eğitim hâli’nin üçüncü bülteninden herkese merhaba, hoş geldiniz.
Türkiye’de okulların kapandığı ve telafi eğitimlerine başlandığı bu günlerde, örgün eğitim içinde yer alan öğrenciler karnelerini aldı. Son iki yıl içinde karne alma ve mezun olma hâlleri değişikliğe uğradı, bambaşka bir olguya dönüştü.
Bu bültenimizde istedik ki, mezuniyetin her hâlini birbirimizle konuşalım, paylaşalım. Bunun için sizlerden bir ricamız olacak. Kendinizin, sevdiğiniz bir arkadaşınızın, çocuklarınızın, şahit olduğunuz, çok etkilendiğiniz, sizin üzerinizde öyle ya da böyle bir etki bırakan, bizlerle paylaşmak istediğiniz mezuniyet hâllerininizin fotoğrafını sosyal medya hesaplarınızdan #mezuniyethâllerimiz etiketini kullanarak ve eğitim hâli’ni etiketleyerek bizlerle paylaşmanız.
Merakla bekliyoruz.
Kimilerimizin çok sevdiği, heyecandan uyuyamadığı, özel olarak alışverişler yaptığı, kimilerimizin burun kıvırdığı ve katıl(a)madığı, kimilerimizin ise hiç yaşa(ya)madığı mezuniyet hâli’nde,
- Mezuniyet, nedir (ve ne değildir)?
- Hangi mezuniyetten bahsediyoruz?
- Mezuniyeti neden bu kadar önemsiyoruz?
- #mezuniyethâllerimiz: Zeynep & Muhammed
soruları ve #mezuniyethâllerimiz olacak. Çalma listemizin sesini açtıysanız, başlıyoruz.
Mezuniyet, nedir (ve ne değildir?)
Mezuniyet tüm bunların dışında yalnızca bir kutlama ve başarıların görünür kılındığı bir şey değil, aynı zamanda dayanışmanın, umudun ve ilkeleri için mücadele verenlerin sesini duyurabilmesi için de bir yol.

Görsel betimleme: Kuş bakışıyla çekilmiş bir mezuniyet töreninde kepli öğrenciler var.
Mezuniyet (Graduation), “derece, basamak, adım” anlamına gelen gradus kavramından türeyen Latince kökenli bir kelime. Mezuniyet törenlerinin tarihine baktığımızdaysa 12. yüzyılda Avrupa’da ortaya çıkan ilk üniversitelere kadar dayandığını öğreniyoruz. Bu 800 yıllık geleneğin cübbesi, kepi, elbisesi, töreni, balosu, diploması, mezuna kalması gibi bir terminolojisi bile var.
Mezuniyet tüm bunların dışında yalnızca bir kutlama ve başarıların görünür kılındığı bir şey değil, aynı zamanda dayanışmanın, umudun ve ilkeleri için mücadele verenlerin sesini duyurabilmesi için de bir yol. ODTÜ’nün mezuniyet törenleri, birbirinden farklı bölümlerde okuyan öğrencileri ortak bir duyguda birleştirebildiği gibi çeşitliliği mizahla anlatmanın farklı yollarını da bizlere her yıl gösteriyor. Boğaziçi Üniversitesi’ndeki pankartlar ve protestolar da mezuniyetin yalnızca akademik başarının bir “kutlama”sı olmadığını, dayanışmayla ortak bir mücadele alanı oluşturduğunu bizlere anlatıyor.
Bu üniversitelerde veya farklı üniversitelerde okumuş ya da okumamış olsak da bildiğimiz ya da bir yerlerde karşılaştığımız tüm bu gerçekler, bizi çok daha farklı hâllere, yerlere, duygulara götürüyor.
“Aklıma gelenlerden ve bize öğretilenlerden yola çıkarak, bir şeyi tamamlamak aslında, evet ama kesinlikle yolun sonu değil, başı.”- Hacettepe Üniversitesi, Arkeoloji Bölümü mezunu, İstanbul
Hangi mezuniyetten bahsediyoruz?
Fiziksel olarak bir araya gelinen ve ebeveynlerin, arkadaşların, akrabaların çağrıldığı mezuniyetlerin yerini pandemi sürecinde dijital mezuniyetler aldı.
Fiziksel olarak bir araya gelinen ve ebeveynlerin, arkadaşların, akrabaların çağrıldığı mezuniyetlerin yerini pandemi sürecinde dijital mezuniyetler aldı. Öyle ki Zoom uygulaması dijitalde mezuniyetin nasıl gerçekleştirilebileceğine ilişkin bir rehberi de kullancılarıyla paylaştı. Bizim gibi Aposto! yayıncıları arasında olan 20’lik bülten, kendi dijital mezuniyetine ilişkin deneyimleri ve yüzümüzde hafif bir tebessüm uyandıran mezuniyet fotoğrafıyla, mekânsal değişimin örneklerinden birini bizlere gösterdi.
Tüm bu değişim ve çeşitliliğin yanında değişmeyen şeyler de var. Eğitim-öğretim hayatlarından mahrum bırakılanlar, mezun olamayan ya da mezuna kalanlar…
“Lisans hayatım devam ederkenki mezuniyetle, mezun olduktan ve iş arama süreci geçtikten sonraki mezuniyet bambaşka şeyler. Okuldayken hep mezuniyeti düşündüğümde, ‘Başarım artık tescillenecek’, ‘ben bir işi başardım’ ve ‘bitirdiğimde elimde belgem olacak’ gibi hissediyordum. Ta ki o mezuniyet töreni, eğlence bitene kadar. O bitince ‘Ee şimdi’ düşüncesiyle başlayıp, böyle her an, ‘yarın bir sihirli değnek gelecekmiş de hayatını değiştirecekmiş’ gibi bir bekleyişle geçiyor. Hiçbir zaman gelmiyor o değnek. O şeye de artık inancın kalmıyor. O değneği sen yaratmak zorundasın. Sonra diyorsun ki, ‘O küçük değneklerimi kendim yaratırım, hayatımı değiştiririm, birini bekleyerek olmuyor demek ki.’” - Hacettepe Üniversitesi, Arkeoloji Bölümü mezunu, İstanbul
Beklediğimiz sihirli değneği bulamadığımızda sorduğumuz sorular da yaşadığımız sorunlar da ortak oluyor kuşkusuz. Rüya gibi bir sonla biteceği düşünülen eğitim-öğretim hayatının sonunda “İş bulabilecek miyim?”, “İstediğim mesleği yapabilecek miyim?”, “Para kazanıp hayatımı idame ettirebilecek miyim?” sorularından sonra gelen kişisel mücadelemiz, bir yandan kendimizi arayıp bulmaya çalışırken tıpkı paydaşımızın dediği gibi, “O küçük değnekleri kendim yaratırım, hayatımı değiştiririm,” noktasına getiriyor hepimizi.
Mezuniyeti neden bu kadar önemsiyoruz?
Lise mezuniyeti, çocukluğun ve ergenliğin bitişi; genç yetişkinliğin başlangıcı.
Okul öncesi, ilkokul, ortaokul, lise, üniversite… Eğitim hayatımız boyunca farklı kademelerde farklı mezuniyet anları yaşıyoruz. Tüm mezuniyetler ardımızda bıraktığımız ve önümüze çıkacak anları, başlangıçları ve bitişleri, netliği ve bilinmezliği içinde barındıyor. Mezun olan veya ol(a)mayan eğitimin farklı paydaşlarıyla yaptığımız birebir görüşmelerde mezuniyete dair sorular sorduğumuzda akla gelen anılar daha çok lise ve üniversite mezuniyeti üzerine yoğunlaştı.
Lise mezuniyeti, çocukluğun ve ergenliğin bitişi; genç yetişkinliğin başlangıcı. Birçok öğrenci için ebeveynlerinden ayrılma ve “kendi başına kalma” vakti. Üniversite mezuniyetiyse, onlarca bireysel, toplumsal, psikolojik, sosyal ve ekonomik kaygıyla farklı arka planlardan gelen öğrenciler için ihtimaller ve ihtimalsizlikler; ümitler ve ümitsizlikler; gelecek ve geleceksizlikler; hayaller ve hayatlar olarak karşımıza çıkıyor.
“Mezuniyetin önemi, başladığın işi bitirebilmek. Kendine olan güvenini, özsaygını kazanıyorsun orada. ‘Başladığım işi bitiremedim’ kaygısıyla bir şey yapmak var, ‘Tamamladım ben bu işi,’ diyerek temiz bakmak var, bu önemli.” - Hacettepe Üniversitesi Arkeoloji Bölümü mezunu, İstanbul
“Bence mezun olmak hiç önemli değil; çünkü eğitim sistemimiz mantıksız... Hepimiz ne için yaptık? Meslek sahibi olalım, diye. Bizde mezuniyetin olayı, işini eline al, paranı kazan. Halbuki çok yanlış. Mezuniyetin sana kattığı ne var? Senin kendi uğraşınla kazandığın şeyler var. Dünya görüşün, arkadaşların...” - Marmara Üniversitesi Hukuk Bölümü mezunu, İstanbul
“Mezuniyetin önemi bence mesleğe göre değişiyor. Hukuk, tıp gibi bölümler için mezun olmak, diploma önemli. Mezuniyet sana bir meslek veriyor. Diğerlerinde mezun olduğun bölümle yaptığın mesleğin alakalı olması şart değil. Ben politika mezunuyum fakat bankacılık yapıyorum. Mühendislik mezunu arkadaşlarım da diş macunu pazarlıyor. Türkiye’de meslek mezun olduğun okulda veya bölümde değil girdiğin işte işi yaparken öğreniliyor.” - Boğaziçi Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü mezunu, İstanbul
Tüm bu mezuniyetlere dair süreçlerin dışında kalanlar da var. Eğitim hakkından tamamen veya kısmen mahrum bırakılan, örgün eğitimde devam etme seçeneği sunulmayan veya devam etmek istemeyen, farklı sebeplerle ilkokuldan, ortaokuldan, liseden veya üniversiteden mezun ol(a)mayan kişiler de benzer kaygıları yaşıyor. Mezun olsak da ol(a)masak da ihtiyaçlarımızı karşılayarak hayatı sürdürebilme, sosyal hak ve özgürlükleri yaşayabilme ve var olabilme mücadeleleri, içinde bulunduğumuz ülkenin ve toplumun bir gerçeği.
2020 yılı TÜİK verilerine göre Türkiye nüfusunun % 15.4’ünü oluşturan 15-24 yaş grubunda 12 milyondan fazla genç bulunuyor. Mart 2021'e dair TÜİK verilerine göre her 4 gençten 1’i işsiz. Bu oran, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) ortalamasının altında. OECD ülkelerinin genç işsizlik oranı yüzde 14. Eğitimli genç işsizliğe baktığımızda her yıl 900 bini aşkın öğrenci mezun oluyor ve bugün Türkiye'de 1 milyondan fazla üniversite mezunu işsiz var.
2021 Ocak'ta yayımlanan “Türkiye’de Gençlerin İyi Olma Hali” araştırmasına göre, iş arayan gençler, en memnuniyetsiz ve en umutsuz hisseden grup. Bu grubu, çalışan gençler ardından da ev gençleri takip ediyor. Öğrenciler ise yaşamlarından en memnun ve umutlu olan grup.
Tüm bu verilerin arkasında yatan dayanışmamızı, yaşantılarımızı, duygularımızı, kaygı, heyecan ve umutlarımızı göstermeye yetmediği âşikar. Mevcut durumu iyileştirmeye çalışan pek çok program, kurum, platform, mezun dernekleri ve inisiyatifleri var. Eğitimin tüm paydaşları olarak, daha farkında, daha adil, daha eşit, daha kapsayıcı, daha barışçıl ve yaşanabilir bir dünya için mücadele alanlarımızı birlikte sürdüreceğiz.
#mezuniyethâllerimiz: Zeynep
Zeynep'ten #mezuniyethâllerimiz.

Görsel betimleme: Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Bölümü Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık lisansı öğrencileri mezuniyet töreninde gülümseyerek bir pankart taşıyorlar. Beyaz kanvas pankartın üzerinde bir dilek ağacı ve üzerine dikilmiş rengarenk kurdeleler yer alıyor. Pankartın üzerinde “Kimse eğitim ve öğretim hakkından yoksun bırakılamaz.” Anayasa Madde 42 yazıyor.
Cübbemiz, kepimiz, arkadaşlarımız, ailelerimiz… Olağan bir mezuniyet töreni heyecanı ve telaşı. Hayatımızda yer tutmuş bir devrin kapanışı. Ben, Pelin, Mert, Büşra, Rana, Kübra ve Şevval ile birlikte elimizde Şevval ve Rana’nın gece boyu uğraşarak resmettiği ve dilek ağacına kurdeleleri işlediği herkes için eğitim hakkını savunan pankartımız. Aklımda bu haktan mahrum bırakılan arkadaşlarım, yargılanan hocalarım, geride kalan demokratik seçimler, çok kültürlü, renkli, ayrımcılıktan uzak kültür, akademik ve etik değerler. Tüm bunlara rağmen birliktelikten aldığımız gücümüz, sesimiz ve aşağı bakmayan yüzlerimizle yürümeye dün, bugün ve yarın devam ediyoruz.
#mezuniyethâllerimiz: Muhammed
Muhammed'ten #mezuniyethâllerimiz.

Görsel betimleme: Mezuniyet töreninde arkadaşım Zeynep’le yan yanayız. Üzerimizde mezuniyet cübbelerimiz var. Ben elimdeki kağıdı rulo yapmış kameraya bakıyorum, Zeynep de gülümsüyor.
Yanımda okulun ilk günü tanıştığım ve hiç ayrılmadığım arkadaşım Zeynep var. Fotoğrafı çekense bana Zeynep’in en güzel hediyelerinden biri, Derya. Zorlu bir mezuniyet süreci olduğunu şimdi düşündükçe hatırlıyorum. İstanbul Üniversitesi içindeki var olan olaylar, Vezneciler'deki patlama ve bölünmeye karşı yaptığımız büyük eylem.
2018 yılının Nisan ayında okulumuzun bölüneceğini, isminin değişeceğini ve Beyazıt’tan ayrılacağımızı öğrendiğimizde hepimiz şaşkınlık içinde olayları anlamaya çalışıyorduk. Günlerce Beyazıt meydanda, sıcak havaya aldırmadan pankartlarımızın altında mücadele ediyorduk. Tek derdimiz, bağlı olduğumuz mekândan, değerlerden ayrılmamaktı. Tüm bu değerlere bağlı kalsak da maalesef okulumuz bölündü.
Bu fotoğraf, olaylardan bir yıl sonra Beyazıt’ta yapılan son mezuniyetimizde çekildi. Eğitim fakültesi öğrencileri olarak Beyazıt’taki son mezuniyetimizde. Bu mücadelede bizlerle olan herkesi yüzümde büyük bir tebessüm ve gururla selamlıyorum.
Merak ettiğiniz ya da ilerleyen bültenlerde odaklanmamızı istediğiniz konuları [email protected] adresine yazarak bize iletebilirsiniz. İki hafta sonra posta kutunuza düşecek olan bir sonraki bültenimizin konusu eğitimin bakım veren hâli olacak. Instagram, Twitter, LinkedIn ve Medium üzerinden eğitim hâli’ni takip edebilirsiniz.
Bir sonraki bültende görüşmek üzere.

