HAFTAYI GERİ SAR
GÜNDEM
ALTERNATİF GÜNDEM
BUGÜNKÜ DESTEKÇİMİZ
HAFTANIN OKUMASI
SAĞLIK
GASTRONOMİ
AJANDA
AYRILMADAN ÖNCE

📮 T24'ün itirazına red, UCM’ye yaptırım

T24’ün internet sitesi ve X hesabına getirilen erişim engeline yaptığı itiraz reddedildi; T24 dosyayı Anayasa Mahkemesi’ne taşıyacağını duyurdu. Trump yönetimi, Uluslararası Ceza Mahkemesi’ni kurum olarak yaptırım listesine aldı.
10 Ekim - Burgan Bank - Gündem
Burgan Bank ile birlikte

Beşinci yaşta fırsat zamanı: "5 Yıldır Modumuz: ON "

ON Dijital, 5 yıldır müşterileriyle birlikte herkesin kazandığı bir dijital bankacılık ekosistemi kurdu. EFT, havale ve FAST işlemlerinden ücret almıyor, 30'dan fazla ülkeye hızlı para transferini ücretsiz sunuyor, böylece milyarlarca TL…

Daha fazlasını öğren →

10 Ekim Cumartesi sabahından herkese günaydın.

T24’ün internet sitesi ve X hesabına getirilen erişim engeline yaptığı itiraz reddedildi. İstanbul 2. Sulh Ceza Hâkimliği, 30 Eylül’de verilen kararın “usul ve yasaya uygun” olduğuna hükmederken T24, dosyayı Anayasa Mahkemesi’ne taşıyacağını duyurdu. Kararın gerekçesinde yer alan 118 içeriğin son bir yılda yayımlandığı belirtilirken T24, bu içeriklerin 15 yıllık bir döneme yayıldığını söylüyor. 

Norveç Nobel Komitesinin Barış Ödülü'nü Navi (Navathem) Pillay'a verdiğini açıklamasından birkaç saat sonra ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Pillay'ın 2003-2008 arasında yargıcı olduğu Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (UCM) kapsamlı yaptırımlar açıkladı. ABD kişi ve şirketlerinin mahkemeyle işlemleri 180 günlük geçiş süresinin ardından yasaklanacak; yaptırımlar UCM’nin finansal hizmetlere, teknoloji şirketlerine ve dolar sistemine erişimini de hedefliyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio mahkemeyi “haydut” olarak nitelendirirken UCM, kararı “hukukun üstünlüğüne yönelik bir saldırı” diye tanımladı.

Haftanın Okuması kanalında Ümit Alan, algoritmaların iş dağıtmaktan çalışanları puanlamaya ve işten çıkarma kararlarına kadar uzanan etkisini Kaliforniya’nın “Robot Patrona Hayır” yasasından Kafka’nın bürokrasi dünyasına uzanan bir hat üzerinden tartışıyor.

Bugün ayrıca bültende:

💰 Fon tasfiyesinde 1 milyon liralık ara ödeme
⛽ Trump-Putin dizel anlaşması
🇪🇹 Etiyopya’dan Eritre’ye “işgal” suçlaması
🫨 Panama’da 7,7 büyüklüğünde deprem
⚽ Montella dönemi sona erdi
🏆 Navi Pillay’e Nobel Barış Ödülü
🌿 Yaban hayatında %73 düşüş

Günün çalma listesi | Jazzy Morning

İyi hafta sonları.

Aposto Gündem

Aposto Gündem

Her sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.

HAFTAYI GERİ SAR

10 maddede bu hafta

Bir çırpıda geçen haftanın öne çıkan gelişmeleri.

10 maddede bu hafta
  • Fon krizinde ödeme ve yeni düzenleme: Tasfiyesi tamamlanan A1 Capital, Bulls ve Pardus Portföy’e ait 17 fonda 43 bini aşkın yatırımcıya ödemeler başladı. AK Parti, krizden etkilenen 455 bin 578 yatırımcıya yapılacak ödemeler ile yedi fon şirketinin tasfiyesini düzenleyen 10 maddelik kanun teklifini Meclis’e sunmaya hazırlanırken fon krizinin araştırılması için verilen önerge AK Parti ve MHP oylarıyla reddedildi. 
    • Fonlara ilişkin yayınları nedeniyle İsmail Saymaz ve Murat Ağırel ifadeye çağrılırken Şaban Sevinç ve Mustafa Balcı hakkında gözaltı kararı verildi.
  • Belediyelere yönelik operasyonlar genişledi: Mersin’de yürütülen “yolsuzluk” soruşturmasında Büyükşehir Belediye Başkanı Vahap Seçer ile Yenişehir Belediye Başkanı Abdullah Özyiğit ve Mezitli Belediye Başkanı Ahmet Serkan Tuncer tutuklandı. Eyüpsultan Belediye Başkanı Mithat Bülent Özmen ile Ataşehir Belediye Başkanvekili Murat Güneş de farklı soruşturmalar kapsamında tutuklama talebiyle hâkimliğe sevk edildi.
  • Cemil Tugay AK Parti’ye geçti: Haziran ayında CHP’den istifa eden İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay’a AK Parti rozetini Cumhurbaşkanı Erdoğan taktı. İzmir’de karara karşı düzenlenen protestoya polis müdahale ederken Tugay’a tepki gösteren oyuncu Berna Laçin de sosyal medya paylaşımı nedeniyle gözaltına alındı.
  • Hakemler soruşturmasında yeni tutuklamalar: “Hakemler dosyası” kapsamında daha önce tutuklanan Merkez Hakem Kurulu Başkanı Ferhat Gündoğdu görevinden istifa etti; hafta içinde Süper Lig hakemleri Yasin Kol ve Göktuğ Hazar Erel de tutuklandı. Kol’a MASAK verilerinde 2012-2026 arasında tespit edilen 135 milyon liralık işlem hacmi sorulurken hakem iddiaları reddetti.
  • Yıllık enflasyon %30’un altına indi: Türkiye İstatistik Kurumu, Eylül ayında tüketici fiyatlarının aylık %1,84, yıllık %29,73 arttığını açıkladı; yıllık enflasyon böylece 57 ay sonra ilk kez %30’un altına geriledi. Eğitim grubundaki aylık fiyat artışı %14,19 ile öne çıktı.
  • Türkiye’den Suudi Arabistan’a askerî destek gündeme geldi: Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan, Mekke İttifakı toplantısında Riyad’a üzerinde uzlaşılan askerî kuvvet ve kabiliyetlerin sağlanması ve hızla konuşlandırılması yönünde karar aldı; Millî Savunma Bakanlığı daha sonra gerekli tedbirlerin görüşüldüğünü açıkladı. Karar, Suudi Arabistan destekli Yemen hükümet güçlerinin Husilere karşı geniş çaplı harekât başlattığı dönemde geldi.
  • Trump, İran saldırılarına seçim arası verdi: ABD Başkanı Donald Trump, Tahran’la “verimli görüşmeler” yürütüldüğünü söyleyerek 3 Kasım’daki Kongre ara seçimlerine kadar İran’a yeni saldırı düzenlenmeyeceğini açıkladı; İran’a yönelik ablukanın ise devam edeceğini belirtti. Pentagon daha önce olası geniş çaplı operasyon için hazırlıkların tamamlanması talimatını vermişti. 
  • Karadeniz’de üç Türk sahipli gemi vuruldu: Rusya ve Ukrayna’nın İHA saldırılarının yoğunlaştığı Karadeniz’de iki gün içinde üç Türk sahipli ticari gemi hedef alındı. Togo bayraklı Alfa Watan saldırının ardından batarken 10 kişilik mürettebatının tamamı hayatını kaybetti; Able gemisindeki 18 kişi ise kurtarıldı.
  • İspanya erken seçime gidiyor: Başbakan Pedro Sánchez, konut krizine karşı hazırlanan iki kararnamenin parlamentoda reddedilmesinin ardından 29 Kasım’da erken genel seçim yapılacağını açıkladı. Ülke çapındaki konut protestolarının sembolüne dönüşen ve 70 yılı aşkın süredir yaşadığı evden tahliye edilen 87 yaşındaki Maricarmen Abascal da hafta içinde hayatını kaybetti. 
  • Maltepe’de bina çöktü: İstanbul Maltepe’de 7 katlı bir binanın ilk üç katının çökmesi sonucu dört kişi hayatını kaybetti, üçü çocuk 10 kişi sağ kurtarıldı; enkaz altında olduğu değerlendirilen bir kişi için çalışmalar sürüyor. Belediye arşivlerinde binanın iskan aldıktan sonra üstüne iki kaçak kat eklendiği tespit edilirken mimar ve şantiye şefi gözaltına alındı. 
Hikâyeyi paylaşmak için:
GÜNDEM

•  T24’ün itirazı reddedildi: İnternet sitesi ve X hesabı 30 Eylül’de erişime engellenen T24’ün karara yaptığı itiraz, İstanbul 2. Sulh Ceza Hâkimliği tarafından reddedildi; T24, hukuki süreci Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) taşıyacağını duyurdu.

  • Ayrıntılar: Hâkimlik, erişim engeli kararının “usul ve yasaya uygun” olduğunu ve kararı değiştirecek somut bir delil bulunmadığını belirtti; T24 ise engellemenin gerekçesi olarak gösterilen 118 içeriğin 15 yıla yayıldığını, kararda bu içeriklerin son bir yıl içinde yayımlandığının öne sürüldüğünü aktardı.

•  Fon tasfiyesi teklifi Meclis’te: AK Parti, Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) 17 Eylül’de tasfiyesine karar verdiği ve tasfiyesi henüz tamamlanmamış fonlar için 9 maddelik kanun teklifini TBMM’ye sundu; teklif, yatırımcılara fonların mevcut nakdinden 1 milyon liraya kadar ara ödeme yapılmasını ve kalan alacakların fon varlıkları ile sorumlulardan geri alınacak tutarlardan karşılanmasını öngörüyor.

  • Ayrıntılar: Net yatırımı 1 milyon liranın altında olanlara bu tutarın tamamı, 1 milyon lira ve üzerinde olanlara ise en fazla 1 milyon lira ara ödeme yapılabilecek; fondaki nakit herkese yetmezse mevcut para oransal dağıtılacak ve yapılan ara ödeme nihai tasfiye alacağından düşülecek. Ödemelerde Hazine veya başka bir kamu kaynağı kullanılmayacak.
  • Geniş açı: Nihai hesapta yatırımcının fonlara yaptığı giriş ve çıkışlar TÜFE ile Yİ-ÜFE artışlarının ortalamasıyla güncellenecek; fonlardan hukuka aykırı çıkarıldığı belirlenen varlıklar geri alınacak, zarardan önce portföy yönetim şirketi, yetmezse sorumluluğu tespit edilen kişi ve şirketler sorumlu tutulacak ve tahsilatı TMSF yürütecek.
  • Bununla birlikte: Gerçeğe aykırı fiyatlarla olağan dışı kazanç elde edenlere fazla kazancı gönüllü olarak iade etme imkanı tanınırken piyasa dolandırıcılığı, bilgi suistimali veya benzeri fiillere karıştığı tespit edilen kişi ve kurumlar ödeme mekanizmasının dışında bırakılacak.

•  Fon soruşturmasında iki gazeteci tutuklandı: İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın fon soruşturması kapsamında “halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma” suçlamasıyla gözaltına alınan gazeteciler Şaban Sevinç ve Mustafa Balcı, çıkarıldıkları sulh ceza hâkimliğince tutuklandı.

  • Ayrıntılar: İsmail Saymaz ve Murat Ağırel de aynı soruşturma kapsamında şüpheli sıfatıyla ifade verdi; iki gazeteci imza yükümlülüğü ve yurt dışına çıkış yasağını içeren adli kontrol tedbirleriyle serbest bırakıldı. Ardından Başsavcılığın itirazıyla Ağırel ve Saymaz'ın imza yükümlülüğü ev hapsine çevrildi.
  • Bir adım geriden: Başsavcılık, gazetecilerin fon soruşturmasına ilişkin basın ve sosyal medya paylaşımlarında kamuoyunu yanıltıcı açıklamalar yaptığını öne sürmüş; Sevinç ve Balcı gözaltına alınırken Saymaz ve Ağırel ifadeye çağrılmıştı.

•  Destek Finans Faktoring'e kayyum atandı: Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF), Destek Finans Faktoring AŞ’ye kayyum olarak atandı.

  • Bununla birlikte: Karar kapsamında şirketin yönetim kurulu yeniden oluşturuldu. Cemal Okumuş yönetim kurulu başkanlığına, İrem Soydan Güler başkan vekilliğine atanırken Serdar Karakuş, Gönül Polat ve Kenan Alpdündar yönetim kurulu üyesi oldu. Genel müdürlük görevine ise Kenan Alpdündar getirildi. Şirket, ticari faaliyetlerinin herhangi bir aksama olmadan devam ettiğini bildirdi.

•  Kamu katılım bankalarında birleşme: Türkiye Varlık Fonu’nun (TVF) iştiraki TVF Katılım Finans Yatırımları, Ziraat Katılım ve Halk Katılım’ın paylarının tamamını devralmak üzere pay devir sözleşmelerini imzaladı; düzenleyici onayların ardından devirlerin yıl sonuna kadar tamamlanması hedefleniyor.

  • Bir adım sonrası: Pay devirlerinin tamamlanmasının ardından kamu sermayeli katılım finans kurumlarının tek çatı altında birleştirilmesine yönelik çalışmalar sürecek.

•  Trump’tan Lisa Cook soruşturması: ABD Başkanı Donald Trump, Federal Rezerv (Fed) Yönetim Kurulu Üyesi Lisa Cook’un ipotek başvurularında yanlış beyanda bulunduğu iddialarını incelemek ve görevden alınması için gerekçe bulunup bulunmadığını belirlemek üzere bir soruşturma komitesi kurdu; Cook ise hakkındaki iddiaları reddetti.

  • Geniş açı: Trump’ın Cook’u Fed yönetim kurulundan uzaklaştırma girişimi Haziran ayında Yüksek Mahkeme tarafından engellenmişti. Trump, ara seçimler öncesinde Fed’e faiz oranlarını düşürmesi için baskı yapıyor.

•  Çin ve AB’den hibrit otomobil mutabakatı: Çin ve Avrupa Birliği (AB), Pekin’deki müzakerelerin ardından Çin’den Avrupa’ya ihraç edilen hibrit otomobil sayısının azaltılması konusunda ortak mutabakata vardı; anlaşma kapsamında AB’nin Çin’in sıkı denetimindeki kritik minerallere erişiminin de kolaylaştırılması öngörülüyor.

  • Bir adım sonrası: Avrupalı liderler gelecek hafta Brüksel’de düzenlenecek zirvede AB’nin Çin ile ticaret açığını ve Pekin’e karşı daha sert bir ticaret politikası izlenip izlenmeyeceğini görüşecek.

•  Trump ve Putin’den dizel anlaşması: ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le yaptığı görüşmenin ardından Rusya’nın ABD ve dünya piyasalarına derhal 300 bin tonun üzerinde dizel sağlayacağını, sevkiyatların Kasım’da 500 bin ton ve ardından 1 milyon tonla süreceğini açıkladı.

  • Ayrıntılar: Trump, Rusya’nın rafinerilerinin durumuna bağlı olarak kısa süre içinde 3 milyon ton daha dizel sağlayabileceğini söyledi; ABD Hazine Bakanlığı da sevkiyatların önünü açmak için Rus dizeline yönelik bazı yaptırım kısıtlamalarını geçici olarak gevşetti.
  • Bir adım geriden: ABD, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından 2022’de Rus petrolü ve petrol ürünlerinin ithalatını yasaklamıştı. Anlaşma, küresel dizel arzının daraldığı ve ABD’de fiyatların ara seçimler öncesinde yükseldiği bir dönemin ardından geldi.

•  ABD’den UCM’ye kapsamlı yaptırım: Trump yönetimi, Uluslararası Ceza Mahkemesi’ni (UCM) kurum olarak yaptırım listesine alarak ABD kişi ve şirketlerinin mahkemeyle işlemlerini 180 günlük geçiş süresinin ardından yasakladı; karar UCM’nin finansal hizmetlere, teknoloji şirketlerine ve dolar sistemine erişimini hedefliyor.

  • Açıklama: ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, UCM’yi “haydut mahkeme” diye niteleyerek “Ya UCM tehditlerine son verecek ya da biz UCM’yi sona erdireceğiz” dedi; Washington, tarafı olmadığı mahkemenin Amerikan vatandaşları üzerinde yargı yetkisi kullanamayacağını savunuyor.
  • Tepkiler: UCM, yaptırımları “hukukun üstünlüğüne ve uluslararası hukuk düzeninin temellerine yönelik bir saldırı” olarak nitelendirerek çalışmalarını bağımsız biçimde sürdüreceğini açıkladı.
  • Bir adım geriden: ABD, daha önce UCM’de görev yapan 13 hâkim ve savcıyı yaptırım listesine almıştı; 9 Ekim’de açıklanan karar ilk kez mahkemenin tamamını hedef alıyor.

•  Etiyopya’dan Eritre’ye ‘topyekûn işgal’ suçlaması: Etiyopya hükümeti, Eritre birliklerinin Tigray bölgesinde sınırdan 60 kilometre içeri ilerlediğini öne sürerek bunu “topyekûn işgal” olarak nitelendirdi ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne kendisini savunmaktan başka seçeneği kalmadığını bildirdi.

  • Ayrıntılar: Etiyopya Dışişleri Bakanı Gedion Timothewos’un mektubunda Eritre’den birliklerini derhal çekmesi istendi; Reuters’a konuşan tanıklar Eritre askerlerinin kuzey Etiyopya’da görüldüğünü bildirirken Eritre, Etiyopya’nın suçlamalarını reddetti.
  • Bir adım geriden: Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) ve müttefik grupların 23 Eylül’de federal hükümete karşı yeniden çatışmaya başlamasının ardından gerilim Eritre sınırına yayıldı; Eritre yönetimi Addis Ababa’yı kendisine karşı savaşı meşrulaştırmaya çalışmakla suçluyor.
ALTERNATİF GÜNDEM

•  Nobel Barış Ödülü Navi Pillay’e: 2026 Nobel Barış Ödülü, savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve soykırımın uluslararası hukuk yoluyla kovuşturulmasına yaptığı katkılar nedeniyle Güney Afrikalı hukukçu ve eski BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Navanethem “Navi” Pillay’e verildi.

  • Kimdir? 1941’de apartheid rejimi altındaki Durban’da doğan Pillay, 1967’de Natal’da hukuk bürosu açan ilk kadın oldu; Nelson Mandela’nın da aralarında bulunduğu apartheid karşıtı aktivistleri savundu, işkence vakalarını ortaya çıkardı ve Robben Island’daki siyasi mahkûmların haklarını genişleten davalar yürüttü. 1995’te Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne yargıç olarak atandı, daha sonra dört yıl mahkemenin başkanlığını yaptı; tecavüz ve cinsel şiddetin soykırım suçu oluşturabileceğini kabul eden tarihî Akayesu kararında görev aldı.

•  Sosyal medyaya 15 yaş sınırı: Siber Güvenlik Başkanlığı’nın hazırladığı ve Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmelikle sosyal medya platformlarının 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunması yasaklandı; hesap açılışında yaş, e-Devlet üzerinden oluşturulan ve yalnızca yaş eşiğini gösteren bir belirteçle doğrulanacak.

  • Ayrıntılar: 15-17 yaş grubundaki kullanıcıların hesapları varsayılan olarak gizli olacak; canlı yayın, kişiselleştirilmiş reklam ve sonsuz kaydırma özelliğine izin verilmeyecek. Çocuklar yalnızca takip ettikleri hesaplardan mesaj alabilecek, platformlar ebeveynlere kullanım süresini ve ücretli işlemleri sınırlandırabilecekleri kontrol araçları sunacak.
  • Bir adım sonrası: Yönetmelik 1 Kasım’da yürürlüğe girecek; mevcut hesapların 31 Mart 2027’ye kadar yaş doğrulamasından geçirilmesi, 15 yaşından küçük olduğu belirlenen kullanıcılara ait hesapların ise kapatılması gerekecek.

•  Panama’da 7,7 büyüklüğünde deprem: Panama’nın Herrera eyaletinde Pitaloza Arriba yakınlarında 12,6 kilometre derinlikte 7,7 büyüklüğünde deprem meydana geldi; sarsıntıyı 6,6 büyüklüğünde ikinci bir deprem ve çok sayıda artçı izlerken şu ana kadar can kaybı bildirilmedi.

  • Ayrıntılar: Hasar özellikle Herrera, Los Santos ve Veraguas eyaletlerinde yoğunlaşırken Penonomé’de bir otelin cephesi ile tarihî yapılarda çökmeler meydana geldi; bazı yaralanmalar ve altı eyalette elektrik kesintileri bildirildi.
  • Bir adım sonrası: Panama ve bölgedeki Pasifik kıyıları için yayımlanan tsunami uyarıları kaldırıldı; Panama Kanalı faaliyetlerini sürdürürken geçici olarak durdurulan Tocumen Uluslararası Havalimanı’ndaki operasyonlar yeniden başladı ve hasar tespit çalışmaları devam ediyor.

•  Montella döneminin sonu: Türkiye Futbol Federasyonu (TFF) Yönetim Kurulu, seçimli olağanüstü genel kurul talebini reddederek olağan genel kurula kadar görevde kalma kararı aldı; kararın ardından beş yönetici istifa ederken A Millî Takım Teknik Direktörü Vincenzo Montella ile yollar ayrıldı.

  • Ayrıntılar: TFF 1. Başkan Vekili Mecnun Otyakmaz ile yönetim kurulu üyeleri Mustafa Temel Bozbağ, Zafer Bahadır Saraç, Bilal Arslan ve Murat Şahin, olağanüstü genel kurul taleplerinin kabul edilmemesinin ardından görevlerinden istifa etti; Otyakmaz kararın yönetim içindeki görüş ayrılığından kaynaklandığını söyledi.
  • Bir adım geriden: Eylül 2023’te göreve gelen Montella yönetimindeki Türkiye, 40 maçta 21 galibiyet aldı, Euro 2024’te çeyrek finale çıktı ve 24 yıl sonra Dünya Kupası’na katıldı; ancak Dünya Kupası’nda gruptan çıkamadıktan sonra UEFA Uluslar A Ligi’ndeki ilk dört maçını da kaybetti.

•  Peru’da Hitler Mussolini kazandı: Merkez sol Ahora Nación partisinin adayı Hitler Mussolini Simeón Flores, Huánuco bölgesindeki Queropalca ilçesinde kullanılan 663 geçerli oyun 229’unu alarak belediye başkanlığı yarışını 25 oy farkla kazandı.

  • Bir adım geriden: Flores, Peru’da “Hitler” adıyla seçim kazanan ilk siyasetçi değil; Yungar’da 2011-2014 arasında belediye başkanlığı yapan ve 2018’de yeniden seçilen Hitler Alba Sánchez, babasının kendisine bu adı verirken Adolf Hitler’in kim olduğunu bilmediğini söylemişti.
  • Ayrıca: Peru Ulusal Nüfus ve Kimlik Sicili’nin (RENIEC) 2023 verilerine göre ülkede 3.943 kişi “Hitler”, 102 kişi ise “Adolfo Hitler” veya “Adolf Hitler” adını taşıyor; RENIEC’in isim araştırmaları, yabancı ve medyada görünür isimlerin “modern” ve ayırt edici bulunmasının Peru’daki isim tercihlerinde bu ismin çağrışımlarından bağımsız olarak etkili olabildiğini gösteriyor.

•  Blue Origin, Ay’da kalıcı üs kurmayı planlıyor: Amazon kurucusu Jeff Bezos, uzay taşımacılığı şirketi Blue Origin’in Ay’a kısa süreli keşif görevleri düzenlemek yerine, kalıcı ve ekonomik açıdan sürdürülebilir bir üs kurmayı hedeflediğini açıkladı.

  • Ayrıntılar: NASA’nın Artemis programı kapsamında astronotları Ay yüzeyine taşıması planlanan Blue Moon iniş aracını geliştiren şirketin kurucusu, Ay’ı Mars’a yapılacak insanlı görevler için önemli bir hazırlık aşaması olarak değerlendirdi ve Dünya’dan üç günde ulaşılabilmesi, düşük yer çekimi ve yerel kaynakları nedeniyle Ay’da kalıcı faaliyetler yürütmenin avantajlı olduğunu vurguladı. ABD’nin Ay’a insan indirme yarışında Çin’in önüne geçmesi gerektiğini ifade eden Bezos, 2028 yılında Ay’a yeniden insan indirilebileceğine inandığını da sözlerine ekledi.

•  Dünyanın en değerli markası Google oldu: Kantar BrandZ 2026 araştırmasına göre marka değeri bir yılda %57 artarak 1,48 trilyon dolara yükselen Google, 2018'den bu yana ilk kez dünyanın en değerli markası oldu.

  • Ayrıntılar: Böylece Google, Apple’ın dört senelik liderliğini sona erdirdi. Apple, marka değeri %6’lık bir artışla 1,38 trilyon dolara ulaşmasına rağmen listede ikinci sıraya geriledi.

•  Avrupa’da turizm büyüyecek: Dünya Seyahat ve Turizm Konseyi’nin (WTTC) Malta’da düzenlenen Küresel Zirvesi’nde açıkladığı yeni verilere göre Avrupa’nın seyahat ve turizm sektörü, küresel belirsizliklere rağmen 2026’da %3,1 büyüyerek küresel turizmdeki %2,5’lik büyüme tahminini aşacak.

  • Ayrıntılar: Avrupa’daki uluslararası ziyaretçi harcamalarının %5,8, iş seyahatlerinin %4,2 ve tatil amaçlı harcamaların %3,1 artması bekleniyor.

•  Dijital göçebeler için taşınması en kolay ülkeler: Holafly’nin 2026 Dijital Göçebe Sürtünme Endeksi, vize süreçleri, bankacılık, sağlık hizmetleri, internet bağlantısı, yaşam maliyeti ve riskler gibi kriterleri değerlendirerek 17 popüler ülkeyi karşılaştırdı; zirvede Gürcistan yer aldı.

  • Ayrıntılar: Gürcistan, zorunlu ikamet kaydı ve vergi kimlik numarası şartının bulunmaması ve pasaportla birkaç saat içinde banka hesabı açılabilmesiyle öne çıktı; Peru, düşük gelir eşiği ve süresiz daimi oturma imkanı sağlayan Rentista oturum kategorisiyle ikinci, Güney Afrika ise adres kaydı ve vergi kimlik numarası gerektirmemesiyle üçüncü oldu.
  • Ayrıca: İlk 10’da Tayland, Malezya, Vietnam, Hırvatistan, Macaristan, Portekiz ve BAE de yer aldı; bu ülkelerdeki vize, kayıt ve vergi kimlik numarası şartları sıralamayı etkileyen unsurlar arasında gösterildi.

•  2027’nin en uygun F/P seyahat destinasyonları: Skyscanner’ın yıllık "Travel Trends" raporuna göre uçak biletlerinin geçen yıla kıyasla en fazla ucuzladığı ve otel fiyatlarının rekabetçi olduğu destinasyonlar arasında Bilbao %66’lık düşüşle ilk sırada yer aldı.

  • Ayrıntılar: Listede Wrocław %47, Bordeaux %34, Zürih %33 ve Ancona %31’lik düşüşle ilk beşe yerleşti. Rodos biletlerinde %22, Pula ve Carcassonne’da %20, Fes’te %19 ve Krabi’de %15 fiyat düşüşü kaydedildi.

•  Yaban hayatı popülasyonunda 50 yılda %73 düşüş: WWF’nin "2026 Yaşayan Gezegen Raporu", son 52 yılda izlenen yaban hayatı popülasyonlarının ortalama büyüklüğünde %73 düşüş yaşandığını ortaya koyarken, bazı türlerdeki toparlanmanın doğru koruma çalışmalarının sonuç verebildiğini gösterdiğini belirtiyor.

  • Ayrıntılar: Londra Zooloji Derneği işbirliğiyle hazırlanan rapor, 1970-2022 döneminde 5.790 omurgalı türüne ait yaklaşık 35.803 popülasyondaki değişimi inceliyor. En büyük düşüş %85 ile tatlı su ekosistemlerinde görülürken bunu karalar (%69) ve denizler (%59) izliyor.
  • Öte yandan: Yeşil deniz kaplumbağası, mavi yüzgeçli orkinos, kaplan ve Afrika fili gibi türlerdeki iyileşmelere dikkat çeken WWF, gıda, enerji ve finans sistemlerinde dönüşüm sağlanması hâlinde doğanın toparlanabileceğini vurguluyor.
BUGÜNKÜ DESTEKÇİMİZ

Beşinci yaşta fırsat zamanı: "5 Yıldır Modumuz: ON"



ON Dijital, 5 yıldır müşterileriyle birlikte herkesin kazandığı bir dijital bankacılık ekosistemi kurdu. EFT, havale ve FAST işlemlerinden ücret almıyor, 30'dan fazla ülkeye hızlı para transferini ücretsiz sunuyor, böylece milyarlarca TL masraf almamış oluyor. Şimdi “5 Yıldır Modumuz: ON” diyerek müşterilerine özel fırsatlarla kutluyor.

Yalnızca 10–18 Ekim arasında geçerli kampanyayla yeni müşteriler, 100.000 TL’ye kadar, 6 ay vadeli, aylık %2,99 faizli kredi fırsatından yararlanabiliyor. ON Kredi Kampanyası, aylık %2,99 faiz oranı 6 Ay vadeye kadar 100.000 TL’ye kadar geçerlidir. 10.000 TL, 6 ay vade için yıllık maliyet oranı %61,2911. ON Dijital kampanya koşullarında değişiklik yapma ve durdurma hakkını saklı tutar. 

5. Yaşa özel diğer avantajlar:

  • Süper Ek Hesap: Daha önce Süper Ek Hesap’ı olmayan mevcut ve yeni müşterilere 2 Kasım’a kadar aylık %2,99 oranla KMH sunuluyor.

  • ON’a Davet: 10-15 Ekim arasında davet koduyla ON'lu olup ON Kredi Kartı alan müşteriler, davet eden ve davet edilen arkadaşlarıyla birlikte 40.000 TL’ye varan ödül kazanıyor.

  • ON Kredi Kartı: 10-31 Ekim arası tek seferde yapılacak 5.000 TL ve üzeri ilk harcamaya 500 TL iade.

  • Mevduat: 12-31 Ekim arasında yeni ON’lu olan müşterilere yıllık %38,50'ye varan TL mevduat faizi.

Dakikalar içerisinde hemen ON'lu olmak için ON Dijital’i ziyaret edin.

HAFTANIN OKUMASI

Robotlar patron olurken: İşten çıkarma kararını algoritma verebilir mi?

Algoritmalar artık iş dağıtıyor, çalışanları puanlıyor ve hatta işten çıkarma kararlarında belirleyici oluyor; insan denetimi ise otomasyon yanlılığı ve gig ekonomisinin hukuki boşlukları nedeniyle her zaman gerçek bir güvence sağlamıyor. Kaliforniya, “Robot Patrona Hayır” yasası ile işten çıkarma ve disiplin kararlarının yalnızca yapay zekaya bırakılmasını yasaklayan ilk ABD eyaleti oldu belki ama asıl sorunun kapitalizmin ulaştığı noktayla ilgili olduğunu hatırlamak gerekiyor.

Yazı: Ümit Alan

Ölümünden sonra kitaplarının yayımlanmasına da vesile olan arkadaşı Max Brod’un yazdığı biyografiden öğreniyoruz ki Kafka bir gün şöyle demiş: 

“Ne kadar alçakgönüllü bu insanlar… Kurumu basıp darmadağın edeceklerine, bize gelip yalvarıyorlar.” 

Kurum diye kastettiği yer Kafka’nın 1908 yılından 1922 yılına dek çalıştığı Bohemya Krallığı İşçi Kaza Sigortası Kurumu. Yani Kafka, eserlerini yazdığı sırada, işçileri birer insandan önce risk grupları, istatistikler ve poliçe numaraları olarak gören bir kurumun memuruydu. Yazarımızın gündüzleri bu kuruma, geceleriyse yazınına ve romanlarına aitti. 

  • Gelin şimdi, Dava ve Şato romanına hâkim olan hantal, anlaşılmaz, yüzü olmayan sistemi gözümüzde canlandıralım. Hatta Dönüşüm’ün meşhur Gregor Samsa’sının bir sabah devcileyin bir böceğe dönüştüğünde dahi ilk endişesinin insanlığını kaybetmek değil işe geç kalmak ve patronuna hesap verememek olduğunu hatırlayalım. 

Kafka’nın edebi dehası, insanın çaresizliğini, yani kendi yarattığı, kağıtlardan ve kurallardan oluşan devasa bir makinenin içinde nasıl öğütüldüğünü içeriden görmesinden geliyor olabilir miydi? Biz soruyu masaya bırakalım. Analizini edebiyat tarihçilerine havale edelim ve günümüzün makinelerine uzanalım. 

‘Robot Patrona Hayır’ yasası ve dahası

Kaliforniya Valisi Gavin Newsom, 30 Eylül’de, görevi başındaki son iş olarak, halk arasında "Robot Patrona Hayır" diye bilinen SB 947 sayılı yasayı imzalamış. Kaliforniya böylece işverenlerin işten çıkarma ve disiplin kararlarında sadece yapay zekaya dayanmasını yasaklayan ilk eyalet olmuş. 

Benzer bir ilke, Avrupa Birliği’nin GDPR’ında 2018’den bu yana var. Hollanda mahkemeleri 2021’den bu yana “robotla kovma” davalarında işçi lehinde karar veriyor. ILO da Haziran 2026’da algoritmik kararlar için insan incelemesini öngören ilk uluslararası sözleşmeyi imzaladı. 

Dolayısıyla yazının derdi, Kaliforniya kararını bir ilk olarak çerçevelemek değil. Asıl derdimiz buraya nasıl geldiğimiz ve insan kararının makine kararından daha iyi olup olmadığı tartışması. Bu nedenle Kafka’dan başladım. İnsanın çelişkisi ve kendi eliyle yarattığı sistemin içerisinde oyuncak oluşu yapay zekadan çok önceydi çünkü. 


YAZININ DEVAMI


SAĞLIK

•  WHO’dan çocukluk obezitesi kılavuzu: Dünya Sağlık Örgütü (WHO), çocuk ve ergenlerde obezitenin yönetimine ilişkin ilk küresel kılavuzlarını yayımladı; 0-9 yaş grubunda ilaç ve bariatrik cerrahiyi önermeyen kurum, 10-19 yaş grubunda bunların ancak belirli koşullarda değerlendirilmesini tavsiye etti.

  • Ayrıntılar: WHO, obeziteyle yaşayan çocuk ve ergenler için beslenme, fiziksel aktivite ve davranış değişikliğini biraraya getiren yapılandırılmış programları güçlü biçimde öneriyor. 10-19 yaş grubunda onaylı ilaçlar, gözetimli yaşam tarzı programının istenen sonucu vermemesi hâlinde; bariatrik cerrahi ise ağır obezitesi bulunan ergenlerde sıkı koşullar altında değerlendirilebilecek.
  • Geniş açı: WHO’ya göre 2024’te 5-19 yaşlarındaki 170 milyon çocuk ve ergen obeziteyle yaşıyordu; bu yaş grubunda obezite görülme oranı 1990’dan bu yana dört katına çıkarak %2’den %8’e yükseldi.

•  WHO’dan toplum temelli ruh sağlığı çağrısı: WHO, uzun süreli psikiyatri hastanesi yatışlarından toplum temelli ve kişi merkezli ruh sağlığı hizmetlerine geçişi hızlandırmak amacıyla hükümetler ve sağlık kurumları için yeni bir uygulama rehberi yayımladı.

  • Ayrıntılar: Rehber, uzun süre psikiyatri hastanelerinde kalan kişilerin destekli biçimde taburcu edilmesi, toplum içinde barınma ve bakım hizmetlerinin geliştirilmesi, hastaneye yatışların ve yatış sürelerinin azaltılması için uygulanabilecek adımları sıralıyor.
  • Geniş açı: WHO verilerine göre raporlama yapan ülkelerin yalnızca %9’u toplum temelli ruh sağlığı sistemine tamamen geçmiş durumda, %53’ü ise dönüşümün erken aşamalarında bulunuyor; psikiyatri hastanelerine yatırılanların %28’i altı aydan uzun süre kurumda kalıyor.

•  Ebola Kenya’ya sıçradı: Kenya, Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde süren Bundibugyo virüsü salgınıyla bağlantılı ilk Ebola vakasını doğruladı; Kongo’dan Uganda üzerinden Nairobi’ye gelen hasta, hastanede izolasyona alınmasının ardından 5 Ekim gecesi hayatını kaybetti.

  • Ayrıntılar: Kenya’da vakayla bağlantılı 57 temaslı belirlendi ve temas takibi başlatıldı; yetkililer ülkede şu aşamada Ebola salgını bulunmadığını, doğrulanan vakanın ithal olduğunu vurguladı.
  • Geniş açı: WHO’ya göre Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde 6 Ekim itibarıyla 8.728 doğrulanmış vaka ve 4.205 ölüm kaydedildi; salgın yedi eyalette 64 sağlık bölgesine yayılmış durumda.
GASTRONOMİ

•  Alain Ducasse, Fas’taki ilk restoranını açtı: Dünyaca ünlü Fransız şef Alain Ducasse, Fas’taki ilk restoranı Aldabaran’ı, Rabat’taki Waldorf Astoria Rabat Salé bünyesinde açtı. Mohammed VI Tower’ın 33. katında konumlanan restoran; Rabat, Salé ve Atlantik kıyılarına uzanan panoramik manzarasıyla dikkat çekiyor. 

  • Menüden: Aldabaran’ın menüsünde Ducasse’ın ürün odaklı gastronomi anlayışı, Fransız teknikleriyle Fas’ın yerel ürünleri, baharatları, sebzeleri ve deniz ürünleriyle buluşuyor. Restoran, şefin farklı coğrafyaların mutfak kültürlerini kendi gastronomi diliyle yorumlama yaklaşımının Fas’taki ilk kalıcı adresi olarak öne çıkıyor.
  • Kimdir? Alain Ducasse, Fransız gastronomisinin dünyaca tanınan şeflerinden biri. Kariyeri boyunca farklı ülkelerde restoranlar açan Ducasse, ürün odaklı mutfak anlayışı ve klasik Fransız tekniklerini çağdaş yorumlarla buluşturmasıyla tanınıyor.

Köz patlıcanlı ravioli.

•  Cantinery’nin sonbahar ve kış sofrasında yeni lezzetler: Cantinery, Zorlu ve İstinyePark’taki adreslerinde Sonbahar/Kış 26-27 menüsüyle mevsimin malzemelerini modern brasserie mutfağıyla biraraya getirdi. 

  • Menüden: Keçi peyniri, zahter, balzamikli vişne sosu ve cevizle hazırlanan Pancar Carpaccio; acı biber reçeli eşliğindeki Peynir Kroket menünün dikkat çeken başlangıçları arasında. Burrata & Trüf Flatbread, Levrek Carpaccio ve Çıtır Karides paylaşımlık olarak sofralara eşlik ederken, limon ve kaparili Tavuk Piccata, tereyağlı kapari soslu Fırın Levrek ve portakal soslu Izgara Somon ana yemeklerde öne çıkıyor. Dana Ragu Pappardelle ve Köz Patlıcanlı Ravioli makarna seçkisini tamamlıyor. Haftanın her gününe özel “Günün Yemekleri”ni sormayı atlamamalı.
  • Kadehten: Akşamüstüyle birlikte Wine Not, Coconut Paloma ve Rush Hour gibi signature kokteyller ile St-Germain, Aperol ve Reyhan Spritz ise aperitivo saatlerine eşlik ediyor.

•  Eski bağların yaşı artık şişelerdeki yeni mühürle görülebilecek: Şarap dünyasında uzun süredir net bir tanımı bulunmayan “eski bağ” kavramı, Old Vine Registry’nin yeni OVR mührüyle daha görünür hâle geliyor.

  • Nedir? En az 35 yaşındaki kayıtlı bağlardan elde edilen üzümlerle üretilen şaraplarda kullanılacak mühür, bağların yaşını 35+ yıldan 150+ yıla kadar beş farklı kategoride gösteriyor.
  • Arka plan: Eski asmaların daha karmaşık, yoğun ve güçlü aromalara sahip şaraplar verebildiği belirtilirken, derin kök sistemlerinin değişen iklim koşullarına uyum açısından da avantaj sağlayabileceği ifade ediliyor. Registry’de 43 ülkeden 12.500’den fazla bağ bulunuyor.
  • Okuma önerisi: Heritage Vines of Turkey’in kurucularından Umay Çeviker’le eski bağları, yaşlı asmaları ve yerel üzümleri konuşmuştuk; buradan okuyabilirsiniz.
AJANDA

Yılın o mevsimi: Filmekimi

  • Nedir? Sinema günleri. Sonbaharın habercisi kapıda. Bu yıl 25. kez sinemalara gelecek Filmekimi, saygın festivallerde dünya prömiyerini yapan ödüllü filmleri sinemaseverlerle buluşturacak. 
  • Nerede? İki yakada, 4 salonda
  • Ne zaman? 9-18 Ekim
  • Neden gitmeli? Merakla beklediğimiz, bir kısmı vizyona girmeyecek filmleri sinemada izlemek için. Mesela Bitter Christmas, Moulin, The Beloved, A Woman's Life, Fjord ve dahası... Ayrıca, 45. İstanbul Film Festivali’nin ödüllü filmleri Prenses Mumbi, Keçi501, En Güzel Cenaze Şarkıları ve Karanlıkta Islık Çalanlar da programda.
  • Not almalı: Filmekimi bu yıl Ankara, İzmir ve Mersin'i de ziyaret edecek. Filmleri buradan inceleyebilirsiniz. Sonradan eklenen seansların bilgisi de burada.

Marijn Vissers

'Doğaçlama risk alır': İstanbul Uluslararası Doğaçlama Tiyatro Festivali

  • Nedir? Festival. Profesyonel doğaçlama tiyatro topluluğu İstanbulimpro tarafından düzenlenen festival Türkiye, Hollanda, İtalya ve Sırbistan'dan doğaçlama oyuncularını İstanbul'da biraraya getiriyor. Gösterilerin yanı sıra doğaçlama atölyeleri de programda yer alıyor.
  • Nerede? İstanbulimpro Sahne
  • Ne zaman? 7-10 Ekim
  • Neden gitmeli? 7 gösteri ve 5 atölyenin yer aldığı programıyla festival, uluslararası doğaçlama tiyatro kültürünün Türkiye'de yaygınlaşması, farklı ülkelerden sanatçıların ortak üretimlerine alan açmak ve Türkiye'deki tiyatro ortamında uluslararası etkileşimin güçlenmesine katkı sunmayı amaçlıyor.
  • Not almalı: Ayrıntılı bilgi ve biletler burada. Biletleri gişeden de temin edebilirsiniz.

•  İstanbul Japan Week başlıyor: Japonya’nın sanatını, müziğini ve sinemasını İstanbul’da keşfetmeye davet eden “İstanbul Japan Week 2026", Japonya İstanbul Başkonsolosluğu tarafından 8-18 Ekim tarihleri arasında düzenlenecek.

  • Ayrıntılar: Etkinlik programında; 9-11 Ekim arasında düzenlenecek 21. İstanbul Japon Film Festivali, 8 Ekim'de Aynur Küçükyalçın'ın Sumi-No-Kokoro (Mürekkebin Ruhu) başlıklı sergisinin açılışı ve Maya Asano'nun Japonya'dan Mektuplar Piyano Resitali yer alıyor.
AYRILMADAN ÖNCE

🏗️ Haftanın kelimesi: İmar barışı. Maltepe’de çöken bina, 2018’de milyonlarca kaçak ve ruhsatsız yapıyı kayıt altına alan düzenlemeyi yeniden gündeme taşıdı. Pelin Cengiz, Spektrum için imar barışının 7 milyondan fazla yapı bölümünde geride bıraktığı güvenlik ve denetim sorunlarını inceledi.

🤖 Haftanın sorusu: AI’ı kullanmak, geleceğine razı olmak demek mi? Yapay zekanın hangi amaçlarla geliştirileceğine kim karar veriyor ve kullanıcıların bu gelecekte ne kadar söz hakkı var? Çiğdem Öztabak, Quando için Daron Acemoğlu’nun “çalışanlardan yana yapay zeka” yaklaşımı üzerinden bu soruyu sorguladı.

🪚 Haftanın tartışması: Milei modeli. Arjantin’de enflasyonu hızla aşağı çeken “testere” programı üçüncü yılına yaklaşırken büyüme, istihdam ve rezervlerde daha karmaşık bir tablo ortaya çıkıyor. Eralp Ersoy, EXANTE için şok terapisinin bugüne kadarki ekonomik karnesini değerlendirdi.

🧩 Haftanın yorumu: Şirketler AI ajanlarına hazır mı? Şirketler yapay zekayı toplantı notu çıkaran araçlardan operasyon yürüten ajanlara dönüştürmek isterken güvenilmez veri, eksik bağlam ve belirsiz sorumluluklar kurumların yıllardır biriktirdiği dağınıklığı görünür kılıyor. Cem Arıdağ, Quando için ajanların gerçekten işe yarayacağı bir çalışma düzeninin önündeki engelleri çözümledi.

🫙 Haftanın okuması: Yazı kışa saklamak. Kışlık hazırlık artık zorunluluktan çok emeği bölüşmenin, bilgiyi aktarmanın, masrafı azaltmanın ve aile ritüellerini sürdürmenin bir yolu. Melike Sönmezer, Angst için kavanozlara yiyecekle birlikte nelerin saklandığını kışlık hazırlık yapanlara sordu.

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Aposto Gündem

Aposto Gündem

Her sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.

YAZARLAR

Aposto Gündem

Aposto Gündem

Her sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir