11 Temmuz Cuma gününden herkese merhaba.
MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin Abdullah Öcalan’a yaptığı çağrıyla başlayan, iktidarın "Terörsüz Türkiye", DEM Parti'nin ise "Barış ve Demokratik Toplum" olarak nitelediği süreç, 1999 yılından beri ilk kez görüntülü bir mesaj yayımlayan Öcalan'ın açıklamasının ardından bugün Süleymaniye’de PKK'nın silah bırakma töreniyle tarihî bir dönemeci arkada bıraktı.
Öte yandan bu hafta Suriye Demokratik Güçleri (SDG) komutanı Mazlum Abdi, Suriye Geçiş Dönemi Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ile Şam'da ABD'nin Türkiye Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack'ın da katıldığı toplantıda biraraya geldi. Gazeteci ve yazar Gökçer Tahincioğlu, Öcalan’ın açıklaması ve Suriye’deki kritik görüşmenin ardından sürecin bölgesel niteliğini Spektrum için kaleme aldı.
Bu haftanın Spektrum’unda da ilklerle tekrarlar arasında gezinen hikayeler var.
Kavel Alpaslan, ABD ve İsrail’in Hizbullah’ı silahsızlandırma baskısının sonuç verip vermediğini ve değişen Ortadoğu dengelerinde Hizbullah’ın nasıl bir sürecin içerisinden geçtiği sorusunu soruyor.
Utku Başar, Azerbaycan’ın Rusya’dan uzaklaşıp ABD, Türkiye ve İsrail ile daha güçlü ittifaklar kurarak Kafkasya’nın yeni bölgesel gücü olma çabasını odağına alıyor.
Son olarak anayasa hukukçusu Serkan Köybaşı, her yangın sezonunda gündeme gelen “Yangını kim çıkardı?” sorusundan yola çıkarak iklim krizi ve insan faaliyetlerinin ötesinde yöneticilerin önlem alma sorumluluğunu gündeme getiriyor.
İyi okumalar.

Çözüm sürecinde en kritik aşama: Suriye denklemi sonraya bırakıldı
1999’dan beri İmralı’da tutulan Abdullah Öcalan’ın kendi sesi ve görüntüsüyle yaptığı bir açıklama 26 yıl sonra ilk kez yayımlandı. Aynı saatlerde Suriye’de de kritik bir görüşme vardı. Suriye merkezî hükümetinin lideri Şara, ABD ve Fransa gözetiminde, Suriye Demokratik Güçleri Komutanı YPG’li Mazlum Abdi ile biraraya geldi.
Yazı: Gökçer Tahincioğlu
1999’dan beri İmralı’da tutulan Abdullah Öcalan’ın kendi sesi ve görüntüsüyle yaptığı bir açıklama 26 yıl sonra ilk kez yayımlandı. Aynı saatlerde Suriye’de de kritik bir görüşme vardı. Suriye merkezî hükümetinin lideri Şara, ABD ve Fransa gözetiminde, Suriye Demokratik Güçleri Komutanı YPG’li Mazlum Abdi ile biraraya geldi.
Bu görüşme önemli. Zira aylar önce yapılan protokole rağmen henüz YPG, Suriye merkezî ordusuna katılmış değil. YPG’nin de bağlı olduğu SDG’nin kontrolündeki bölge boşaltılmadı ve Esad rejiminin devrildiği dönemdeki sınırlar neredeyse aynı biçimiyle geçerli.
Öcalan'ın çağrısı
Öcalan’ın çağrısı, yazılı olarak daha önce yaptığı çağrının da aslında ilerisinde. Bu çağrıdan sonra PKK içerisinde silah bırakmaya direnmenin çok da anlamı olmayacak gibi görünüyor. Öcalan, silah bırakma ve PKK’nın feshi çağrısını yinelerken şu ifadeleri kullandı:
“Varlık inkarına dayalı ve ayrı devlet amaçlı PKK hareketi ve dayandığı ulusal kurtuluş savaş stratejisine son verilmiştir. Varlık tanınmış, dolayısıyla ana amaç gerçekleşmiştir. Miadını doldurma bu anlamdadır. Gerisi aşırı tekrar ve açmaz olarak değerlendirilmiştir.”
Artık bu tespitten sonra, herhangi bir adım atılmasa da geriye dönüş çok kolay değil. Üstelik yakında yeni döneme ilişkin manifestosunu açıklayacağını da söyleyen Öcalan, belli ki yeni bir perspektifle bugün açıkladığı görüşlerini yapılandıracak. Nasıl bir yapı tahayyül ettiğini ete kemiğe büründürecek. Örgüt, kurucu lideri bambaşka bir görüşü savunurken eski usulle devam edebilir mi, kolay görünmüyor.
Cuma günü tören
Öcalan’ın çağrısının uzun pazarlıklar ve müzakereler sonucunda görüntülü olarak yapılabildiği anlaşılıyor. Nitekim Öcalan da çağrısında, süreçle ilgili müzakerelerin İmralı’da yapıldığına ve burada verilen sözlere güvendiğine, kendi ifadeleriyle atıf yaptı.
Çağrının yapılması bekleniyordu ancak devlet yetkililerinin ve iktidarın görüntülü bir açıklamaya sıcak bakmadığı da söyleniyordu. DEM Parti ve örgütün üst düzey isimlerinin bu kez görüntülü çağrı yapılması konusunda ısrarcı olduğu da…
- Nitekim Adalet Bakanı Yılmaz Tunç, Şubat ayında “Mevzuat uygun değil” demiş olmasına rağmen, mevzuat bir yana bırakılarak görüntülü çağrıya olanak tanındı.
Şimdi Cuma günü, Süleymaniye’de yapılacak törenle, örgütten bir grup silah bırakacak. Silahların yakılması bekleniyor. Bu törene PKK’nın önde gelen isimlerinin de katılacağı ve bu isimlere güvenlik garantisi verildiği de söyleniyor.
Ancak Türkiye’nin bastırmasıyla, gazetecilerin alana alınmasına sınır koyuldu. En fazla iki medya kuruluşunun töreni izleyebilmesine izin verileceği belirtiliyor. Bunun yanı sıra gözlemci bir grubun da törende hazır bulunacağı ifade ediliyor.
Törene uzak bir alanda kurulacak ekranlardan da görüntülerin yayımlanacağı söyleniyor.
Yıl sonuna kadar süre
Bu süreç elbette bununla bitmeyecek. Yaz aylarında TBMM’de komisyon kurularak çalışmalarına başlamasının ardından silahlı grupların ardı ardına, belirlenen üç ayrı noktada silah bırakmaya devam edeceği, bu eylemlerin de kayıt altına alınacağı ifade ediliyor.
- Böylece yıl sonuna kadar silahlı PKK gruplarının tamamının silah bırakması hedefleniyor. En azından devlet yetkililerinin beklentileri ve talepleri bu yönde.
Bu grupların daha sonra Türkiye’ye dönüp dönemeyecekleri, hangilerinin dönebileceği ayrı bir çalışma konusu. Durumu uygun olanlar için basit yasal düzenlemelerle dönüş mümkün. Ancak silahlı eylemlere katılan, suç işlediği saptanan isimler için nasıl hareket edilecek, henüz belirsiz. Kademeli bir ceza sisteminin söz konusu olabileceği de iddialar arasında.

Lübnan’da Hizbullah silah bırakma sürecinde mi?
Lübnan’da gündem bir kez daha ülkenin asli askerî gücü olan Hizbullah’ın silahları. Bazı kaynaklar, ABD ve İsrail’in Hizbullah’ı silahsızlandırma baskısının bir ölçüde sonuç verdiğini ve örgütün geri adım atabileceğini öne sürüyor. Peki değişen Ortadoğu dengelerinde Hizbullah nasıl bir sürecin içerisinden geçiyor?
Yazı: Kavel Alpaslan
Lübnan’da gündem bir kez daha ülkenin asli askerî gücü olan Hizbullah’ın silahları. Bazı kaynaklar, ABD ve İsrail’in Hizbullah’ı silahsızlandırma baskısının bir ölçüde sonuç verdiğini ve örgütün geri adım atabileceğini öne sürüyor. Hizbullah’ın açıklamasında ise İsrail tarafından ihlal edilen ateşkes ve Lübnan’ın egemenlik hakları vurgulanarak "teslimiyeti kabul etmeyecekleri" dile getiriliyor.
Peki değişen Ortadoğu dengelerinde Hizbullah nasıl bir sürecin içerisinden geçiyor? İsrail ile savaşın getirdiği yıkım ülke içerisindeki statükoyu ne ölçüde etkiliyor? Cihatçıların liderliğindeki Suriye’nin İsrail ile işbirliği, Hizbullah için ne anlam ifade ediyor?
Bu soruları "silah bırakma" ve "ateşkes" gündemi üzerinden yanıtlamadan önce, mevcut durumu gözden geçirelim.
Zamanın hızlı aktığı bir yıl
İsrail’in 2023’ten bu yana Filistin üzerinden tüm bölgede başlattığı yoğun saldırıların en önemli hedeflerinden biri Hizbullah’tı. Lübnan’ın Şii nüfusu ve İran tarafından desteklenen Hizbullah ile İsrail arasında yaşanan çatışmada örgüt, başta Eski Genel Sekreteri Hasan Nasrallah olmak üzere lider kadrosunun önemli bir bölümünü kaybetti. Tel Aviv, 2024 yılında Lübnan’a saldırılarını yoğunlaştırarak kara işgaline girişti. Neredeyse 1 buçuk milyon Lübnanlı yaşadıkları bölgeleri terk etmek zorunda kaldı; 3 bin 500’ü aşkın Lübnanlı (231’i çocuk) hayatını kaybetti1. Pek çok yerleşim yeri ise İsrail ordusunun saldırıları sonucu yerle bir edildi.
Geçen Kasım ayında ise ABD ve Fransa’nın arabuluculuğunda bir ateşkes ilan edildi. Ancak İsrail’in başkent Beyrut da dahil olmak üzere Lübnan’a yönelik gündelik saldırılarında değişen bir şey yok. Hatta ülkenin güneyindeki 5 nokta hâlâ İsrail işgalinde. Hizbullah ise Tel Aviv’in suikastlarına ve keyfî bombardımanlarına misilleme yapmamayı tercih ediyor.
Lübnan’ın doğusuna bakacak olursak Suriye’de Hizbullah’ın müttefiki Beşar El Esad’ın Aralık 2024 devrilmesi, İran-Irak üzerinden gelen örgütün silah tedarik hattını ciddi ölçüde kesintiye uğrattı. Eski IŞİD ve El Kaide lideri Ebu Muhammed el-Colani’nin Batı desteği ile iktidara gelişi ile birlikte İsrail ile Suriye arasında çeşitli yakınlaşmalar yaşandı.
İsrail, 1967’den beri Suriye’nin Golan Tepeleri’ni işgal ediyor. Colani ise Tel Aviv ile kurulan ilişkileri iyi tutmak için hem geçmiş işgali kabul etmeye hazırlanıyor hem de Aralık 2024’ten bu yana İsrail’in Şam sınırına kadar genişlettiği işgal hattına sessiz kalıyor. İsrail, Suriye içerisinde dilediği askerî operasyonları düzenleneme ve tutuklamalar yapma vizesini almış görünüyor. Ayrıca Lübnan sınırında silah kaçakçılığına operasyon görüntüleri servis ediyor. Geçen aylarda yine bu sınır hattında Lübnanlı Şii nüfusun yaşadığı yerleşimlerdeki aşiretlerle Suriye’deki cihatçılar arasında şiddetli çatışmalar yaşanmıştı.

Güney Kafkasya’nın yeni bölgesel gücü Azerbaycan mı?
Azerbaycan sadece Rusya’dan uzaklaşmakla kalmıyor; ABD, Türkiye ve İsrail ile daha güçlü ittifaklar kurarak Rusya’nın ve İran’ın bölgedeki pozisyonuna da sert bir şekilde karşı koyuyor. Moskova'nın kurallarına göre oynamayı bıraktığını açıkça belirtiyor.
Yazı: Utku Başar
Rusya ile Azerbaycan arasında diplomatik gerilim artıyor. Görünürde her şey 2024 sonunda bir Azerbaycan yolcu uçağının Rusya tarafından düşürülmesiyle başladı. Rusya taziyede bulunsa da ne sorumluluk kabul etti ne de sorumluları cezalandıracağını söyledi.
Bu olayla başlayan süreçte karşılıklı hamlelerle kriz tırmandı. Bir Azerbaycanlı meclis üyesinin Rusya’ya girişine izin verilmedi. Rusya’nın Azerbaycan’a karşı siber operasyonlar düzenlediği iddia edildi. Bunu onlarca Azerbaycan vatandaşının ve Azerbaycan diasporasından önemli figürlerinin Rusya’da tutuklanması, hatta iki Azerbaycan vatandaşının Rusya’da gözaltında ölümü izledi. Otopsi raporları ve görgü tanıklarının ifadeleri kurbanların işkence soncu öldüğü şüphesini doğuruyordu. Rus yetkililer konuyla ilgili Azerbaycan’ı tatmin edecek bir açıklama yapamadı.
Azerbaycan misilleme olarak milyarlarca dolar tutarındaki anlaşmayı iptal etti. Ülkedeki Rus devlet yayın kuruluşu Sputnik çalışanlarını casusluk suçlamasıyla tutukladı. Rus kültür merkezleri kapatıldı. Rusçanın ikinci eğitim dili olarak okullardan kaldırılması konuşuluyor.
- Hukukçu ve Azerbaycan’ın İngilizce yayın yapan ilk haber televizyonunun yöneticisi Orhan Amaşov şimdilik bunun hayata geçirilmeyeceğini ve iki ülke arasında iplerin bir süre daha da gerilmeyeceğini söylüyor.
Bakü’de yaşayan gazeteci arkadaşımız Özge Uzun’un YouTube programına konuk olan Amaşov, “Azerbaycan Türklerinin Rusya'yla bir derdi yoktur” dese de gerçekten müttefik oldukları fikrine de karşı. Zira bırakın tarihsel ilişkileri, ona göre 2022’de Moskova’da imzalanan müttefiklik beyannamesi dahi iki ülkenin meclisleri tarafından onanmadığı için uluslararası hukuk açısından geçersiz.
Öte yandan yine Amaşov’a göre Azerbaycan’ın 2021’de Şuşa'da Türkiye ile imzaladığı müttefiklik senedi ise gerçek. Zira iki ülkeden birinin toprak bütünlüğüne tehdit olduğunda birbirine askerî yardım sözü içeren bu anlaşma uluslararası hukuk açısından geçerli olmasının yanında tarihsel ve geleneksel olarak da halkların birbirine aidiyetini tanımlıyor.
İşte şimdiki çatışmanın geri planında da biraz bu yatıyor: Azerbaycan’ın geleneksel olarak Rusya ile kurduğu ve sürekli olarak "küçük kardeş" muamelesi gördüğü asimetrik müttefiklik ilişkisi yerine bölgede ve dünyada gücünü daha fazla ortaya koyduğu farklı ittifak arayışları.
Azerbaycan neden Rusya yerine yeni ittifaklar arıyor?
Azerbaycan petrol ve doğalgaz yatakları nedeniyle önemli Sovyet cumhuriyetlerinden biriydi. Eğitimden imara, kültür politikalarından sanayiye tüm alanlarda Moskova’nın direkt kontrolündeydi.
Modern Azerbaycan’ın kurucu lideri Haydar Aliyev ise ülkesinin KGB başkanlığını yapmış; 1982 yılında Sovyetler Birliği Bakanlar Kurulu Başkan Yardımcılığı'na getirilerek Sovyetler Birliği’nin “üçüncü adamlığına” kadar yükselmişti. Bu dönemde SSCB Merkez Komitesi Siyasi Bürosu'na (Politbüro) da seçildi. Hatta Müslüman ve Türk olmasa Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreterliği’ne getirileceğine kesin gözüyle bakılıyordu. Sovyetler’in en önde gelen liderlerindendi.

Orman yangınlarından kim sorumlu?
Yaz geldi ve orman yangınları da başladı. Özellikle İzmir ve çevresini etkileyen yangınlarda hem insanlar hem de hayvanlar yaşamını yitirdi, ekosistemler zarar gördü. Ve her yangın sezonunda olduğu gibi hemen “Yangını kim çıkardı?” sorusu gündeme geldi. Peki orman yangınlarından ve yangınların söndürülememesinden kim sorumlu?
Yazı: Serkan Köybaşı
Yaz geldi ve orman yangınları da başladı. Özellikle İzmir ve çevresini etkileyen yangınlarda hem insanlar hem de hayvanlar yaşamını yitirdi, ekosistemler zarar gördü. Ve her yangın sezonunda olduğu gibi hemen “Yangını kim çıkardı?” sorusuyla birlikte “Neden yeterli uçak ve helikopter yok?” feryadı gündeme geldi.
Bu çok doğal çünkü ormanlarla birlikte yüreğimiz yanıyor ve bir sorumlu arıyoruz. O kimse bulalım ki hesap soralım. Peki orman yangınlarından ve yangınların söndürülememesinden kim sorumlu?
Yangınların çıkması doğal mı?
Öncelikle belirtmek gerekir ki Akdeniz coğrafyasında ve dünyanın pek çok yerinde orman yangınlarından bazıları doğal yollarla çıkıyor. Bu yangınların baş sorumlusu yıldırımlar. Bu yangınlar doğal döngünün bir parçası olduğu için ağaçlar buna göre evrimleşmiş durumda. Artık çoğu insanın bildiği üzere, bazı ağaçların kozalakları sadece yangın gibi yüksek sıcaklıklarda açılıyor ve tohumlar bu şekilde toprakla buluşuyor. Bu sayede, yangından bir süre sonra bölge yeniden ve kendiliğinden yeşillenmeye başlıyor.
Bu gibi doğal nedenlerin dışındaysa yangınlar insanlar nedeniyle çıkıyor. Terör veya savaş taktiği olarak yangın çıkarmak, bilinen ve hem sivil hem de savaş hukukuna göre yasak olan bir eylem. Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin kurucu belgesi Roma Statüsü’nün 8 (2) b (iv) maddesi uyarınca, savaş sırasında dahi “doğal ortama amaçlanan askerî avantajın ötesinde uzun dönemli maddî zarar verilmesi” bir suç. Barış zamanlarındaysa orman yangını çıkartmak genelde ulusal kanunlarla yasaklanıyor.
İhmalle çıkan yangınlar
Bunların dışındaysa yangınlar genelde ihmal nedeniyle çıkıyor. Sönmeden doğaya atılan bir izmarit, anız yakma, kamp ateşi, mangal ve inşaatlardan çıkan kıvılcımlar en bilinen ihmal örnekleri. Bunun yanında, doğaya bırakılan çöpler ve havai fişekler gibi diğer nedenlerle de yangın çıkabiliyor. Zor ama böyle bir ihmalde payı olanlar bulunursa ceza alabiliyor.
Son yıllarda yangınların sayısının artmasının nedenlerinden biri insan yerleşimlerinin ve faaliyetlerinin ormanlara daha fazla yaklaşması ve hatta içinde gerçekleşmesi. Fark etmişsinizdir, yanan alanları gösteren fotoğraflarda açık şekilde görülen şeylerden biri de ormanlık alana yapıldığı anlaşılan yeni siteler. Hem bu sitelerin inşaatı hem de sonrasındaki yaşam sırasında insanlarla ormanın yan yana olması yangın riskini de artırıyor.
Elektrik şirketlerinin sorumluluğu
Yine ortaya atılan iddialardan biri, yangınların elektrik şirketlerinin ihmalinden kaynaklandığı. İzmir Valisi, yangınların elektrik hatlarından kaynaklandığını iddia etti; Elektrik Mühendisleri Odası Başkanı Mahir Ulutaş da elektrik dağıtım sistemlerinde eksiklikler olduğunu ve geçmişte de bu nedenle yangınlar çıktığını ifade etti. Gediz Elektrik ise yaptığı açıklamada Vali’nin iddiasını doğrulayacak somut bir delilin olmadığını ve yangınların iklim değişikliğini nedeniyle çıktığını belirtti.
İklim değişikliğinin yangınlar üzerindeki etkisine geçmeden önce belirtmek isterim ki gerekli bakım ve onarımları yapmadıkları için yangınlara neden olmaları hâlinde elektrik şirketlerinin sorumluluğuna gidilebilir. Dünyada bu nedenle açılan davaların en ünlülerinden biri ABD’de California Eyaleti’nin elektriğini sağlayan PG&E şirketine karşı yürütülen yargılama.
Daha fazlası Aposto Premium'da
Aposto'nun farklı dikeylerdeki haberleriyle, gündem özetleriyle ve derlemeleriyle gündemi takip eden okurlarımız, Premium üyeliğini başlatarak alanında önde gelen isimlerin köşe yazıları, özel araştırmaları, derinlikli makaleleri, uzman görüşleri ve içgörü yazılarıyla entelektüel dünyalarını besliyor.
Aposto Premium üyeliğinizi %30 indirimle başlatmak için APOSTO2025 kodunu kullanabilirsiniz.
Sevgiler,
Aposto Ekibi



