1 Ağustos Perşembe gününden herkese merhaba.
TBMM, tatile girmeden önce yeni vergi paketini geçirdi ve tartışmalı sokak hayvanları yasasını kabul etti. Gökçer Tahincioğlu, şimdi bizleri ve sokaktaki hayvanları nelerin beklediğini, yasanın ne derece uygulanabilir olduğunu kaleme aldı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın başlattığı "belediyelerin SGK borcu" konusuyla ilgili belediyelere haciz işlemleri başlatıldı. Öte yandan bazı şirketlerin verdiği ve vermediği vergiler kamuoyunda tartışılıyor.
Erdoğan ve İsrail yetkilileri karşılıklı ağır söylemlerde bulundu, Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, Meclis'te konuşma yapmak üzere Türkiye'ye geliyor.
Dünyada ve özellikle Türkiye'de politikayı en çok etkileyen konulardan kutuplaşma hakkında yapılan yeni bir araştırma, Türkiye'de kutuplaşmanın coğrafi evrimini ve gençlerdeki kutuplaşmayı ele alıyor.
Perşembe günleri Türkiye'de haftanın politik gelişmelerini, salı günleri ise dünya gündemini derlediğimiz Spektrum bülteni her hafta sizlerle.
- O sırada Aposto'da: Yeni bültenler, uzman kalemlerden makaleler ve podcast serileriyle zenginleştirmeye devam ettiğimiz Aposto Premium'u ilk ay sadece 6 TL'ye denemek isteyenler için özel kod, bültenin sonunda.
İyi okumalar.
Alp
Tartışmalı ‘ötanazi’ düzenlemesi geçti: Peki uygulanabilecek mi?
Sokak hayvanlarına ilişkin tartışmalı düzenleme, tüm itirazlara rağmen TBMM'de kabul edilerek yasalaştı. Şimdi belediyeleri önemli bir sınav bekliyor. Belediye başkanları ve meclis üyeleri, yüz binlerce sokak köpeğini öldürmeden ve hapis cezası almadan nasıl bir yol izleyecek?

TBMM’de AKP’li milletvekilleri gülümseyerek, “yasa” fotoğrafını çektirdi ve "sokak köpeklerine ötanazi" düzenlemesi olarak bilinen teklif, tüm itirazlara rağmen yasalaştı. Şimdi belediyeleri önemli bir sınav bekliyor. Belediye başkanları ve meclis üyeleri, yüzbinlerce sokak köpeğini öldürmeden ve hapis cezası almadan nasıl bir yol izleyecek?
Önce TBMM Tarım Orman ve Köyişleri Komisyonu’ndaki uzun ve sert tartışmalardan sonra kabul edilen, ardından TBMM Genel Kurulu’ndan jet hızıyla geçirilen kanunu uygulamak görünüşte basit.
- Belediyeler sokak köpeklerini barınaklara toplayacak, burada kısırlaştıracak ve yaşamlarını sürdürmelerini sağlayacak. Hastalıklı ve saldırgan olanlar aralarından seçilerek "ötanazi" adı verilen yöntemle uyutulacak.
Ancak tüm bunlar pratikte o kadar da kolay değil. Bu nedenle belediyeleri, özellikle yasaya karşı hiçbir tepki göstermeyen AKP’li ve MHP’li belediyeleri dikkatle takip etmek gerekiyor. Zira yasadaki boşluklar, yüz binlerce hayvanın öldürülmesine yol açabilecek nitelikte.
Tartışma nasıl başladı?
Aslında kanun, AKP’nin ikinci parti olarak çıktığı, birçok belediyeyi kaybettiği 31 Mart yerel seçimlerinin hemen ardından gündeme geldi. Köpek saldırıları uzun yıllardır özellikle tartışılıyor ancak bu konuda harekete geçilmiyordu. Sokak köpekleriyle ilgili bazı derneklerin usulsüzlükler yaptıkları, para toplayıp zimmetlerine geçirdikleri iddiaları da sıkça gündeme geliyordu. Bu konuda oluşan karşı dernekler, özellikle sokak köpeklerinin saldırılarını konu etti. AKP, düzenlemeyi konuşmaya başladı.
- Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 2023 Aralık ayında Ankara Keçiören’de 4. sınıf öğrencisi Tunahan Yılmaz’ın boş arazide köpeklerin saldırısına uğrayarak ağır yaralanmasının ardından, “Sokak köpeklerinin zarar verdiği insanların haklarını da koruma görevleri” olduğunu belirterek, bu sorunu çözüme kavuşturacaklarını açıkladı.
Yerel seçimden sonra, mevcut yasanın yetersiz olduğu konuşuldu. Ancak köpeklerin öldürülmesine dair bir düzenleme yapılacağının gündeme gelmesiyle tepkiler arttı. AKP, Mayıs ayı başında TBMM’ye getirmeyi tasarladığı teklif üzerinde çalışmaya devam etti. Temmuz ayında yeni teklif AKP’li vekillerin imzasıyla TBMM’ye sunuldu ve TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu’na havale edildi.
Ötanazi mi cinayet mi?
AKP’nin TBMM’ye getirdiği teklifte, sokak köpeklerinin öldürülmesi seçeneği için “ötanazi” kavramı kullanıldı. Mevcut bazı düzenlemelerde de hayvanların öldürülmesi konusunda bu ifade kullanılıyor.
Nedir? “Ötanazi” aslında hasta kişilerin yaşamlarını kendi istekleriyle ve tıbbi müdahaleyle sonlandırılmasını istemeleri için kullanılan bir kavram. Bazı Batı ülkeleri, vatandaşlarına belli kriterlerle ötanazi hakkı tanıyor. Hayvanların bu konuda karar verme yetisi bulunmadığı için teklifte bu kavramın kullanılması eleştirildi. Buna karşılık, teklif bu kavram kullanılarak komisyona havale edildi ve dolaylı olarak kullanılarak kabul edildi.
- Kanunda kedi ve köpekler, Tarım ve Orman Bakanlığı veri tabanına kaydedilmesi zorunluluğu bulunduğundan "sahipli hayvan" ve "sahipsiz hayvan" olarak sınıflandırıldı.
- Mevcut Hayvanları Koruma Kanunu'ndaki "yakala-kısırlaştır-sal" metodunun kaldırılması nedeniyle hayvan bakımevi tanımında uyum değişikliği yapıldı. Hayvan bakımevinin tanımı, "Bakanlıktan izin alınmak suretiyle kurulan ve hayvanların sahiplendirilinceye kadar barındırıldığı ve rehabilite edildiği bir tesis" şeklinde değiştirildi.
Buna göre sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanların hayvan bakımevlerine toplanması ve buralarda rehabilite edilerek sahiplendirilinceye kadar bakılacak olması sebebiyle bakımevleri dışında bir hayvana bakmak için onun yasal sorumluluğunun alınması gerekiyor.
Kabul edilen teklif uyarınca “Sahipsiz hayvanların da sahipli hayvanlar gibi yaşamları desteklenmelidir" ifadesi yürürlükten kaldırıldı. Yasaya göre, hayvan bakımevlerine alınan hayvanlardan rehabilite edilen köpekler sahiplendirilinceye kadar bu yerlerde barındırılacak. Doğru ve güncel veri sağlanabilmesi amacıyla hayvan bakımevlerine alınan hayvanlar Tarım ve Orman Bakanlığı veri sistemine kaydedilecek.
Peki bu mümkün mü?
Komisyon çalışmalarının ikinci gününde, önerge ile “ötanazi” maddesi adı verilen maddede değişikliğe gidildi. Teklifin tartışılan beşinci maddesi, saldırgan olan, bulaşıcı veya tedavi edilemeyen hastalığı bulunan ya da sahiplenilmesi yasak olan hayvanlara yerel yönetimlerce ötanazi yapılacağı düzenlemesini içeriyordu. Önergeyle bu hüküm tekliften çıkartıldı. Aşağıdaki hüküm eklendi:
"Bakımevine alınan köpeklerden insan ve hayvanların hayatı ve sağlığı için tehlike teşkil eden ve olumsuz davranışları kontrol edilemeyen, bulaşıcı veya tedavi edilemeyen hastalığı bulunan ya da sahiplenilmesi yasak olanlarına Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun 9. maddesinin 3. fıkrasında belirtilen tedbir uygulanır. Yerel yönetimler, sahipsiz köpeklere ilişkin yürüttüğü iş ve işlemlerde Ev Hayvanlarının Korunmasına Dair Avrupa Sözleşmesi kapsamında gerekli idari tedbirleri almaya yetkilidir."
Böylece bütün köpeklere ötanazi uygulanmasının söz konusu olmayacağı savunuldu. Ancak önergeyle getirilen düzenlemede atıf yapılan hüküm, şu düzenlemeyi içeriyor:
"Hayvanlara ötanazi yapmak yasaktır. Ancak, hayvanlara acı ve ıstırap çektiren veya iyileşme durumu bulunmayan hastalık durumlarında, akut bulaşıcı bir hayvan hastalığının önlenmesi ya da eradikasyonu amacıyla veya insan sağlığı için risk oluşturan durumlarda, davranışları insan ve hayvanların hayatı ve sağlığı için tehlike teşkil eden ve olumsuz davranışları kontrol edilemeyen durumlarda, veteriner hekim tarafından ötanazi yapılmasına karar verilebilecek. Ötenazi işlemi veteriner hekim tarafından veya veteriner hekim gözetiminde yapılır."
Kediler kapsam dışı ama…
Önerge ile kedilerin kapsam dışı bırakıldığı belirtildi. Ancak yine kanuna göre kedilerin de “sahipli” hayvan statüsüne alınması söz konusu olacak. Fakat asıl risk sokak köpekleri konusunda devam ediyor. Yeni düzenlemede de ötanazinin olumsuz davranışları kontrol edilemeyen köpeklere yapılacağı belirtiliyor. Bunun da veteriner hekim tarafından ve gözetiminde yapılacağı belirtiliyor.
- Ancak olumsuz davranışı kimin belirleyeceği bütünüyle belirsiz. Davranışların ne kadar süreyle takip edileceği, kararın kimin tarafından ne aşamada verileceği de muğlak.
Muhalefet, bu nedenle önergenin katliamı gizleme amacı taşıdığını, barınağa alınan köpeklerin hemen öldürüleceğini iddia etti. Teklifte böyle bir ifade yer almasa da bu iddiayı boşa düşürecek, sınırlayıcı bir düzenleme de bulunmuyor. Köpeklerin kaderi tamamen uygulayıcıların takdirine bırakılmış durumda.
Kanuna göre, köpeklere müdahalenin sadece tıbbi gerekçelerle değil, kanunda yer alan diğer istisnai durumlarda da yapılabilmesine olanak sağlanıyor. Bu düzenleme de tıbbi zorunluluk bulunmasa da köpeklerin öldürülmesine olanak sağlıyor.
Barınak var mı, yapılabilir mi?
Kanun metninde sahipsiz sokak köpeklerinin öldürüleceği, tamamına ötanazi yapılacağı gibi bir ifade bulunmuyor. Köpeklerin öldürülmesi, önergeyle atıf yapılan yasada yer alan “insan sağlığı için risk oluşturan durumlarda, davranışları insan ve hayvanların hayatı ve sağlığı için tehlike teşkil eden ve olumsuz davranışları kontrol edilemeyen durumlarda…” koşullarıyla sınırlı tutulmakla birlikte yine gönderme yapılan mevzuattaki belirsizlikler ve sayıları milyonları bulan köpeklerin toplanması için işaret edilen barınakların yetersizliğinin uygulamada katliamla sonuçlanacağı endişesi yaşanıyor.
Kanun teklifinde, sokak köpeklerinin sayısı 4 milyon olarak açıklanıyor. Muhalefetin verdiği bilgiye göre, Türkiye’deki barınakların toplam kapasitesi 110 bin civarında. Muhalefet, bu durumda toplanan köpeklerin hemen öldürülmesi seçeneğinin devreye gireceğine işaret ediyor. Kanunda da bunu engelleyici bir hüküm bulunmadığı belirtiliyor.
- CHP’liler, hiçbir kentte bu kadar barınak bulunmadığını, bu kadar barınağın yapılmasının mümkün olmadığını, pahalı bir işlem olan ötanazinin uygulanması için de yeterli bütçe bulunmadığını, belediyelerin fiilen bu kanunu uygulayamayacaklarını savunuyor.
- AKP’liler ise kanunla, belediyelere barınak yapımı ve diğer işlemler için gerekli kaynağın %40’ının bakanlık tarafından sağlanacağına dikkat çekiyor.
Buna rağmen CHP’lilere göre kanunu uygulamak imkansız. İmkan olsa bile CHP’li belediyelerin fiilen bunu uygulamayacakları defalarca söylendi.
Belediye başkanlarına hapis cezası
Kanunda, barınak için kaynak ayırmayan, gönderilen kaynağı farklı amaçlarla kullanan belediye başkanlarına 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası verilmesi düzenleniyor. Belediye meclis üyeleri de aynı şekilde cezalandırılacak. Büyükşehir, il belediyeleri ve nüfusu 25 binden fazla olan belediyeler yasayı uygulamak zorunda kalacak.
- Belediyelere bakımevlerini kurmaları için 31 Aralık 2028’e kadar süre tanındı. Ancak bu süreye kadar yasanın uygulanmayacağına yönelik bir hüküm düzenlemede yer almadı. Bu nedenle yasanın hemen uygulanması söz konusu olabilecek.
Sahiplenilen köpekler kurtulabilecek ancak o zamana kadar ne olacağı meçhul. Bir köpeğin barınakta ne kadar kalacağı, saldırgan olacağına ne zaman karar verileceği de…
Bütün bunlar belediyelerin insafına bırakıldı. Bu nedenle kamuoyu dikkatli takip etmezse yeterli barınak bulunmadığı için, yüksek barınak ve besleme maliyetlerini karşılamak yerine, köpek sayısını barınak sayısına uydurmaya çalışan belediyeler harekete geçebilir.
Uygulanması fiili durum nedeniyle imkansız yasanın, gerçekten katliama yol açmaması için belediyelerin ve hükümetin mümkün olduğu kadar çok barınak yapmasını teşvik etmek dışında bir yol da ufukta görünmüyor.
• Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın “CHP’li belediyelerin SGK borcu”nu gündeme getirmesinin ardından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Mersin Büyükşehir Belediyesi'nin hesaplarına haciz koydu.
- Bir adım geriden: Erdoğan, belediyelerin SGK borçlarını ödemediğini söyleyip bu konuda işlem başlatılacağını söylemişti. CHP kanadı ise buna "mali darbe" demiş ve bu borçların ağırlıkla AK Parti döneminde oluştuğunu belirtmişti.
- Açıklama: Mersin Büyükşehir Belediye Başkanı, borcun aniden kesildiğini ve belediye hizmetlerini etkileyeceğini söyledi, karara tepki gösterdi:
"Binlerce özel şirketten alacağı olan SGK, primlerini sadece belediyelerden tahsil ederek rahatlayacak mı? SGK ihya mı olacak? Muhalif partilerin belediyelerini sıkıntıya sokmak için yapılan bir uygulama olduğunu değerlendiriyorum."
• Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, 15 Ağustos Çarşamba günü TBMM Genel Kurulu'nda konuşacak.
- Bir adım geriden: Cumhurbaşkanı Erdoğan, geçen hafta Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas'ın Türkiye'nin ziyaret davetine icabet etmediğini ve bu sebeple "özür dilemesi gerektiğini" söylemişti.
- Geniş açı: Son günlerde İsrail'in Beyrut'a düzenlediği saldırılar ile Hizbullah ile gerilimleri yeni bir seviyeye taşırken, İran'da bir operasyonla Hamas lideri Haniye'nin öldürülmesi Ortadoğu'da genişleyen bir savaş ihtimalini ciddi olarak artırdı. Türkiye, İsrail ilişkilerinin en gergin olduğu günleri yaşıyor.
• Türkiye ve Ermenistan özel temsilcileri, Alican-Margara sınır kapısında el sıkışmasıyla amacı tam normalleşme olan görüşmelerde yeni bir aşama kaydedildi.
• AK Parti Ankara Milletvekili Tuğrul Türkeş, bir süredir Adalet Bakanı ile aralarında geçen polemiğin ardından Gezi tutuklularını ziyaret ettiğini açıkladı.
- Bir adım geriden: Türkeş, Osman Kavala'yı ziyaret etmek için talepte bulunduğunu ancak aradan bir haftadan uzun süre geçmesine karşın Adalet Bakanlığı'ndan olumlu cevap gelmediğini kamuoyuyla paylaşmıştı. Bakan Yılmaz Tunç ise açıklamayı Türkeş'e yakıştıramadığını ve sürecin işlediğini söylemişti.
• CHP, temalı mitinglerine Cuma günü Giresun'da düzenleyeceği Fındık Mitingi ile devam edecek.
• Cumhurbaşkanı Erdoğan, İsrail'i kastederek "Biz nasıl Karabağ'a girdiysek, nasıl Libya'ya girdiysek bunun benzerini aynen onlara da yaparız. Yapmamak için hiçbir şey yok" dedi.
- Tepki: Erdoğan'ın açıklamasının ardından İsrail Dışişleri Bakanı Katz, X hesabından "Erdoğan, İsrail'e saldırı tehdidiyle Saddam Hüseyin'in yolundan gidiyor. O hikayenin nasıl bittiğini hatırlasın" ifadelerini kullandığı bir paylaşım yaptı.
- Bir adım sonrası: Türkiye Dışişleri Bakanlığı, X platformundan yaptığı bir paylaşımda "Soykırımcı Hitler’in sonu nasıl olduysa, soykırımcı Netanyahu’nun sonu da öyle olacak" dedi.
- Ek olarak: Bu hafta TBMM, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun ABD Kongresi'ndeki konuşmasını sert ifadelerle kınayan bir tezkere kabul etti.
• CHP Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz, AK Parti'nin belli şirketlerin dolar cinsinden özelleştirme borçlarını TL'ye çevirip Hazine'yi 1 milyar 257 milyon dolar zarara uğrattığını açıkladı.
• CHP Sözcüsü Deniz Yücel, 2023’te en çok kamu ihalesi alan 20 şirketten 8'inin hiç vergi ödemediğini söyledi:
"Diğerleri de çok cüzi vergiler ödemiş. Hepsi de çok tanıdık şirketler. Aralarında Limak da var, Cengiz Holding de, Kolin de var, Rönesans da… AKP iktidarında onlar kazandı, vatandaş hep kaybetti."
- Öte yandan: Sosyal medyada da birçok dev şirketin hiç vergi ödemediği, bazılarının çok az ödediğine dair vergi matrahı görselleri çokça paylaşıldı.
- Açıklama: Hazine ve Maliye Bakanlığı, bunun üzerine bir açıklama paylaştı ve birçok vergi mükellefine dair incelemenin devam ettiğini, yeni vergi paketi ile bu durumların önüne geçileceğini öne sürdü.
• Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 2024 yılı ikinci çeyrek turizm rakamlarını açıklarken muhalefet belediyelerini suçladı:
"Yunan adalarının Türklere daha rahat vize veriyor olması etkili olmuş olabilir. Türk ziyaretçilerin geçen seneye oranla daha kısa süreli konaklıyor olması doluluklara etki etmiş olabilir. 2018'de biz göreve başladıktan sonra hayata geçirmek için oluşturduğumuz ilk proje, Ege Turizm Merkezleri projesiydi. Ama projeye yerel yönetimler siyasi yaklaştı. Projenin gelişimi yavaşlatıldı, önü tıkandı. Eğer bu süreç bu şekilde tıkanmasaydı 2018'de başladığımız süreç şu anda hayata geçmiş olacaktı ve biz bugün Çeşme ve Bodrum'la ilgili bir konuşma yapmak zorunda kalmayacaktık."
• Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş, katıldığı Keçiören Türk Dünyası Şöleni'nde şu ifadeleri kullandı:
"Artık Türkiyeli, Anadolulu gibi uydurma kavramlar konuşulmaya başladı. Kimileri rahatsız olmasın kimi de bundan memnun olsun diye Türklüklerinden gocunmaya başladılar... Türklüğünden utananlara inat söylüyorum, Ne mutlu Türk’üm diyene."
• Bugün Resmî Gazete'de yayımlanan karara göre AYM, TİP Hatay Milletvekili Can Atalay'ın Gezi Davası'nda hakkında verilen hapis cezası sebebiyle milletvekilliğinin düşürülmesinin "yok hükmünde" olduğunu söyledi.
- Ek olarak: AYM, anayasa ihlalleri hakkında verdiği kararların kesin ve bağlayıcı olduğunu hatırlatarak Yargıtay'ın kendi kararlarına karşı verdiği bir kararın Meclis'te okunmasıyla milletvekilliğinin düşürülemeyeceğini hatırlattı.
- Tepki: Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Mehmet Uçum, kararı şu ifadelerle eleştirdi:
"AYM çoğunluğu, ısrarla adli yargının en üst karar organı olan Yargıtayca verilen kararı keyfî olarak reddetmektedir."
• Uzun süredir tartışılan Vergi Paketi, TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilerek yasalaştı.
- Ayrıntılar: En düşük emekli maaşının artırıldığı pakette asgari kurumlar vergisi, cezaların artırılması gibi düzenlemelerle 152 milyar TL’lik ek gelir ve 33,6 milyar TL’lik bir harcama öngörüyor.
- Bir adım sonrası: Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, bunun ilk ve tek vergi paketi olmayacağı yönünde sinyaller veriyor.
• TBMM, 31 Temmuz'da tatile girdi. Meclis, 1 Ekim 2024 Salı günü Saat 15.00’e kadar tatilde olacak.
• Metropoll Araştırma'nın Temmuz araştırmasına göre AK Parti'nin oy oranı %18'e kadar geriledi, CHP ise %23,5 bandında.

- Bununla birlikte: Mehmet Şimşek'in beğeni düzeyi %17 olarak ölçüldü.
• 2024 Henley Pasaport Endeksi'nin dünyanın en güçlü pasaportları sıralamasında Türkiye, 45. sırada yer aldı. Türk pasaportuyla vizesiz gidilebilen ülke sayısı 116'ya yükseldi.
- İzleme önerisi: "Türkiye neden vize alamıyor?" Aposto Kuşbakışı
• Türk-İş'in Temmuz ayı araştırmasına göre 4 kişilik bir ailenin gıda harcaması tutarını ifade eden açlık sınırı 19 bin 234 lira ile asgari ücretin 2 bin 232 lira üzerinde ölçüldü. Yoksulluk sınırı ise 62 bin 652 lira olarak hesaplandı.

Kaynak: TÜİK
• TÜİK, 2023-2100 dönemine ait Türkiye nüfusu projeksiyonlarını yayımladı. Projeksiyonda ele alınan üç senaryoya göre ülke nüfusu 54 milyon ile 100 milyon arasında değişebilir.
- İzleme önerisi: Türkiye'de azalan doğum oranlarını Aposto'nun YouTube serisi Kuşbakışı'nda ele almıştık: "Türkiye’nin doğurganlık krizi"
Araştırma: Kutuplaşmanın coğrafyası, gençlerin kutuplaşması
İstanbul Ekonomi Araştırma'nın yayımladığı bulgular, Türkiye'de yıllar içinde kutuplaşmanın trendleri hakkında coğrafi verileri baz alarak önemli saptamalarda bulunuyor. Araştırmanın odaklandığı diğer konu ise gençlerde kutuplaşmanın farklı eksenleri.

İstanbul Ekonomi Araştırma'nın bu hafta yayımladığı ve çağımızda siyasetin en büyük problemi kabul edilen "kutuplaşmayı" ele alan yeni araştırması iki kısımdan oluşturuyor. Raporun ilk kısmı, Türkiye'de kutuplaşmanın coğrafi evrimini seçim sonuçları üzerinden inceliyor. İkinci kısımda ise anket yöntemiyle gençlerin siyasi tercihleri, belli politikalara destekleri ve farkı toplumsal gruplara mesafeleri anlaşılmaya çalışılıyor. İki kısmın da hayli ilginç bulguları var.
Türkiye'de kutuplaşmanın coğrafi evrimi
Cambridge Üniversitesi'nden Doç. Dr. Özge Özer'in katkı verdiği araştırma, kutuplaşmaya coğrafi bir düzlemde bakıyor. Özer, "en güvenilir veri" olarak vatandaşın kullandığı oya bakarak siyasi tercihlerini anlamaya çalıştıklarını söylüyor. Evet "kutuplaşma", ama nedir ve nerede? Kutuplaşmanın ne olduğunu, nasıl ölçüleceğini kararlaştırmak için bir ekolojik gösterge olan Simpson Çeşitlilik Endeksi'ni (SÇE) kullanılıyor bu araştırmada. SÇE, bir toplulukta kaç tür bulunduğunu ve her türün bolluğunu dikkate alıyor. Araştırmada bu endeksinin düşük olması, yani çeşitliliğin az olması, yüksek kutuplaşmaya tekabül ediyor.
Dolayısıyla metodolojiyi şöyle özetleyebiliriz: Oy verilen parti çeşitliliği ve belli partilerin çok yüksek oy oranlarına sahipken diğerlerinin çok az olması, siyasi çeşitliliğin azalması, görüşlerin belli merkezlerde yoğunlaşması yani başka bir deyişle siyasette nüansın kaybolması kutuplaşma olarak kabul ediliyor.

Bulgulara gelince, aslında çoğumuzu şaşırtmayacak olan sonucu, yani Türkiye'de 2002 yılından sonra kutuplaşmanın artması olgusunu veriler de destekliyor. Ancak araştırma bu genel eğilimin içinde 2015 yılında 4 ay içinde yapılan iki genel seçimdeki kutuplaşma seviyelerine baktığında, kutuplaşmadaki ani artışı gözlemliyor ve şu sonuca varıyor: Türkiye'de kutuplaşma oldukça değişken ve çok hızlı bir şekilde artabiliyor.

Mahalle bazında coğrafi inceleme ise bize kutuplaşmanın coğrafi evrimi hakkında ilginç bir resim çiziyor. 2002 yılındaki kutuplaşma haritasına bakıldığında kıyı bölgelerinde düşük olan kutuplaşmanın iç bölgelerde yüksek olduğu görülüyor. Ancak yıllar içinde kutuplaşma kıyı bölgelerine de ilerliyor ve 2023 yılına geldiğimizde, öncesinde daha fazla siyasi çeşitlilik barındıran kıyı bölgelerinin de artık ciddi anlamda kutuplaşmış olduğunu gözlemliyoruz.
Raporun tamamına bakıldığında, coğrafi kutuplaşma farklılıklarının sağ ve sol eğilimli kentlerde, kent içlerinde ve çeperlerinde de farklılık gösterdiği görülüyor.
Gençler arasında kutuplaşma
Araştırmacı ve ekonomist Can Selçuki'nin sunduğu raporun ikinci kısmında, Türkiye siyasetinde en sık adı geçen seçmen grubu olan "gençler" ele alınıyor. Raporun bu bölümünde, "geciken yetişkinlik" kavramı yani gençlerin daha uzun süreyle aileleriyle yaşamaya devam etmesi kavramıyla karşılaşıyoruz. Bunun yanı sıra, gençlerin çocuk sahibi olmaya, geçmişe göre çok daha mesafeli baktıklarını görüyoruz. Türkiye'de doğurganlık oranı, nüfusu korumak için gerekli olan 2,1'in altında, gençlerin bu görüşleri doğrultusunda daha da düşmesi beklenebilir.
- İzleme önerisi: "Kuşbakışı #7: Türkiye’nin doğurganlık krizi"
Araştırmanın en önemli bulgularından biri, gençlerin siyasette bir "merkez" arayışında olduğu yönünde. Gençler, önceki nesillere göre kendilerini daha yüksek oranda "sağ" veya "sol" görüş yerine "merkez"de tanımlıyor.
- Okuma önerisi: "‘Sol-sağ işleri’ bitti mi?" -Can Selçuki, Spektrum
Selçuki, bu "merkez" arayışının sosyal demokratlar tarafından mı sağ siyaset tarafından mı karşılanacağını önümüzdeki yıllar için temel bir soru olarak kabul ediyor. Bu anlamda, gençlerde gelir dağılımı eşitliği talebinin ve kamusal ekonomik girişimlere artan oranda sıcak bakıyor olması kayda değer bir bulgu. Öte yandan, rapora göre "ekonomik adalet ve bireysel başarı konularındaki dengeli dağılım, gençlerin ekonomik politikalar konusunda açık fikirli olduğunu ve pragmatik çözümlere yatkın olduklarını" gösteriyor.
Araştırmaya göre, birçok yorumcunun tekrarladığı üzere gençler toplumun geri kalanından ciddi bir biçimde ayrışmıyor:
"Bazı konularda devam eden muhafazakar görüşler ve toplumsal kutuplaşma, Türkiye'deki gençlerin daha kapsayıcı ve eşitlikçi bir toplum inşa etme sürecinde karşılaşılan zorlukları da gözler önüne sermektedir. Araştırma bulguları, gençlerin doğal olarak daha açık fikirli veya çeşitliliği daha fazla kabul eden bireyler olmadığını ortaya koymaktadır. Gençlerin toplumsal gruplara ve siyasi görüşlere dair tutumları, toplum genelinde mevcut olan eğilimleri yansıtmaktadır."
Gençlerin kendilerini ideolojik kimliklerde nasıl konumladığı ve farklı kimliklere olan mesafelerini daha iyi anlamak için raporun tamamını okumak faydalı olacaktır.
Aposto Premium’da neler var?
- Mobilite, yapay zeka, fintech, sürdürülebilirlik, finans gibi yükselen endüstrilerden gelişmeleri ve içgörüleri aktaran premium bültenler.
- Dünyanın ve Türkiye’nin gündeminden gelişmeleri küresel bir perspektifle aktaran analizler.
- Yemekten seyahate, edebiyattan kültür-sanata entelektüel dünyanı besleyecek üyelere özel makaleler.
- Aposto Radyo için hazırladığımız 30’un üzerinde orijinal podcast ve sesli belgesel.
- Aposto etkinlik ve buluşmalarına katılma fırsatı.
- Aposto'nun tüm arşivine ve güncel yayınlara sınırsız erişim.
Aposto Premium'u yıllık aboneliklerde geçerli %30 indirimle denemek için Backtoschool2024 kodunu kullanabilirsiniz.





