JUNSHU'nun elli birinci sayısına (gecikmeli de olsa) hoş geldiniz. Bir önceki sayımıza şu bağlantıdan erişebilirsiniz: JUNSHU Etik ve Uyum Bülteni #50
Çalışmalarımızı desteklemek için bülteni çevrenizle paylaşabilir; Facebook, Twitter ve LinkedIn üzerinden bizi takip edebilirsiniz.
Şirketinizin gelecek sayılarımıza sponsor olması için [email protected] üzerinden iletişime geçebilir veya hemen aşağıdaki bağlantıdan, dilediğiniz tutarda ve güvenli bir şekilde bizzat bağış yapabilirsiniz: Patreon | JUNSHU
Çıkarların değil, etik ilkelerin yaşama egemen olması için...
Sevgi ve saygılarımla,
Ersin Şenel | JUNSHU küratörü
• CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın aile üyelerinin Ensar Vakfı ve TÜRGEV aracılığıyla ABD'deki bir vakfa 60 milyon dolar aktardığını belgeler eşliğinde öne sürdü. Kılıçdaroğlu, Erdoğan'ın ailesiyle birlikte "ülkeden kaçma planı yaptığını" dile getirirken; "Hukuksuzlukla yok ettikleri ülkeden hukuka sığınmak için ABD'ye kaçıyorlar." ifadelerini kullandı.
- Detaylar: CHP'nin ABD Temsilcisi Yurter Özcan, söz konusu vakfın Ensar Vakfı ve TÜRGEV girişimiyle ABD'de kurulan TURKEN Foundation olduğunu iddia etti. Vakfın kuruluş senedinde Bilal Erdoğan’ın imzası bulunurken, Erdoğan'ın kızı Esra Albayrak ise yönetim kurulu üyeleri arasında yer alıyor.
• Avrupa Parlamentosu (AP) 4,5 yıldır hapiste olan Osman Kavala davasında, İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM) tarafından verilen "derhal ve koşulsuz serbest bırakılması" şeklindeki bağlayıcı kararı yerine getirmeyen hükümetin, "Türkiye’nin Avrupa Birliği (AB) sürecini bilinçli şekilde sonlandırdığı" yönünde bir karar aldı.
- Bir adım geriden: Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından Ankara'ya karşı ihlal prosedürü başlatılmış ve "Avrupa Konseyi üyesi ve AB aday üyesi Türkiye'nin yükümlülüklerini ciddi biçimde ihlal ettiği" kaydedilmişti.
• Üst üste gelen konser ve etkinlik iptalleri üzerine ortak açıklama yapan 57 baro ifade özgürlüğü vurgusu yaptı. Barolardan yapılan yazılı açıklamada, "Sanatı ve sanatçıyı susturmak demek, toplumu nefessiz bırakmak demektir." ifadelerine yer verildi.
• AKP ve MHP milletvekilleri tarafından dezenformasyonla mücadele amacıyla hazırlanan ve internet haberciliği ile sosyal medya nezdinde yeni yaptırımlar öngören yasa teklifi meclise sunuldu.
- Detaylar: Yasayla birlikte özellikle internetteki ve sosyal medyadaki "yalan bilgilerin denetlenmesi" ve bu denetimi "RTÜK yerine kurulacak ihtisas mahkemelerinin yapması" öngörülüyor. Sendikalar ve gazeteci örgütleri ise, 3 yıla kadar hapis cezası öngörülen halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma suçu gibi detaylar içeren yeni yasa teklifinin; "sansür yasasına dönüşmesinden" endişe duyuyor.
• DİSK'e bağlı Birleşik Metal İş Sendikası’nın Bilim ve Danışma Kurulu tarafından meslek hastalıkları, işçi sağlığı ve iş güvenliği hakkında yapılan araştırmada, metal işçilerinin yaklaşık üçte birinde uzman bir hekim tarafından tanısı konulmuş kronik bir hastalık bulunduğu vurgulandı.
• Mali Eylem Görev Gücü (FATF) tarafından yapılan değerlendirme kapsamında; Türkiye'nin karapara aklama ve terörizmin finansmanı ile mücadeleye yönelik önlemlerinin değerlendirildiği 2019 yılı raporu ve 2021 tarihli takip raporundan bu yana "ülkenin yasal çerçevesini güçlendirmek için bir dizi önlem aldığı" vurgulandı.
- Detaylar: Halihazırda gri listede bulunan Türkiye, 2019 yılında karşılıklı değerlendirmesini kabul etmesinin ardından gelişmiş bir takip sürecine alınmıştır. Karşılıklı Değerlendirme Prosedürleri doğrultusunda, Türkiye'nin ilerlemesini yansıtmak üzere FATF, şu başlıklardaki tavsiyelerini revize etti: 23 sayılı tavsiye olan "finansal olmayan işletmeler ve meslekler (DNFPB)" kapsamında kısmen uyumludan uyumluya, 24 sayılı tavsiye olan "tüzel kişilerin şeffaflığı ve gerçek lehdarlığı" kapsamında kısmen uyumludan büyük ölçüde uyumluya, 25 sayılı tavsiye olan "yasal düzenlemelerin şeffaflığı ve gerçek lehdarlığı" kapsamında kısmen uyumludan büyük ölçüde uyumluya erişmiştir. Özetle Türkiye, FATF'nin kırk tavsiyesinin 12'sine tam olarak, 22'sine de büyük ölçüde uymaktadır; ancak 4 tavsiyede kısmen uyumlu ve 2 tavsiyede ise uyumlu değildir.
• Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) devam eden Reza Zarrab davasında sanık olarak yargılanan Halkbank, daha önce "Bağımsız Yabancı Devlet Dokunulmazlığı Yasası" kapsamında yaptığı başvuru nezdinde İkinci Bölge İstinaf Mahkemesi’nin aldığı red kararını temyiz etmek için ABD Anayasa Mahkemesi’ne başvurdu.
- Bir adım geriden: "ABD finans sistemini dolandırmak amacıyla komplo kurmak, Uluslararası Acil Ekonomik Güç Yasası'nı İran’a para transferleri yaparak ihlal etmek üzere komplo kurmak, ABD bankalarını dolandırmak, kara para aklamak" şeklindeki suçlamalar karşısında sanık olarak yargılanan Halkbank’ın yargı sürecini, bültenin geçmiş sayılarında ele aldığımız Beş soruda Halkbank davası başlıklı yazıda bulabilirsiniz.
• Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) başkanı İsmail Demir, savunma sanayi ürünleri kapsamında "İngiltere tarafından Türkiye'ye uygulanan ihracat kısıtlamalarının kaldırıldığını" bildirdi.
• Resmi Gazete'de yayımlanan Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) Genel Tebliği’nde (Sıra No: 19) Değişiklik Yapılmasına İlişkin Tebliğ kapsamında; aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, finansal kiralama, faktoring, finansman ve tasarruf finansman şirketleri de uzaktan kimlik tespiti yapabilecek yükümlüler arasına alınmıştır.
• Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) Başkanı Mustafa Yılmaz, "Türkiye’deki ilk şarj ağı işletmeci lisanslarını verdiklerini" ifade etti. 2021 yılı verilerine göre, Türkiye’de yaklaşık 6500 adet elektrikli araç ve 3500 adet şarj ünitesi bulunuyor.
• Birleşmiş Milletler (BM) Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ile Dünya Gıda Programı (WFP) tarafından oluşturulan inisiyatifin hazırladığı Küresel Gıda Krizi başlıklı raporda, 2020 itibarıyla hesaplanan 40 milyon kişilik dramatik artış ile yaklaşık 193 milyon insanın akut gıda güvensizliği yaşadığı belirtildi. Uluslararası yardım kuruluşu Oxfam ise, gıda ve enerji alanında faaliyetleri olan milyarderlerin servetinin iki yıl öncesine kıyasla 453 milyar dolar arttığını ve "62 yeni gıda milyarderinin ortaya çıktığını" belirtti.
- Detaylar: BM raporunda, "Etiyopya, Güney Madagaskar, Güney Sudan ve Yemen'deki yarım milyondan fazla insanın akut gıda güvensizliği felaketinin en şiddetli aşamasında yer aldığı; çöküşü önlemek için acil önlem alınması gerektiği" ifadelerine yer verildi.
• Avrupa Konseyi, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali nedeniyle ilan edilen altıncı yaptırım paketi doğrultusunda varil ham petrol ithalatını yasakladı. Şimdilik, boru hattı ile teslim edilen ham petrol için geçici bir istisna yapılırken; söz konusu yasak Rusya'dan Avrupa Birliği (AB) üyesi devletlere teslim edilen petrol ürünlerini de kapsıyor.
- Detaylar: Söz konusu paket, Rusya'dan deniz yoluyla taşınan (varil) ham petrol ve rafine edilmiş diğer petrol ürünleri ithalatının (sınırlı istisnalar dışında) yasaklanmasını; aralarında Sberbank'ın da yer aldığı üç Rus bankası ile bir Belarus bankası için SWIFT yasağını; Rusya devletine ait üç TV kanalının yayınlarının durdurulmasını içeriyor.
• AB, yaptırımları ihlal eden oligarkların mal varlıklarına el konulmasına ilişkin yeni kuralları açıkladı. Öte yandan Avrupa Komisyonu, AB genelinde ortak temel standartlar belirlemek ve tüm üye devletlerde yaptırımların ihlalini bir AB suçu haline getirmeyi teklif etti.
- Detaylar: Potansiyel bir ceza gerektiren suçlar; i) kısıtlayıcı önlemleri aşmayı amaçlayan eylemler veya faaliyetlerde bulunmak; ii) belirlenmiş bir kişi/kuruluşa ait olan, elinde bulundurduğu veya kontrol ettiği fonları dondurmamak; iii) yasaklanmış ticari faaliyetlerde bulunmak şeklinde sıralandı. Üye devletlerin, girişim önerisi üzerinde anlaşmaya varmasının ardından; Komisyon, ilgili yasa taslağını onaya sunacak.
• Birleşik Krallık'ta Partygate raporunun detayları yayımlandı. Raporda incelenen ondan fazla parti ve toplantıda "hükümetin kendi koyduğu kuralları ve yasakları ihlal ettiği", sorumluluğun bilhassa üst düzey siyasetçi ve bürokratlara ait olduğu sonucuna varıldığı ifade edildi. Konuya ilişkin açıklama yapan Başbakan Boris Johnson "Bütün sorumluluğu üstleniyorum." diyerek özür diledi, ancak istifa etmeyeceğini belirtti.
• ABD Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi (OFAC) tarafından yayımlanan 22 numaralı Genel Lisans kapsamında, kapsamlı yaptırıma tabii ülkelerden olan Suriye'nin YPG'nin kontrolündeki Kuzeydoğu ve Kuzeybatı bölgelerine gerçekleştirilecek bazı işlemlere (tarafların yaptırım listelerinde yer almaması koşuluyla) uygunluk verdi.
- Detaylar: Tarım, Telekomünikasyon, Elektrik şebekesi altyapısı, İnşaat, Finans, Temiz enerji, Nakliye ve depolama, Su ve atık yönetimi, Sağlık hizmetleri, Eğitim, İmalat ve Ticaret şeklindeki 12 başlıkta uygulanacak lisans kapsamında; söz konusu faaliyetler için olağan ve gerekli olan ve Suriye'de kullanım için yine Suriye menşeli rafine edilmiş petrol ürünlerinin satın alınmasına da izin verilmektedir.
• Çin'e bağlı Hong Kong Özel İdare Bölgesi'nde seçim komitesinin yaptığı oylamada, Pekin yönetimine yakın eski güvenlik şefi John Lee Ka-chiu başkan seçildi. 1 Temmuz'da göreve başlayacak John Lee, ABD'nin yaptırım listesinde bulunuyor.
• Birleşik Krallık Yüksek Mahkemesi, NFT’lerin yasal bir varlık olduğuna hükmetti. Dönüm noktası niteliğindeki davada, "dijital varlıkların mülkiyete konu oldukları ve dolayısıyla yasal korumaya tabi tutulabilecekleri" yönünde bir görüş benimseyen mahkeme; böylece NFT’lerin ihtiyati tedbir yoluyla dondurulabilecek bir varlık olduğunu kabul etmiş oldu.
- Detaylar: Telif hakkından ayrışan bir sahiplik kontratı olup blockchain teknolojisine dayanan NFT hakkındaki detaylara, bültenin geçmiş sayılarında ele aldığımız Hukuki açıdan NFTler başlıklı yazı aracılığıyla erişebilirsiniz.
• Dünyanın en önde gelen üniversitelerinden olan Stanford bünyesinde bir sürdürülebilirlik okulu açıldı. Tam adı Stanford Doerr School of Sustainability şeklindeki fakülteye sağlanan 1,1 milyar dolarlık fon ile açılan ve alanında ilk olan okulda, iklim değişikliği ve sürdürülebilirlik alanlarında çalışmalar yapılarak bilimsel çözümler üretmeye odaklanılacak.
• İsviçre Federal Mahkemesi, Uber sürücülerinin hukuki statüsü hakkında ilk kez karar verirken; ülke mevzuatı uyarınca uyması gereken yükümlülükleri yerine getirmediği gerekçesiyle faaliyetleri durdurulan Uber'in açtığı davada, "sürücülerin işçi olarak çalıştırıldığı" ifade edildi.
- Detaylar: Kararın gerekçesi olarak; "yolculuk ücretinin şirketçe tek taraflı olarak belirlenmesi, sürücülere araçları ve davranışları konusunda talimatlar verilmesi, işin Uber tarafından organize edilmesi, GPS takibi, gelen çağrının reddinin yaptırıma bağlanması, kullanıcı şikayetlerine bağlı olarak sürücülerin hesaplarının Uber tarafından kapatılabilmesi" sıralandı.
• COVID-19 aşısı üreten ABD menşeli Moderna'nın finanstan sorumlu genel müdür yardımcısı (CFO) Jorge Gomez ilk iş gününde kovuldu. Gomez'in önceki işvereninin Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC) nezdindeki başvurusu kapsamında; "hileli finansal raporlamaya" yönelik bir soruşturma başlatıldığının ortaya çıkması üzerine, hesaplanan tazminat paketi doğrultusunda yeni CFO işten ayrılmak zorunda kaldı.
• The Guardian, bünyesindeki gazeteciler için "sosyal medyanın zorunlu olmadığının" altını çizerek, Twitter kullanım yönergesini güncelledi.
- Detaylar: Yönerge kapsamında şu ifadelere yer verildi: "Twitter kullanmak zorunda değilsiniz, zaman ve enerji israfı; sadece haber takibi amacıyla dinleme modu ise olabilir. Politik görüşlerinizi paylaşamazsınız. Tartışma yaratacak eski paylaşımlarınızı silin. Atlatma haberi Twitter'da paylaşmayın, Guardian'da yayınlayın."
Küresel Riskler 2022 raporu
Dünya Ekonomik Forumu’nun hazırladığı raporda; iklim değişikliği, siber güvenlik, uluslararası göç ve uzaydaki rekabet gibi öncelikli şekilde ele alınması gereken başlıklar sıralanıyor.
(Görsel: Fabrica Coffrini, AFP üzerinden)
Dünya Ekonomik Forumu (WEF) her yıl hazırladığı Küresel Riskler başlıklı rapor ile günümüzdeki öncelikli şekilde ele alınması gereken sorunları irdeliyor. Yüzden fazla ülkeden, bini aşkın katılımcının görüşleriyle şekillenen 2022 raporu; yakın, orta ve uzun vadeli risklere dikkat çekerek bunların çözümünde uluslararası iş birliğinin önemini vurguluyor. Geçtiğimiz yılın raporunda ise tedarik zincirindeki bozulmalar, enflasyon, artan kamu borçları, korumacılık ve eğitimdeki eşitsizlikler gibi konular vurgulanmıştı. Bu yılki rapor kapsamında; tedarik zincirindeki sıkıntıların tümüyle aşılamadığı, yükselen enflasyonun dünyanın güçlü ekonomilerini bile tehdit ettiği, kamu borçlarının pek çok ülkenin bütçesinde ağır yükler oluşturduğu, korumacılık eğilimlerinin hız kesmediği ve eğitimdeki eşitsizliklerin sürdüğü göze çarpıyor.
WEF tarafından 2006’dan beri hazırlanan raporda, katılımcıların önümüzdeki beş yıl nezdinde en çok dikkat çektiği hususlar, toplumsal ve çevresel riskler şeklinde özetlenebilir. Söz konusu riskler ise, iklim krizini çözmeye yönelik başarısız politikalar, sıra dışı iklim koşulları ve biyoçeşitlilik kaybının yanı sıra; küresel borç krizi ile coğrafi ve ekonomik çatışmalar şeklinde tezahür ediyor. Öte yandan, katılımcıların önemli bir kısmı, mevcut riskleri hafifletmeye dönük girişimleri ise yeterli bulmuyor. Yine raporda küresel boyutta aşı eşitsizliğine ve pandemi kaynaklı ekonomik sıkıntıların sürdüğüne dikkat çekilirken; artan emtia fiyatları, enflasyon ve borçların yarattığı risklerin de altı çiziliyor. Buna göre, pandemi öncesine göre kıyaslandığında 51 milyon kişinin daha aşırı yoksul nüfusa katılacağı hesaplanıyor.
Pandemi ile birlikte dijitalleşmeye yönelimin artmasının toplumlar üzerinde etkileri olduğu ve birçok sektörde son derece hızlı bir dijitalleşmenin yaşandığı, çok sayıda çalışanın uzaktan çalışmaya geçtiği; ancak bu durumun “siber güvenliğe dair tehditlerin artmasıyla sonuçlandığı” dile getiriliyor. Buna göre sadece 2020’de kötü amaçlı yazılım kaynaklı saldırılar yüzde 358, fidye yazılımı saldırıları ise yüzde 435 oranında artmış durumda.
Araştırmada öne çıkan bir diğer başlık ise, zorunlu göç ve mülteciler hakkında. Katılımcıların yüzde 60’ı bu konuda uluslararası çabaların ya başlamadığını ya da başlangıç aşamasında olduğunu ifade ediyor. 2020 itibarıyla dünyada en az 34 milyon mülteci bulunduğu düşünülürse, gelecek süreçte düzensiz göçler ve mülteciler başlığının küresel çapta riskleri derinleştiren bir başlık olmaya devam edecek gibi görünüyor.
Küresel Riskler raporunda ele alınan bir diğer konu da, uzaydaki fırsatlar şeklinde. Son dönemde uzayın keşfine yönelik girişimler artarken, eşzamanlı artan militarizasyon ve silahlanma nedeniyle bu başlıkta da riskler öngörülüyor. Raporda söz konusu risk şu sözlerle tanımlanıyor: “Hızlandırılmış uzay faaliyetinin bir sonucu, uzay enkazının çoğalmasına yol açabilecek ve dünyadaki kilit sistemler için altyapıyı barındıran yörüngeleri etkileyebilecek, değerli uzay ekipmanlarına zarar verebilecek veya uluslararası gerilimleri ateşleyebilecek daha yüksek bir çarpışma riski...”
Rapor kapsamında, genel anlamda küresel risklerin yanı sıra, 124 ülkeden binlerce liderin kendi ülkesi için algıladıkları risklere değiniliyor. Adı geçen 124 ülke arasında yer alan Türkiye’deki katılımcılar ise gördükleri en büyük riskleri şu şekilde sıralıyor: İstihdam ve geçim krizleri, Uzun süreli ekonomik durgunluk, Devletlerarası ilişkilerde sıkıntılar, İnsan eliyle çevresel zarar ile teknoloji yönetimindeki başarısızlıklar.
Start-Up'lar artık Rekabet Kurumu’nun koruması altında
Mevzuat değişikliği ile birlikte, teknoloji teşebbüsü niteliği taşıyan start-up’ların devralınması işlemleri, istisnasız bir şekilde Rekabet Kurumu’nun sıkı denetimi altına alınmış durumda.
(Görsel: Ideasoft)
Birleşme ve devralma işlemlerinin rekabet hukuku yönünden değerlendirilmesinde kullanılan başlıca düzenleme olan 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’ (BD Tebliği) ile BD Tebliği’nin uygulanmasında yararlanılan Birleşme-Devralma Kılavuzlarında [Yatay Birleşme ve Devralmaların Değerlendirilmesi Hakkında Kılavuz (Yatay BD Kılavuzu) ile Yatay Olmayan Birleşme ve Devralmaların Değerlendirilmesi Hakkında Kılavuz] yakın zamanda önemli değişiklikler yapıldı. Bu değişikliklerin start-up’lar bakımından çok önemli sonuçları bulunuyor. Zira mevzuat değişikliği ile birlikte, teknoloji teşebbüsü niteliği taşıyan start-up’ların devralınması işlemleri, istisnasız bir şekilde Rekabet Kurumu’nun sıkı denetimi altına alınmış durumda.
Bildiğiniz üzere, start-up’lar, tanım gereği; pazara yeni giriş yapan, düşük cirolu ve görece küçük şirketlerdir. Tam da bu nedenle, start-up’ların konu edildikleri birleşme ve devralma işlemleri, Rekabet Kurumu’na bildirim için aranan ciro eşiklerine çoğu zaman takılmıyordu. Dolayısıyla, start-up’ların büyük yerleşik şirketler tarafından devralınmasına yönelik işlemler, Rekabet Kurumu’nun denetiminden kurtuluyor; tabiri caizse, kör noktada kalıyordu. Rekabet Kurumu, konuya ilişkin duyurusunda, söz konusu mevzuat değişikliği ile, özellikle, dijital pazarlarda yüksek pazar gücüne sahip olan şirketlerin, teknoloji teşebbüsü niteliğindeki start-up’ları devralma işlemlerini denetim altına almayı ve öldürücü devralma (killer acquisition) işlemlerinin önüne geçmeyi amaçladığını açıkça ilan etti.
BD Tebliği’ndeki Değişiklik
Bu kapsamda, BD Tebliği’ne eklenen teknoloji teşebbüsleri tanımı içerisinde, “dijital platformlar, yazılım ve oyun yazılımı, finansal teknolojiler, biyoteknoloji, farmakoloji, tarım kimyasalları ve sağlık teknolojileri alanlarında faaliyet gösteren teşebbüsler veya bunlara ilişkin varlıklar” yer alıyor. BD Tebliği’nin 7. maddesinde yer alan bildirim ciro eşikleri yeniden düzenlenirken, “Türkiye coğrafi pazarında faaliyet gösteren veya Ar-Ge faaliyeti olan ya da Türkiye’deki kullanıcılara hizmet sunan teknoloji teşebbüslerinin devralınmasına ilişkin işlemlerde işlemin taraflarından birisi için (250 milyon TL tutarındaki) ciro eşiklerinin aranmayacağı” da ifade ediliyor.
Özetle, Türkiye’de faaliyet gösteren veya herhangi bir satış faaliyeti olmasa bile Ar-Ge faaliyeti bulunan ya da Türkiye’deki kullanıcılara hizmet veren teknoloji şirketlerinin devralınmasına ilişkin işlemler bakımından, bu şirketlerin herhangi bir cirosu bulunmasa dahi; ilgili devralma işleminin rekabet hukuku yönünden denetlenmesi artık garanti altında.
Yatay BD Kılavuzu’ndaki Değişiklikler
Yatay BD Kılavuzu’nda, start-up devralma işlemlerinin değerlendirilmesinde Rekabet Kurulu tarafından özellikle dikkate alınacak konulara ilişkin çeşitli düzenlemeler getirilmiştir.
“Potansiyel Rekabet Analizi” başlığı altında, ilaç, biyoteknoloji gibi inovasyonla gelişen, çok taraflı platformların faaliyet gösterdiği ve ağ etkilerinin bulunduğu pazarlara özel bir vurgu söz konusu. Bu tür pazarlardaki devralma işlemlerinin potansiyel rekabeti kısıtlayıcı olabileceğinin altı çizilmektedir. Potansiyel rekabeti kısıtlayabilecek işlemler bakımından; Rekabet Kurumu, tarafların faaliyet gösterdiği pazarların analizinde “statik bir yaklaşımdan kaçınılması gerektiğini” belirtiyor. Zira tarafların faaliyet gösterdiği pazarlardaki küçük örtüşmeler zamanla büyüyebilir; henüz mevcut olmayan potansiyel örtüşmeler söz konusu olabilir veya mevcut pazarların değişmesiyle gelecekte ortaya çıkacak pazarlar yönünden potansiyel örtüşmelerden bahsedilebilir.
Yatay BD Kılavuzu’nda start-up’ları doğrudan ilgilendiren en önemli düzenleme, “Birleşme Taraflarından Birinin Yeni Kurulmuş Olması” başlığı altında yer alıyor. Burada, özellikle büyük ölçekli yerleşik şirketlerin start-up’ları devraldığı durumda, işlemin olası rekabeti kısıtlayıcı etkilerinin daha dikkatli incelenmesinin önemine vurgu yapılıyor ve “öldürücü devralma teorisi” ele alınıyor. Öldürücü devralma; yerleşik şirket açısından tehdit oluşturan yüksek potansiyel sahibi, inovatif bir rakibin devralınması ve ürünleriyle birlikte ortadan kaldırılması demektir. Öldürücü devralma işlemi sonucunda hem bir rakibin hem söz konusu rakibin inovatif ve üstün bir ürününün tabiri caizse “öldürülmesi” hem de bu yolla teknolojik gelişmeye ket vurulması söz konusu olabileceğinden; bu işlemlerin inovasyon ve rekabet üzerindeki olumsuz etkilerinin önüne geçilmesi gerekmektedir.
Yatay BD Kılavuzu’nda, devralınan start-up’ın potansiyel bir rakip olarak ortaya çıkma olasılığının değerlendirilmesi için, “işlemin gerekçesi”nin, yani, devralan yerleşik şirketin işlemi gerçekleştirmekteki amaçlarının sorgulanabileceği ifade ediliyor. Devralacak şirketin niyetini okumak ve start-up’ı devralma motivasyonunu ortaya koymak, işlemin öldürücü devralma niteliğinde olup olmadığını anlamak bakımından da önem taşıyor.
Start-Up Paradoksu
Start-up’lar, inovatif ürün ve hizmetlerle ve yepyeni iş yapış şekilleriyle ortaya çıkıp; esasen, yerleşik teşebbüslerin pozisyonuna meydan okur ve piyasaları daha rekabetçi hale getirirler. Bununla birlikte, paradoksal biçimde çoğu start-up’ın tek ve nihai amacı; yeterince büyüdükten sonra, büyük bir rakibi tarafından devralınarak (veya hisselerini halka arz ederek) “başarılı bir çıkış” yoluyla piyasadan ayrılmaktır. Bu nedenle start-up’lar, neredeyse kuruldukları andan itibaren bir çıkış stratejisi oluşturmaya başlarlar.
Bu çıkış planının ve sürecin kendisi de, yenilikçi girişimcileri pazara girmeye ve dolayısıyla da pazardaki rekabeti tetiklemeye teşvik edici olduğundan; Rekabet Kurumu’nun işi pek de kolay olmayacak gibi görünüyor. Zira büyük ve yerleşik şirketlerin, inovatif start-up’ları devralıp mevcut pazar güçlerine güç katmasına engel olunurken; girişimcilerin start-up kurma güdüsünü, yatırımları, inovasyonu ve nihayetinde rekabeti caydıracak aşırı müdahalelerden kaçınmak gibi oldukça zor bir dengenin tutturulması gerekecek...
Müjdemi isterim, JUNSHU'nun İngilizce sürümü artık yayında! Ethics & Compliance Newsletter başlığıyla LinkedIn üzerinden aylık periyotta yayımlanacak bültende, genel okuyucuyu hedefleyecek şekilde İngilizce makaleler ve röportajlar kaleme alacağız.
İlk sayısı son dönemin sıcak başlığı (finansal) yaptırımlar hakkında olan ve konuya ilişkin bir girizgah sunan yazıya aşağıdaki bağlantıdan erişebilirsiniz.
Batı Ülkelerinin Yaptırımları: Kısa bir giriş
Hepinize iyi günler diliyorum, gelecek sayıda görüşmek üzere!
