişkilerini derinleştirmesinin önünde yapısal engeller yaratıyor. Nitekim, Rusya’nın Şanghay İşbirliği Örgütü Özel Temsilcisi Bakhtiyor Khakimov, “Türkiye’nin NATO üyesi olmasının ŞİÖ’ye katılmasının önünde önemli bir engel olduğunu” ifade etti. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile yakın kişisel ilişkilerini Türkiye’yi NATO’dan uzaklaştırmak için kullandığı birçok uzman tarafından dile getiriliyor. Dolayısıyla, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ŞİÖ üyeliği konusundaki taleplerine rağmen Türkiye’nin aynı anda hem NATO hem de ŞİÖ üyesi olması mümkün görünmüyor.

Şanghay İşbirliği Örgütü AB’ye alternatif olabilir mi?

BM Genel Kurulu’na katılmak için ABD’ye giden Erdoğan, ABD merkezli PBS kanalına verdiği mülakatta “Güçlü bir konumu olan Türkiye'nin böyle oyalama taktikleriyle bir kenarda tutulması, şüphesiz ki bizim için çok çok manidardır. İster istemez farklı arayışlar içine girme durumunda olabiliriz. Avrupa Birliği 52 yıldır bizi tutacak, bizi yanına yaklaştırmayacak ve ondan sonra da 'Niçin şurayla görüştü, niçin burayla görüştü?' diyecek. Görüşürüm. Biz şu anda özellikle Şanghay İşbirliği Teşkilatı'nda olan ülkelerle nasıl bir tutum içindeysek onlarla da aynı tutum içinde süreci işleteceğiz." ifadeleriyle ŞİÖ üyeliğini bir nevi AB üyeliğine alternatif olarak gördüğünü ifade etti.

Avrupa Komisyonu Sözcüsü Peter Stano ise Erdoğan’ın sözlerine ilişkin "Şangay İşbirliği Örgütü ile AB iki farklı organizasyondur ve AB adayı da olsalar, ülkeler kimlerle görüşeceklerine kendileri karar verirler. Türkiye'nin hangi organizasyonla isterse onunla görüşme hakkını reddedecek değiliz." diyerek ŞİÖ’nün AB’ye değil, NATO’ya alternatif olabileceğini belirtti. Almanya basınında, Erdoğan’ın ifadelerine ilişkin “Cumhurbaşkanı Erdoğan, NATO ve AB ile bozulan ilişkilere karşı ŞİÖ’yü bir koz olarak kullanıyor ve yaklaşan seçimler öncesinde dış politikada başarı hikâyesi yaratmak istiyor.” yorumları yapıldı. Erdoğan’ın, son gelişmelerin ardından New York’ta ABD Başkanı Biden ile görüşüp görüşemeyeceği ise henüz netleşmiş değil.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Aposto Gündem

Aposto Gündem

Her sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.

YAZARLAR

Aposto Gündem

Aposto Gündem

Her sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir