Spektrum Pusula'dan herkese merhaba,
Bu hafta partilerin kültür sanat politikalarını ele aldık. Abdullah, Millet İttifakı adını alan Altılı Masa'nın Ortak Mutabakat Metni'nde yer alan ilgili vaatleri derledi ve değerlendirdi.
Ben de AK Parti ve MHP'nin programlarında kültür sanata yönelik bakışı ele aldım.
Önümüzdeki sayıda görüşmek dileğiyle,
Bartu Özden
Millet İttifakı'nın kültür sanat politikası
Açıklanan Ortak Mutabakat Metni, kültür ve sanat alanında neler vadediyor?

Altılı Masa’yı oluşturan Cumhuriyet Halk Partisi, Demokrat Parti, DEVA Partisi, Gelecek Partisi, İYİ Parti ve Saadet Partisi pazartesi günü kamuoyuna sundukları “Ortak Mutabakat Metni” ile Millet İttifak adını alarak seçimleri kazanmaları halinde uygulayacakları politikaları ve projeleri paylaştı.

Cumhuriyet
Spektrum Pusula’nın geçtiğimiz bültenlerinde muhalefet partilerinin parti programlarını ayrı ayrı incelemiş ve çeşitli alanlardaki politika önerilerini sizler için derlemiştik. Altılı Masa’yı oluşturan partiler Millet İttifakı adı altında ortak bir program hazırladıkları için bundan sonraki süreçte parti programlarını ayrı ayrı incelemek yerine ittifakın ortak Cumhurbaşkanı adayının da kamuoyuna sunacağı “Ortak Mutabakat Metni'ni" sizler için özetleyeceğiz.
Millet İttifakı, iktidara gelmeleri durumunda Kültür-Sanat alanında uygulayacaklarını vadettiği 99 adet politika ve projeyi kamuoyuyla paylaştı. Bunlar arasında en dikkat çekenleri şu şekilde:
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve ilgili ikincil mevzuat başta sanatsal ifade özgürlüğünün önündeki engelleri kaldıracak bir anlayışla gözden geçirilecek.
- İlgili kanun ve yönetmeliklerde anadilde kültürel ve sanatsal üretimin önünde engel oluşturan maddeler muğlak ifadelerden arındırılacak ve istismara açık olmayacak biçimde düzenlenecek.
- Ülkemizde üretilen kültür ve sanat ürünleri dijitalleştirilerek bir veri bankasında muhafaza edilecek. Türkiye Kültür Envanteri veri tabanı oluşturulacak.
- Kültürel Mirası Koruma Enstitüsü kurulacak.
- Kültür ve sanat elçileri programı başlatılacak.
- Kültür ve sanat faaliyetlerinde yerel yönetimlerin etkisi artırılacak. Yerel yönetimler ile kültür ve sanat alanında çalışma yürüten sivil toplum kuruluşlarının daha etkin ve aktif bir rol alması sağlanacak.
- Bütçeden kültür ve sanata ayrılan kaynaklar artacak, özel kesimin bu alana daha fazla destek olması teşvik edilecek.
- Bağımsız çalışan sanatçıların sosyal güvenlik ve emeklilik haklarıyla ilgili yaşanan sorunları giderilecek.
- Devlet Tiyatroları, Opera ve Bale ile diğer sanat kurumlarının kadro ve diğer özlük hakkı sorunları çözülecek.
- Müzik meslek birlikleriyle ülke sathında kampanyalar düzenlenecek, müzik emekçilerinin ve eserlerinin kayıt altına alınmasını sağlanacak.
- İl Kültür Müdürlükleri bünyesinde müzisyenlerin eserlerini ücretsiz şekilde kayıt altına almaları sağlanacak, ses kayıt stüdyoları kurulacak.
- Yerel ve özgün kültürel faaliyetlerin gerçekleştirileceği kültür evleri kurulacak.
- Kültür ve sanat alanında kamu tarafından sağlanan destekler, fırsat eşitliğini gözeten, önceden ilan edilmiş objektif kriterlere dayalı, tarafsız kurullarca değerlendirilen bir çerçevede ve şeffaf bir biçimde verilecek. Desteklerin yerinde kullanımı titizlikle takip edilecek.
- Sanatçı gelirleri üzerindeki vergi yükü hafifletilecek.
- Gençlere kültür ve sanat aktivitelerinden 25 yaşına kadar ücretsiz yararlanabilmeleri için kültür kartı verilecek.
- E-kitap’ta KDV sıfırlanacak.
- Kültür endüstrilerindeki vergi yükü azaltılacak.
- Üniversite öğrenci sanat toplulukları desteklenecek.
- Yerel ve geleneksel el sanatlarımızı üreten sanatçılara ve bu sanatları öğrenmek isteyen gençlere destek sağlanacak.
- 5225 Sayılı Kültür Yatırımlarını ve Girişimlerini Teşvik Kanunu günün ihtiyaçlarına göre yenilenecek.
- Yayıncılık, müzik, folklor, film sektörleri, festivaller ve müzikalleri destekleyerek istihdam, milli gelire katkı ve ihracat imkânları sağlanacak.
- Sanatçının telif hakları korunacak.
- Tarihi ve kültürel potansiyeli yüksek olan illerde en az bir adet büyük ve modern bir müze yapılacak.
- Her ilde bir şehir müzesi açılacak.
- Müzeler Adası Programı başlatılacak.
- Özel sektörün müze yapımı ve işletmeciliği teşvik edilecek. Müzelerde engelsiz sergileme ve eğitim merkezleri kurulacak.
- Türkiye Dijital Miras Müzesi oluşturulacak.
- Geleneksel müzecilik anlayışı uluslararası standartlar doğrultusunda geliştirilecek, tematik müzelerin yaygınlaşması sağlanacak.
- Tarihi ve kültürel değerlerin bulunduğu alanlara ulaşım ve trafik düzenlemeleri yapılacak. Gerekli işaretleme ve bilgilendirme levhaları alana zarar vermeyecek şekilde gelişen teknolojiden de faydalanarak yerleştirilecek.
- UNESCO'nun dünya kültür mirası listesine aldığı, yaşayan insan hazinelerine dahil ettiği, namlarına anma yılları ilan ettiği değerlerimizin uluslararası resmi ve özel platformlarda tanınmalarını sağlayacak "Anadolunun Değerleri" projeleri hayata geçirilecek.
- UNESCO’nun “Tehlike Altındaki Diller Atlası” verilerine göre yok olma tehlikesi ile karşı karşıya bulunan dillerin korunması ve bu dillerde kültürel ve sanatsal üretimin sağlanması için gerekli adımlar atılacak.
- Kentsel siluet ve dokuyu korumak adına koruma amaçlı imar planlarında tampon bölgeler oluşturulacak ve Tarihi Kentsel Peyzaja ilişkin yasal ve yönetsel çerçeve güçlendirilecek.
- Kütüphane yasası çıkartılacak.
- Kütüphaneler sadece kitapların depolandığı alan niteliğinden çıkacak, yaşayan mekanlar haline getirilecek.
- Araştırmacıların kullanımını artırmak için ülkemiz kütüphanelerinin dünya kütüphanelerine çevrimiçi erişim seviyesi artırılacak.
- Her okulda temel eserleri içeren kütüphane kurulacak. Söz konusu kütüphanelerden yaz aylarında bölge sakinlerinin de istifade etmesi sağlanacak.
- Ulusal Sinema Enstitüsü kurulacak.
- Sinema sektörünün gelişimi için meslek liselerinde sinema bölümleri kurulacak.
- Özel tiyatrolar desteklenecek.
- Türkiye festival yasaklarıyla değil festival teşvikleriyle gündeme gelen bir ülke olacak.
- Mülki idare amirleri konser, festival, etkinlik, fuar gibi kitlesel katılımlı faaliyetler için önceden hazırlanmış yönetmeliğin çerçevesi dışında hiçbir şekilde kısıtlayıcı ve yasaklayıcı bir tasarrufta bulunamayacak.
- Bölgelerin kimliklerine ve karakterlerine uygun festivallerin gelenekselleşmesi ve gelenekselleşmiş festivallerin de sürdürülebilir olması sağlanacak.
- Yerel yönetimlerce özellikle bütçe ve kadro kaynaklı sorunlar nedeniyle akamete uğratılan festivaller, geçici ya da süresiz şekilde bakanlık bünyesine devredilecek.
- Kültürel Diplomasi adı altında lisansüstü programları açılacak.
- Değişim ve burs programlarına ayrılan bütçe artırılacak.
- Harika Çocuk Yasası güncellenecek.
- Sanat eserlerine saldırı ve sanatçıya yönelik şiddeti önleyecek tedbirler alınacak. Söz konusu suçlarda iyi hal ve infaz indirimi uygulanmamasını sağlayacak düzenlemeler yapılacak.
- Sanatlarını sokakta icra eden sanatçılara sanatlarını özgürce icra edebilecekleri ortam sağlanacak, yerel yönetimler ile işbirliği içinde özel icra alanları oluşturulacak.
Genel değerlendirme
Millet İttifakı’nın Ortak Mutabakat Metni’nde yer alan kültür sanat projeleri ve politika önerileri, AK Parti iktidarı döneminde yaşanılan maddi sıkıntılar, sansürler, baskılar, yasaklar ve ayrımcı politikalar nedeniyle kısırlaştırılan ve yok olmaya yüz tutmuş kültür hayatını yeniden canlandırmayı amaçlıyor.
Hükümetin talimatıyla mülki idare amirleri tarafından festivallerin ve konserlerin yasaklanmasına veya Kurak Günler filmi örneğinde görüldüğü üzere Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın verdiği teşviklerde sansür ve baskı uygulaması gibi keyfi ve otoriter düzene bir son verilmesi amaçlanıyor.

Uykusuz
Bunlara ek olarak, son dönemde gittikçe artan sanatçılara şiddet ve yasak uygulamalarının da hukuk devleti güçlendirilerek kökten çözümü hedefleniyor. Kütüphanelerin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması, kültür ve sanat faaliyetlerine devlet teşviklerinin artırılması ve genç vatandaşların kültür sanat faaliyetlerine erişiminin kolaylaştırılması gibi politika önerilerinin ise Türkiye’yi daha renkli, daha üretken ve kültür-sanata erişilebilir bir ülke haline getireceğini söylemek mümkün.
İkinci Yüzyılın İktisat Kongresi’nde söz kadın temsilcilerinin

İzmir Büyükşehir Belediyesi öncülüğünde sivil, şeffaf ve tam katılımcı bir girişim olarak tasarlanan İkinci Yüzyılın İktisat Kongresi’ne sayılı günler kaldı. Yeni yüzyılın iktisat politikalarını oluşturmayı hedefleyen kongrenin hazırlık toplantılarına çiftçi, işçi, sanayici-tüccar-esnaf örgütleri katıldı.
İkinci aşamadaki uzman toplantıları hazırlanan deklarasyonları kavramsal ve akademik açıdan mercek altına alıyor. İlk toplantı ‘Birbirimizden Razıyız’ 13 Ocak’ta, ‘Doğamıza Dönüyoruz’ 20 Ocak’ta, ‘Geçmişimizi Anlıyoruz’ 25 Ocak’ta gerçekleşti. Son uzman toplantısı ‘Geleceği Görüyoruz ise 4 Şubat’ta düzenlenecek; inovasyon, teknoloji, değişen dünyaya uyum gibi konular ele alınacak.
Hazırlık çalışmalarına paralel forumlardan ilki ‘Kadın ve İktisat Kongresi’. Bugün Ahmed Adnan Saygun Sanat Merkezi’ndeki (AASSM) buluşmaya, ulusal ve uluslararası düzeyde kadın hakları ve kadınlara yönelik çalışmalar yürüten 50’den fazla kadın derneği temsilcisi katılacak.
Kongre 15 Şubat’ta başlıyor
15 - 21 Şubat tarihlerinde düzenlenecek kongrenin sonucunda yeni yüzyıla yön verecek politika önerileri tüm Türkiye ile paylaşılacak. Ayrıntılı bilgi için bu bağlantıyı'yı ziyaret edebilirsiniz.
Cumhur İttifakı'nın kültür sanat programı
AK Parti ve MHP programlarında kültür sanat politikasını nasıl ele alıyor?

AK Parti’nin kültür ve sanata bakışı
AK Parti, programının kültür sanata ayrılan bölümünün başında Türkiye’nin giderek maddi kaygıların ön planda olduğu bir yere dönüştüğü, insanların “renksiz, şiirsiz, içeriksiz ve estetik kaygıların önemsenmediği bir dünyada yaşamaya itildiği” tespitine yer veriliyor. Parti bu sebeple kültür politikalarına önem verdiğini savunuyor, Türkiye’nin kültür ve sanat alanlarındaki etkinliğinin uluslararası saygınlığını artıracağını ifade ediyor.
İktidar partisi bu doğrultuda “milli değerlerin korunup geliştirilmesini, milli kültürün esas yapısının korunarak evrensel değerlerle etkileşiminin en üst noktaya çıkarılmasını” amaçlıyor.
AK Parti, kültürün taşıyıcı unsurları olarak tanımladığı dil, edebiyat, folklor, musiki, plastik sanatlar, etnografya, sinema, temsil sanatlar alanlarındaki mevcut yapıyı “eksik ve sağlıksız” olarak yorumluyor. Bütün bu alanlarda uzmanlar ve sivil toplumla birlikte “yeni ve doyurucu” politikalar geliştirme sözü veriyor. Plastik sanatlar ve Türk-İslam sanatlarının gelişimine özel önem verileceği vurgulanıyor.
Sanat çalışmalarının gerçekleştirilmesinde yerel yönetimlere rol biçen AK Parti, sanatta kültürel yozlaşma, müstehcenlik ve şiddet unsurlarının öne çıkartılmasıyla mücadele edileceğini belirtiyor. Türkiye’nin kültür ve sanat zenginliğini tanıtan projelerin desteklenmesini, çok amaçlı kültür merkezleri kurulmasını vadediyor.
MHP’nin kültür ve sanata bakışı
Cumhur İttifakı üyesi MHP ise kültür sanat programında “milleti millet yapan temel unsur” olarak tanımladığı Türkçe konusundaki araştırmalara önem verilmesi, Türkçenin uluslararası düzeyde bilim, sanat, ticaret ve iletişim dili olarak kullanılması için çalışılması gerektiğini ifade ediyor.
Milli kültürün korunmasının öneminin altını çizen MHP, “gençlerin kimlik bunalımına düşmesine mani olunacağının, milli kültür değerlerinin millete tanıtılmasının” sözünü veriyor. “Türk kültürü ve sanatının yaşatılması, tanıtılması ve geliştirilmesi amacıyla Milli Kültür Endüstrisi oluşturulacağını” ifade ediyor. “Unutulmaya yüz tutmuş kültürel değerlerin gelecek nesillere ulaştırılacağı, geleneksel Türk sanatları ve folklorunun korunup tanıtılacağı, tarihi eserlerin topluma kazandırılacağı” ifade ediliyor. Öz Türkçe yazıtların konuşma ve yazı diliyle topluma kazandırılmasından bahsediliyor.

MHP, “milli kültür değerlerini yıpratan ve kültürel değerler kargaşasına sebep olan uygulamaların önleneceğini, Türk kültürünün çevre kültürler için cazibe merkezi yapılacağını” söylüyor. Uluslararası kültürel iş birliği programları geliştirilmesinden, sanata ve sanatçıya önem verilmesinden bahsediyor.
Öte yandan, sanat ve sanatçılara “milli değerlerle barışık olma, toplumu ortak değerler etrafında kenetleme” sorumluluklarını yüklüyor. Kitle iletişim araçlarının kültürel değerlerin yaşatılması sorumluluğuyla yayın yapmalarının sağlanacağından bahsediliyor.
Yurt dışında yaşayan vatandaşların yaşadıkları toplumla çatışmaya düşmeden milli kültür değerlerinden kopmamasının sağlanacağından, gençlerin müzeleri ücretsiz gezeceğinden söz ediliyor.
Genel değerlendirme
AK Parti'nin kültür ve sanata muhafazakar bir perspektiften baktığı görülüyor. Yayıncılık alanına yönelik denetim ve baskıyla bu bakışını -demokratik kaygılar gütmeden- uygulamaya da geçiriyor. Öte yandan, iktidarı boyunca programında vadettiği "yeni ve doyurucu" kültür sanat politikaları geliştirdiğini söylemek zor.
Öte yandan AK Parti iktidarı, programında vadettiğinin aksine, eleştirdiği kültür sanat anlayışının yerini "yeni ve doyurucu" bir kültür sanat politikasıyla da geliştiremiyor.
MHP ise programında savunduğu milliyetçi kültür sanat anlayışını gerçeğe aykırı şekilde sanatçı ve yayıncılara da benimsetmekten bahsediyor. Günümüzde bu çaba uygulamada görülse de iktidar ortağı MHP, gençlere ücretsiz müze, Öz Türkçe yazıtların günlük dile çevrilmesi gibi vaatlerini uygulamaya geçirmiyor.






