14 Ekim Cumartesi sabahından herkese merhaba.
Geride bıraktığımız haftanın odağında İsrail-Hamas çatışmaları vardı. Bu sayıda, günün hikâyesi kanalında insanlığın ölümsüzlük mücadelesinde teknolojiden faydalanırken sorduğu sorulara ilişkin tartışmalar yer alıyor.
- Günün çalma listesi: Nu-Funk Alternative R&B Indie Soul Picks
İyi hafta sonları.
Aposto GündemHer sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.
10 maddede bu hafta
Bir çırpıda geçtiğimiz haftanın öne çıkan gelişmeleri.

- İsrail-Hamas savaşı: Hamas’ın İsrail’e düzenlediği Aksa Tufanı saldırısı ve İsrail’in karşılık olarak Gazze Şeridi’yle Lübnan’da düzenlediği askerî operasyonlar sonucu yaşanan toplam can kaybı 2 bin 700’ü aştı.
- Savaşın ekonomik maliyeti: Tahminlere göre İsrail’in toplam iş gücünün %15’inin, teknoloji sektörü çalışanlarının da %10’unun yedek asker olarak silah altına alındığı ifade ediliyor. Savaşın İsrail ekonomisine maliyetinin 6,8 milyar dolarla ülkenin GSYH’sinin %1,5’i kadar olması bekleniyor.
- Afganistan’da deprem: Afganistan’ın üçü 6,3 büyüklüğünde olmak üzere birçok depremle sarsılan Herat vilayetinde, 2 bine yakın kişi yaşamını yitirdi. Erkeklerin çoğunun tarlalarda bulunduğunu kaydeden UNICEF, ölenlerin %90’ının kadınlar ve çocuklardan oluştuğunu bildirdi.
- İndirim kampanyası: Ticaret Bakanı Ömer Bolat, tüm sektörleri büyük indirim kampanyasına destek vermeye davet etti. Bolat’a Türkiye Perakendeciler Federasyonu, Birleşmiş Markalar Derneği, Mobilya Dernekleri Federasyonu’yla aralarında Migros, BİM, Şok ve A101'in bulunduğu zincir marketlerden destek geldi.
- Airbnb düzenlemesi: Meclise gelen düzenlemeye göre evini turizm amaçlı kısa süreli kiralamak isteyenlerin Turizm Bakanlığı’ndan sertifika alması gerekecek; bu ev sahiplerine ek vergi yükümlülüğü doğacak. Günlük kiraya verilecek daireye tabela asma zorunluluğu ve apartmandaki diğer komşulardan izin alma şartı getirilirken ev sahiplerinin konaklayanların kimliklerini Emniyet’e bildirmesi gerekecek.
- KKM: Kur korumalı mevduat, 74,6 milyar liralık rekor düşüşle 3,23 trilyon liraya geriledi. Yurt içi yerleşiklerin döviz mevduatıysa parite etkisinden arındırılmış olarak 551 milyon dolar arttı. KKM hariç TL mevduatın toplam mevduattaki oranı %35,01’e yükselirken KKM’nin toplam mevduattaki oranıysa %24,19’a geriledi.
- Emekliye ikramiye: Cumhurbaşkanı Erdoğan, çalışmayan emeklilere bir defaya mahsus 5 bin lira ikramiye verileceğini duyurdu.
- FTX davası: Kripto borsası FTX’in eski CEO’su SBF’in yargılandığı davada, eski partneri Caroline Ellison tanık olarak ifade verdi. Ellison, Bitcoin’in (BTC) fiyatının 20 bin doların üzerine çıkmaması için sürekli FTX kullanıcılarının hesaplarındaki BTC’lerin satıldığını belirterek SBF’in bir "yapılacaklar listesi" olduğunu ve bu listedeki maddelerden birinin de hükümet iş birliğiyle rakip borsa Binance’i çökertmek olduğunu ifade etti.
- Kavala kararı: Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi (AKPM) Osman Kavala’nın AİHM kararı gereği Ocak 2024’e kadar serbest bırakılmaması hâlinde Türkiye’ye bir dizi yaptırım uygulanmasına yönelik karar aldı. AKPM, Vaclav Havel İnsan Hakları Ödülü’ne de bu yıl Osman Kavala’yı layık gördü. Dışişleri Bakanlığı, AKPM kararının "tarihî bir hata" olduğunu savundu.
- EURO 2032: Avrupa Futbol Şampiyonası, 2032 yılında Türkiye ve İtalya’nın ortaklaşa ev sahipliğinde düzenlenecek. İtalya’da basın, turnuvaya ev sahipliği yapmadan önce İtalya’nın stadyumlarının durumunu ve Türkiye’nin insan hakları karnesini düzeltmesi gerektiğini savundu.

Tarihin en eski edebî eserlerinden Gılgamış destanında, Uruk Kralı Gılgamış, kendisini bir ölümsüzlük arayışı içinde bulur. Kral, yolculuğun sonunda ölümsüzlüğe ulaşamasa da ölüm gerçeğini kabullenerek halkına daha iyi davranan bilge bir krala evrilir.
Dinî metinler ve destanlar, gençlik çeşmeleri, şeytani bir portre ve meşhur 18’inci sone—ölümsüzlük, okuduğumuz ve izlediğimiz birçok şeyde bir şekilde karşımıza çıkıyor ve geçen onca zamana rağmen, insanlığın en eski sorularından biri olan ölümsüzlük arayışı devam ediyor. Tek fark, günümüzde ölümsüzlüğü bize Gılgamış destanında olduğu gibi bir bitki değil, teknoloji vadediyor.
Gençliği uzatmak: Bu hedefe ulaşmaktan henüz çok uzak olsak da teknoloji ve biliminin ışığında insan ömrü oldukça uzamış bulunuyor. Tabii, burada asıl hedefin ölümsüzlüğü elde etmek değil, yaşlanmayı yavaşlatarak gençliği uzatmak olduğunu belirtmek gerekiyor.
Beklenen yaşam süresindeki artışlar ve yaşlı nüfus oranındaki büyüme, yaşlanmanın aslında değiştirilebilir bir süreç olabileceğini göstermesinin yanı sıra uzun ömür araştırmalarındaki artışın arkasındaki itici güç olarak karşımıza çıkıyor. Bank of America’nın (BofA) 2019 yılında yaptığı açıklamaya göre, "ölümsüzlük" alanındaki gelişmelerin, yakında sağlıklı insan ömrünü 100 yılın çok ötesine uzatabileceği değerlendiriliyor.
Genomik
İnsan genomunun tüm yapısal ve işlevsel yönlerini inceleyen genomiğin, yakın zamanda hastalık önleme ve tedavisinde potansiyel olarak devrim niteliğinde gelişmeler vadeden yeni nesil gen düzenleme teknolojisi sunması oldukça muhtemel. Özellikle genetik mühendisliğin daha da ilerlediği bir noktada, insan genlerinin istenilen şekilde düzenlenmesi mümkün olabilir.
Çoktan yapıldı: Bilim insanı He Jiankui, 2018 yılında ikizler Lulu ve Nana’nın genlerini doğumdan önce değiştirdiğini açıkladı. Bilim dünyasında şok etkisi yaratan, etik açıdan oldukça tartışmalı bu prosedür nedeniyle Jiankui, üç yıl hapis cezasına çarptırıldı.
- Öte yandan: 2020’de 3 kanser hastasında gen düzenlemesinin güvenli bir şekilde gösterildiği bir çalışma gibi, gen düzenlemesinin oldukça faydalı kullanımları da mevcut.
Araştırmaya oldukça açık bir alan olan genomik, ölümcül hastalıkların, zihinsel ve bedensel engellerin engellenebileceğini kanıtlamış durumda. Bu da yakında aynı şeyin ömür uzatma için de söylenebileceğini gösteriyor: Geçtiğimiz aylarda yayımlanan bir çalışmaya göre, araştırmacıların, yaşlanmayı kontrol eden devreyi genetik olarak yeniden düzenleyerek maya hücrelerinin ömrünü neredeyse iki katına çıkardığı bildiriliyor. Bu çalışmanın, daha karmaşık organizmalarda ve muhtemelen insanlarda bile yaşlanmanın yavaşlatılmasının önünü açabileceği değerlendiriliyor.
- Nova One Advisor tarafından hazırlanan rapora göre, 2021’de 27,90 milyar dolar değere sahip olan küresel genomik pazar büyüklüğünün 2030’da yaklaşık 96,2 milyar dolar değerinde olacağı tahmin ediliyor.
Büyük veri, yapay zeka
Yapay zekanın giderek büyüyen sağlık verileriyle birleşmesi, araştırmacıların patolojiyi analiz etmelerine veya hastalıkların nedenlerini ve etkilerini incelemelerine yardımcı oluyor. Yeni ilaç keşiflerini kolaylaştıran bu teknolojilerin, maliyetleri düşürüp hassas tıbbı mümkün kılacağı değerlendiriliyor.
- Utah merkezli bir biyoteknoloji şirketi olan Recursion, kısa bir süre önce yapay zeka ve süper bilgisayarları kullanarak sayısız etkili ilacın geliştirilmesini sağlayabilecek, benzeri görülmemiş sayıda yeni olası kimyasal etkileşimi tahmin edebildiğini duyurmuştu.
- Büyük veri pazarının 2030 yılına kadar 745 milyar dolar değere ulaşması beklenirken yapay zeka pazarının 2030’da 2 trilyonluk bir değere sahip olacağı değerlendiriliyor.
Geleceğin gıdaları
Vücudumuza karışan her şeyin bedensel işleyişi etkilediği gerçeği, ne yediğimizle ne kadar sağlıklı olduğumuz arasında direkt bir korelasyon olduğu anlamına geliyor. Öte yandan, iklim krizinin de etkisiyle tükettiğimiz gıdaların kalitesinin giderek artacağı gerçeği, gelecekte yeni gıda alternatiflerine yönelmek zorunda kalabileceğimiz gösteriyor.
Bu noktada, pek çok şirket, gezegende daha sağlıklı beslenmek ve dolayısıyla sürdürülebilir insanlığın sağlaması için ürünler geliştiriyor. Buna göre, 2050 yılına kadar laboratuvar ortamında geliştirilen kültür eti, yüksek proteinli böcekler, deniz yosunu, algler ve alerjen içermeyen kuruyemişler tüketiyor olacağımız tahmin ediliyor. Temel vitamin ve mineraller açısından zengin, protein açısındansa yüksek olan bu gıdaların, insan ömrünün sağlıklı bir şekilde uzamasına katkı sağlayacağı değerlendiriliyor.
- Emergen Research’e göre 2019 yılında 220,3 milyar dolar değerinde olan küresel gıda teknolojisi pazarının 2027’ye kadar kadar 342,5 milyar dolara ulaşması bekleniyor.
Moonshot projeleri
Geniş bir kitleyi etkileyen problemlerin bilim ve teknolojiyle ortadan kaldırılmasını amaçlayan projeler moonshot olarak isimlendiriliyor. Bu projeler kistik fibrozdan Parkinson ve Alzheimer’a kadar insanlığın en zorlu hastalıklarından bazılarına çare bulunmasından glikoz seviyelerini ölçek akıllı cihazlara ve bağışıklık sisteminin moleküler bir haritasının oluşturulmasına kadar çok geniş bir alanı kapsıyor.
1999’da Ulusal Teknoloji Madalyası alan ve 2002’de Ulusal Mucitler Onur Listesi’ne dâhil edilen 75 yaşındaki bilgisayar bilimcisi ve eski Google mühendisi Ray Kurzweil, 7 yıl gibi kısa bir süre içinde ölümsüzlüğe ulaşacağını tahmin ediyor.
Öte yandan, çoğu bilim insanı sağlıklı beslenme, tutarlı egzersiz, sosyal etkileşim, yeterli uyku gibi yaşam tarzı uygulamalarının ötesinde insan yaşamını sağlıklı bir şekilde uzattığı kanıtlanmış pek bir şey olmadığını söylüyor.
Washington Üniversitesi’nde yaşlanma üzerine araştırmalar yapan biyolog Matt Kaeberlein, bunlar dışında "çok net" bir şey olmadığını belirtiyor. Kaeberlein, insanların hastalanmasını önlemek için yapılabilecek çok şey olduğuna da dikkat çekiyor. Aşırı uzun ömre odaklanmanın yanlış yönlendirildiğini ve şu anda mevcut olan ya da yakında mevcut olacak şeylerden dikkati dağıtabileceğini belirten Kaeberlein, "Yaşlanmanın biyolojisini hedef alabilir ve bir ya da iki on yıl daha sağlıklı yaşam süresi sağlayabilirsek bu çok büyük bir gelişme olacak," ifadelerini kullanıyor.
- Grand View Research'e göre, küresel uzun ömürlülük ve yaşlanma karşıtı pazarın 2028'e kadar 183 milyar dolara ulaşacağı tahmin ediliyor.

• San Francisco’daki Asya Sanat Müzesi, Akiko Yamazaki ve Jerry Yang’ın adını taşıyan 1.200 metrekarelik pavyonu tasarlayan New York merkezli mimarlık firması Why Architects’i dava ediyor.
- Neler olmuştu?: San Francisco'daki Asya Sanat Müzesi, 2020 yılında 100 milyon dolar bağış toplama çabasının bir parçası olarak 38 milyon dolar maliyetle bir genişleme çalışması gerçekleştirmişti.
• Londra Heathrow Havalimanı, insanların havaalanı güvenliğinde büyük kuyruklardan kaçınmasını sağlayacak bir rezervasyon sistemini test etmeye başladı. 2024 yılına kadar birçok havalimanında 100 ml'den büyük sıvıları yasaklayan kuralın da kaldırılması bekleniyor.
- Bir adım geriden: Birleşik Krallık'taki diğer havalimanları da benzer zaman kazandırıcı tedbirleri uygulamaya koymuş. London City, bu yıl CT tarayıcılarını kullanan ilk havalimanı olarak yolculardan bagajlarındaki sıvı ve elektronik cihazları güvenlik gerekçeleriyle çıkarmalarını istemeyi bırakmıştı.
• Yamamoto ve Vadukul Tokyo, New York ve Paris’teki Yohji Yamamoto butiklerinde düzenlenen özel bir fotoğraf sergisi için 20 yılı aşkın bir süre sonra yeniden bir araya geldi.
- Detaylar: Y’s Max Vadukul, Paris 2023 başlığını taşıyan sergide, Y’nin Sonbahar/Kış 2023 koleksiyonunun Fransa’nın başkentinin 15. ve 16. bölgelerini birbirine bağlayan Bir-Hakeim Köprüsü’nde çekilen siyah-beyaz fotoğrafları yer alıyor.
• Jacquemus, ünlü belgesel fotoğrafçısı Martin Parr’la moda ve çağdaş sanatın kesişimini yakalayan ve iki kreatifin çok boyutlu görsel anlatısını ortaya çıkaran Le Chouchou başlıklı bir fotoğraf kitabı için iş birliği yaptı.
Mey | Diageo’nun Alpagut Bağları’nda bağ bozumu heyecanı

Bağcılığın ve şarabın doğduğu coğrafyada, Doğu Anadolu’nun bereket yatan bağlarında hasat zamanı geldi. Elazığ’ın Alpagut bağlarından 10 bin yıllık bir geçmişle bugünkü birlikteliklerimize uzanan kadim üzümler; Öküzgözü ile Boğazkere’nin çıkacağı yeni yolculuk vesilesiyle Mey | Diageo, Türkiye’nin bağ ve üzüm potansiyeline dikkat çekiyor.
- Öküzgözü ile Boğazkere’yi yerinde işleyebilen tek tesis olan Mey | Diageo Elâzığ Şarap Üretim Tesisi, Atatürk’ün teşvikiyle 1930’larda başlayarak günümüzde hâlâ üretim yapan tek tesis.
Sayılarla konuşalım: Dünyada üretilen üzümün neredeyse yarısı şaraba dönüştürülerek satılıyor. Bu oran Avrupa’da %85, bağcılıkla uğraşan diğer ülkelerde ise ortalama %80 civarında seyrediyor. 15 yıl öncesine kadar bağ alanı neredeyse bulunmayan Çin, bağ alanını %300, şarap üretimini % 450 artırdı.
Peki ya Türkiye?
Dünyanın 5’inci büyük bağ alanına sahip Türkiye, dünya üzüm üretiminin yaklaşık %5’ini karşılamasına rağmen üretilen üzümün yalnızca %3’ü şarap yapımına ayrılıyor. 100 yıl öncesinde ne üzümden ne de bağdan söz edilebilecek Yeni Zelanda’da şu an bağcılık yapılan alan Türkiye’nin 10’da birini oluşturuyor ve Türkiye'nin 273 katı şarap ihracatı yapılıyor.
Türkiye’ye ait kıymetli yüzlerce üzüm çeşidi bulunduğunu belirten Mey | Diageo, ne yazık ki dünyada yeteri kadar bilinmediklerinin altını çizerek bu toprakların değerli potansiyeline vurgu yapıyor: “Bu oranı ne kadar büyütürsek önce çiftçiye sonra turizme o kadar fayda sağlarız. 80 yıla uzanan tecrübemizle, tüm uğraşımız bunun için…”

• Şarap Uzmanı ve Eğitmeni Sabiha Apaydın, İspanya’nın Bilbao şehrinde gerçekleşen EIT Food kapsamındaki FUN&FAN’da konuşmacı olarak yer aldı.
- Detaylar: Alışılmadık Öncüler: Yenilikçi Kadınlar ve Kuralları Yeniden Yazma Sanatı isimli panelde tarımsal gıda sektörünü yeniden şekillendiren öncü kadınların yolculuklarına yer verildi. Apaydın, panel kapsamında kurucusu olduğu Kök Köken Toprak girişimini anlattı.
• Avusturya’da düzenlenen AWC Vienna International Wine Challenge’a (IWC) bu sene 42 ülkeden 1514 üretici, 11 bin 376 şarapla katıldı.
- Birkaç ödül: Kuzubağ, Öküzgözü & Shiraz 2021 ve Chardonnay 2022 şaraplarıyla iki altın madalya kazanırken üreticinin altı şarabı da gümüş madalyaya layık görüldü.
• Uluslararası Gastromasa Gastronomi Konferansı, Geography teması çerçevesinde 4-5 Kasım tarihlerinde 8. kez Haliç Kongre Merkezi’nde gerçekleşecek. Artık senede iki defa yapılacak organizasyonun sıradaki ayağı 2024 Mayıs’ta Inspiration temasıyla Olympia London’da düzenlenecek.
- Bir adım geriden: Konferans öncesi Türkiye’nin önde gelen yedi şefi Cenk Debensason, Cihan Kıpçak, Didem Şenol, Emre Şen, İnanç Çelengil, Maksut Aşkar ve Mustafa Otar’ın hazırladığı menü ve şarap uzmanı Levon Bağış’ın şarap eşleştirmeleriyle Neolokal’de bir öğle yemeği düzenlendi.
• Macar edebiyatının önemli ismi Magda Szabó’nun doğum günü şerefine Macar Kültür Merkezi’nin desteğiyle düzenlenen Edebiyat ve Gastronomi buluşması, Akaretler’deki Minoa Kitabevi’nde gerçekleşti. Etkinlikte, 20. yüzyılın Macar gastronomisi ve yaşam tarzını yansıtan tatlar konuk şef Ágnes Tóth tarafından hazırlandı.
- Detaylar: Szabó’nun kişisel tarif defterlerinden ve eserlerinde adı geçen yemeklerden ilhamla oluşturulan menüyle yazarın hayatında yer tutan yemek kültürüyle dönemin varlıklı ailelerinin mutfakları günümüze taşınırken yazarın hayatı, eserleri ve yaşamında önemli yer tutan sofra kültürüne dair sohbet de gerçekleşti.

• 95 ülkeden 50 bine yakın fotoğrafın yarıştığı 2023 Yılın Yaban Hayatı Fotoğrafçısı Ödülü’nde kazanan kareler belli oldu.
- Detaylar: Londra Doğa Tarihi Müzesi’nin prestijli ödülleri, geçtiğimiz salı günü South Kensington'da düzenlenen törenle sahiplerini buldu. Kazanan fotoğraflar, müzede sergileniyor.
• İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı’nın yürüttüğü soruşturma kapsamında kara para aklama ve vergi kaçırma iddialarıyla gündeme gelen Dilan Polat ve Engin Polat hakkında yurt dışına çıkış yasağı getirildi.
- Detaylar: Çiftin ve ikinci derece yakınlarının mal varlıklarına el koyma kararı verilirken 16 şirket ve 8 kişi hakkında da soruşturma başlatıldı.
• Metin Akpınar’ın 35 yıl önce yaşadığı bir ilişkiden ikiz kızlarının olduğu ortaya çıktı.
- Neler oldu?: Gizlilik kararıyla yürütülen dava sonucunda, DNA testlerini dikkate alan Akseki Asliye Hukuk Mahkemesi, verdiği kararla 1988 doğumlu Duygu Nebioğlu’nun Akpınar’ın biyolojik kızı olduğunu tespit etti. Duygu’nun ikizi Sevgi Nebioğlu için DNA testinin sonucuyla ilgili mahkeme kararı bekleniyor.
• İsimleri birlikte anılmaya başlanan Bradley Cooper ve Gigi Hadid çiftini, Cooper’ın eski partneri ve 6 yaşındaki kızının annesi Irina Shayk’ın tanıştırdığı öğrenildi.
- Bu arada: Irina Shayk’ın bir süredir Gisele Bündchen’le yollarını ayıran Tom Brady’le birlikte olduğu değerlendiriliyor.
• Nature Communications dergisinde yayımlanan bir araştırmaya göre, biranın temel maddesi olan şerbetçi otunun miktarı ve kalitesinin iklim değişikliğinden etkilendiği ortaya koyuldu. Buna göre şerbetçi otunun artan sıcaklıklar ve azalan yağışlar nedeniyle son 30 yılda 20 gün daha erken olgunlaşmaya başladı.
- Detaylar: Avrupa’daki şerbetçi otu veriminin 2050 yılına kadar %18’e kadar düşmesi beklenirken biranın kendine özgü tat ve kokusunu veren şerbetçiotundaki alfa asit içeriğinin %30 civarında azalacağı bildirildi.

• Ara Güler’in 1957-2003 arasında Anadolu’ya yaptığı gezilerde çektiği renkli fotoğraflardan oluşan Renkli Anadolu sergisi 27 Nisan’a kadar Bomontiada’daki Ara Güler Müzesi’nde.
• +1 Oktoberfest 2023, 14-15 Ekim tarihlerinde Volkswagen Arena’da gerçekleşecek. Göksel, Hey! Douglas ve Goran Bregovic gibi isimlerin sahne alacağı etkinliğin biletleri burada.
• 14-15 Ekim’de ODTÜ Vişnelik Çim Amfi’de düzenlenecek Live From Ankara Fest’te Gripin, Teoman, Kalben ve daha birçok topluluk ve müzisyen sahne alacak. Biletler burada.
• 17-18-19 Ekim tarihlerinde Tarihî Havagazı Fabrikası’nda düzenlenecek MilyonFest İzmir’de Emre Aydın, Feridun Düzağaç ve Pinhâni’nin de aralarında bulunduğu müzisyen ve gruplar sahne alacak. Biletler burada.
ÖNERİYORUZ
📌 Ankara Cocktail Festival: Festival bugün ve yarın olmak üzere CerModern’de. Gastronomi ve miksoloji sanatının Türkiye’deki temsilcilerinden çeşitli atölyeler, festivale özel reçeteli kokteyller ve ürünler deneyimlemek için biletleri burada bulabilirsiniz. Keşfedilmeyen lokal lezzetlerin yakından tanıdığınız sürpriz markalarla bir araya geleceği etkinlikte erken kayıt yaptırıp 14.00-16.00 arasında ücretsiz tadım seanslarından yararlanabilirsiniz. Bugün Can Bonomo Flört, Santi & Tuğçe [Cosmic Band], Zigan Aldi ve Emiran(Live); yarın da Altın Gün, Waldeck, Koshinmoon, Yalnayak, Husa & Zeyada ve Netam sahnede olacak.






