Sevgili Okurumuz Merhaba,
Biz bu satırları yazarken dışarıda dolu yağıyor ve fırtına ortalığı birbirine katıyor. Evde çalışmak için harika bir gün. Bu harika günü iyi değerlendirip sizin için ilgi çekici başlıklardan bir derleme yaptık.
• Puma ve Maya toplulukları, karma eğitim ve endüstriyel toplumun zavallı çocukları
• Cinayet süsü, olay yeri inceleme ve kuş beyinli bedavacılar
• Barbie bebeklerin tarihi
• James Bond, modern babalık ve kurumsal düzenin babalık anlayışı
• Kurumların asıl amacı üzerine: 1900’ler ve Brandeis
• 100. maymun efekti
• En güzel eski Bond şarkıları seçkisi
Muhitin tüm çocuklarının yaş ayrımı olmaksızın aynı sınıfta eğitim gördükleri köy okullarını bilirsiniz. Yeni araştırmalar, aslen imkanların kısıtlı oluşu yüzünden uygulandığı görüşüne sahip olduğumuz bu karma modele yeniden bakmamız gerektiğini söylüyor.
Görsel: Aydın Akademi
İnsan yavrusu, avcı toplayıcı toplumdan endüstriyel topluma kadar, yani evrimsel açıdan baktığımızda çok ama çok uzun bir süre, zamanını mensup olduğu topluluktaki her yaştan diğer çocuklar ile birlikte oynayarak ya da bazı görevler üzerinde çalışarak geçirdi. Çocukları toplayıp, yaşlara göre gruplayıp okullara kapatmamız ve zamanlarının çok büyük bir kısmını yetişkin gözetiminde ve yetişkinlerce planlanmış şekilde geçirmeye zorlamamız henüz birkaç yüzyıllık bir geçmişe sahip. Öncesinde çocuklar başlarında bir yetişkin olmadan, her yaştan başka çocuklarla serbestçe oynuyor ya da kendilerine verilen küçük görevleri yerine getiriyorlardı. Topluluk içinde diğer çocuklardan ve yetişkinlerden öğreniyorlardı, sosyal öğrenme en temel eğitim biçimiydi. İnsan denilen varlığın hayatta kalmak için işbirliğine muhtaç olduğunu düşündüğünüzde bu, çocukların beraber yaşamayı öğrenmeleri için ideal bir ortam. Çocuk hem kendi varlığını sürdürmek için ihtiyaç duyduğu imece, grup içinde var olma, başka insanlarla sağlıklı ilişkiler kurma gibi beceriler kazanıyor hem de tüm çocukların bu becerilerle donanması sayesinde sağlıklı bir şekilde işleyen toplumun devamı garanti ediliyor.
Görsel: Okul.com.tr
Peki şimdi? Çocukları kapalı sınıflarda bir yetişkin hakimiyetinde öğrenmeye zorlandıkları, birbirleriyle sadece teneffüs adını verdiğimiz 10’ar dakikalık dilimlerde oynayabilecekleri, okul dışı zamanlarını ödev, test ve kurslarla doldurduğumuz bir hayata mahkum ediyoruz. Üstelik gittikçe küçülen aileler sebebiyle çocuklar daha az kardeş, daha az kuzen; kopan komşuluk bağları yüzünden daha az çocuk, akran ve arkadaş ile, yalnızlaştırılmış bir yaşam sürüyorlar. Aile büyüklerini daha az görüyor, geniş insan topluluklarından mahrum yaşıyorlar. Bu da sosyal öğrenme bağlamını fakirleştirip, öğrenme çeşitliliğini azaltıyor. Çocuklar yaparak öğrenme, görerek öğrenme ve deneme şanslarından yoksunlar.
Bu sistemin gerçekten işe yaradığına emin miyiz? Çocuklar sınavdan sınava koşturuyor, bu tempoyu kaldıramadıkları için strese girip fiziki ve ruhsal rahatsızlıklar yaşıyorlar. Sınav sonuçlarına göre gidecekleri okullar, edinecekleri meslekler belirleniyor. Meslek edindikten sonra iş bulma, iş bulduktan sonra geçinme derdine düşüyorlar.
Bravo, endüstri devrimi sonrasında gerçekten de ideal bir sistem kurmuşuz, öyle değil mi?
Görsel: Heredia
Puma ve Maya topluluklarındaki çocukları inceleyen bir çalışma, karma gruplar halinde serbest zaman geçirerek yaşayan bu çocukların izleyerek ve yaparak öğrenme, gözlemleyerek sonuç çıkartma, birbirine öğretme ve küçük toplulukları içinde bir sosyal düzen kurma gibi tecrübelerle “hayat bilgisi” edindiklerini ortaya koyuyor. Bu çocuklar her işlerini kendileri yapabiliyorlar ve tek başlarına kalsalar dahi hayatta kalmalarını sağlayacak bilgi ve beceriye sahipler. Peki bizim çocuklarımız?
Tüm günü grup içinde yetişkin gözetimi altında olmadan geçiren Puma ve Maya çocukları büyük çocuklardan organize olmayı, sorumlulukları ve ödülleri paylaşmayı ve sağlıklı bir şekilde rekabet etmeyi öğreniyor ve tolerans, koordinasyon, inisiyatif alma ve empati becerileri geliştiriyorlar. Peki bizim çocuklarımız?
Sizi bu soru ile baş başa bırakıp bir sonraki konumuza geçiyoruz.
Şimdi sizinle paylaşacağımız makale “kuş beyinli” tabirini kullanmaktan vaz geçmenize neden olacak. Kuşlar yuvalarını başka kuşlardan korumak zorundalar. Çünkü kuşlar dünyasında da, bizim dünyamızda olduğu gibi “bedavacılar” var. Sizin binbir zahmet ve emekle topladığınız dallar, yapraklar ve bitkilerle özene bezene yaptığınız yuvanızı işgal edip, kolay yoldan rahata ermek isteyen kuşlar bunlar.
Görsel: Birds Eye Meeple
İşte bu tehlikeyi bertaraf etmek için o küçücük bedenlerinde koskoca bir akıl barındıran kuşlar ne yapıyorlar biliyor musunuz? Kendi tüylerini yolup, tüyleri dehşetli bir manzara yaratacak şekilde yerleştirip, yuvayı dağıtıp, bir “olay yeri” yaratıyorlar. Kendileri yiyecek bulmak için çıktığında yuvaya gelen “bedavacı kuş” “olay yerini” incelediğinde, yuvadaki kuşun bir avcı tarafından öldürüldüğünü düşünüp, bölgenin tehlikeli olduğuna karar vererek hızla uzaklaşıyor. İşte böylece, yuvanızı “cinayet süsü” vererek koruyabiliyorsunuz.
Bu bedavacılar pek de akıllı olmuyorlar öyle değil mi ? :)
Görsel: History.com
Bu yazıyı okuyan kadın takipçilerimizin çoğunun bir Barbie geçmişi olmuştur. Kız çocuklarını elinde bir Barbie bebek ile resmetmek çoğunluk için gerçeği gösteren bir anlatım olurdu. Bu hafta okumalarımızı yaparken bu ikonik ve tartışmalı oyuncak bebeğin tarihine denk geldik ve sizinle paylaşmak istedik.
İlk Barbie bebek 1959 yılı Mart ayında Amerika’da piyasaya sürülmüş ve tam adı Barbara Millicent Roberts. Bunca yıllık Barbie’nin gerçek adını biz de ilk kez duyduk. Bu Cüneyt Arkın- Fahrettin Cüreklibatur örneğinde olduğu gibi, biraz garipti doğrusu. Barbie’nin fikir annesi Mattel oyuncak firmasının kurucularından olan Ruth Handler. Ruth kızının kağıt bebeklerle oynadığını görüp böyle bir bebeğe ihtiyaç olduğu kanaatine varmış ve sonuç, seksen küsür yıldır en çok satan oyuncaklardan birisi olmuş.
Görsel: History.com
Barbie’nin geçmişi renkli ve sansasyonel: renkli, çünkü astronottan paleontoloğa; bilgisayar mühendisinden rock yıldızına tam 200 farklı meslekten Barbie var; tartışmalı çünkü kız çocukları üzerinde “gerçek olmayan bir güzellik baskısı” yarattığı ve “beyaz üstünlüğünü” öne çıkardığı iddiaları var. Mattel bu iddiaları boşa çıkarmak için 1980’de ilk siyah Barbie’yi piyasaya sürmüş. Aynı yıl 40 değişik milleti temsil eden Barbie’ler de hazırlanmış. 2016 yılında yedi değişik cilt tonu ve çeşitli bedenlerden, gerçek kadınlara benzeyen Barbie’ler ve engelli Barbie’ler piyasaya sürülmüş. Daha önceki yıllarda tasarlanan bir “Drag Queen” Barbie de var. Barbie kendisini temize çıkarmaya uğraşadursun, sosyal medya genç kızlar ve aslında bu mecralarda var olmaması gereken kız çocukları üzerinde çok daha büyük bir “idealize edilmiş görünüm” hakimiyeti kurdu bile. Bu, savaşacak çok daha büyük bir cephe açıldı demektir. Barbie sosyal medyanın yanında oldukça masum kaldı çünkü.
Şimdi bahsedeceğimiz çalışmanın kaynağı 007 James Bond, ya da gerçek adıyla Daniel Craig. “En son Bond” olan oyuncu 2018 yılında bebeğini göğsünde bir kanguruda taşırken görüntülenmiş. Uykusuz, yorgun, saçı sakalı birbirine karışmış görüntüsü yeni bebek sahibi olmuş ebeveyn tanımına tam olarak uyan oyuncu verdiği bu fotoğraf yüzünden suçlanmış ve “James Bond’u oynamaya uygun olmadığı" belirtilmiş.
Görsel: Daily Mail
Bu sığ düşüncelerin sahibi Piers Morgan adlı talk şov sunucusu. Morgan fotoğrafı paylaşıp altına “Ohh 007, sen de mi?” yazarak Craig’in Bond’u oynamayı bırakması gerektiğini iddia etmiş. Çünkü ona göre, oyuncunun çocuğuna bakım veren, ilgili baba görüntüsü her erkeğin sahip olması gerektiği düşünülen maskülen ve “önceliği işine veren” imaja ters. Neyse ki modern babalar bu safsatalara kulaklarını tıkıyorlar. Pek çok baba kendi bebekleriyle olan fotoğraflarını paylaşıp Craig’e destek vermişler.
Bir grup araştırmacı bu olaydan yola çıkarak modern babalık anlayışı ve bu anlayışın kurumsal hayatta ne kadar kabul gördüğüne dair bir çalışma yapmış. Çalışma sonuçları günümüz babalarının çocuklarına bakım vermek ve ebeveynlik sorumluluklarını eşit olarak paylaşmak istediklerini, ancak kurumsal yapının bunu henüz kabullenmediğini gösteriyor. Kurumsal anlayışta erkek “eve ekmeği asıl götüren kişi” ve “önceliği işine vermesi” gerekiyor. Kurumlar erkeklerin baba olmasını önemsiyorlar, çünkü babalık erkeği stabilize ediyor, daha çok sorumluluk üstlenmesini ve daha çok çalışmasını sağlıyor. Ancak modern erkeğin “ilgili baba” olması kurumların pek hoşuna gitmiyor: önceliği ailesine vermesi, çocuk bakım sorumluluğunu paylaşması “işten çalınan zaman” olarak görülüyor.
Sakin olun, yavaş yavaş alırşırsınız “sevgili kurumlar”
Görsel: Hürriyet
Daniel Craig de bu tek tip erkeklik anlayışından sıkılmış olacak ki, en son Bond filminin galasına fuşya bir smokin ile katıldı. Herkesin erkeklik anlayışına kimse karışamaz.
Okurlarımız iş dünyasında egemen olan “sadece ekonomik kazanç peşiden koşan kurum” anlayışından hiç hazzetmediğimizi bilirler. Yönetim biliminin tarihine baktığımızda her şeyin Frederick Winslow Taylor ile başladığını görürüz. Taylor’un ekonomik verimliliğin yönetimin temel prensibi olduğu düşüncesiyle. Gulick de “ister kamusal ister özel olsun, temel “fayda” verimliliktir.” demişti. Peter Drucker’ın “ kurumun amacı ekonomik verimliliktir.” düşüncesini de biliyoruz.
Görsel: Brandeia University
Ancak kurumların asli amacının ekonomik verimlilik ve kar olduğu düşüncesine taa 1900’lü yıllarda karşı çıkanlar da vardı: Brandeis. Brande Louis Brandeis bir danışman ve avukattı ve kurumların yüksek sosyal amaçları olması gerektiğini savunuyordu. Bu düşünceleri sebebiyle halkın avukatı olarak tanınan Brandeis’e buradan bir selam gönderiyoruz.
Keşke onun sesi diğerlerinden daha fazla çıkabilseymiş.
1965 yılında Japon maymunları hakkında yazılan bir makaleden bahsedeceğiz önce. Makale maymunların topladıkları tatlı patatesleri yemeden önce su ile yıkadıklarını anlatıyordu. Primatologlar için çok önemli olan bu makalenin 50. Yılı şerefine düzenlenen konferansta bir devam çalışmasından bahsedildi.
Aynı bölgede aynı tür maymunları gözlemleyerek yapılan bu yeni çalışmada maymunların artık tatlı patatesleri suda değil, deniz suyunda, yani tuzlu suda yıkayarak yedikleri görülmüş. Tuzlu suda yıkanan patateslerin daha lezzetli olduğunu fark etmişler.
Görsel: Daily Mail
Peki tatlı patatesi yemeden önce yıkama davranışı nasıl öğreniliyor; bir maymundan tüm maymun toplumuna nasıl yayılıyor?
Bu yayılımı teorize eden açıklama şöyle: bir kültürel davranışın üç özelliği var: ortaya çıkma, yayılma ve değişme. Maymun Imo tatlı patatesi suda yıkamayı akıl eden ilk birey. Imo’nun annesi ve kardeşleri ondan görerek yıkamaya başlıyorlar. Ardından Imo’dan daha genç olan maymunlar bu davranışı benimsiyor. Böylece topluluktaki tüm maymunlar patatesleri yıkamaya başlıyorlar. Patates yıkayan birey sayısı 100’e eriştiğinde kritik noktaya geliniyor: davranış aniden diğer tüm maymun topluluklarına, deniz ötesine, farklı bölgelerde yaşayan maymun topluluklarına yayılıyor. Buna 100. maymun efekti deniliyor.
Enteresan ve umut verici. İnsanlarda da geçerli mi acaba?
Umarız keyifle okumuşsunuzdur. Gelecek sayımız özel ve sürprizli olacak, şimdiden söylemek istedik :)
İki hafta sonrayı heyecanla bekliyoruz.
Kapatırken “en güzel eski Bond şarkıları seçkimizi” paylaşmak istedik.
Görsel: Smooth Radio
• Shirley Bassey, Diamonds are forever, 1971
• Shirley Bassey, Goldfinger, 1964
• John Barry and Orchestra, James Bond Theme, 1962
• Nancy Sinatra, You only live twice, 1967
• Paul McCartney and the Wings, Live and let die, 1973
• Louis Armstrong, We have all the time in the World, 1969
• Carly Simon, Nobody does it better, 1977
• John Barry Orchestra, On her majesty’s secret service, 1969
• Shirley Bassey, Moonraker, 1979
• Tom Jones, Thunderball, 1965
Bir sonraki görüşmemize dek şen ve esen kalın. Bizi görüşlerinizden mahrum bırakmayın.
Dr. Ela Burcu Uçel-Dr. Mert Günerergin
instagram: @nevarneyokhocam
e-posta:[email protected]
