15 Ağustos Pazartesi gününden herkese merhaba. Bugünkü sayımızda Avrupa Birliği'nin, yapay zekanın gelecekte teşkil edebileceği olası tehlike ve risklere karşı vatandaşlarını korumak adına hazırlamakta olduğu tarihin ilk yapay zeka yasasının neleri kapsadığına ve neden gerekli olduğunu inceliyor; teknoloji çalışanlarınca giderek daha fazla benimsenmeye başlayan serbest çalışma modeline yönelik olarak "freelance dosyası"nı açıyoruz.
- Tarihte bugün: 15 Ağustos 1892'de Nobel ödüllü Fransız fizikçi Louis de Broglie dünyaya geldi. Ünlü fizikçi Erwin Schrödinger ile birlikte hareket eden bir parçacığa bir dalga eşlik eder hipotezini ortaya atarak "dalga mekaniği"nin temellerini atan de Broglie, Albert Einstein ve Max Planck'in çalışmalarını bir araya getirerek bulduğu denklem ile kütlesi olan ve ışık hızıyla hareket eden bir taneciğin yaptığı dalga hareketinin dalga boyunun hesaplanmasını sağlamıştır.
QuandoHer salı ve cuma girişimcilik ve teknoloji ekosistemlerinden öne çıkan gelişmeler, paradigma değişimleri, inovasyon trendleri ve dijital dönüşüm e-posta kutunda.
Freelance dosyası: Teknoloji çalışanlarında serbest iş modeli
Serbest çalışma modeli, teknoloji çalışanları arasında giderek daha da popüler bir hâle geliyor.

Geçtiğimiz iki hafta boyunca teknoloji çalışanlarının pandemi sonrasında değişen çalışma düzenlerine ve yeni bir iş fırsatı ararken dikkat ettikleri kriterlere bakmış ve buralarda incelediğimiz verilerden yola çıkarak hibrit, tercihen esnek çalışma saatlerine sahip; kişilerin kariyer ve yeteneklerini geliştirmelerine olanak tanıyan ve bunu yaparken refah seviyelerini de korumalarına yardımcı olan işlere olan ilginin arttığını görmüştük.
Pandeminin en önemli getirilerinden birisinin de pek tabii uzaktan ve hibrit çalışma modellerinin daha geniş kitlelerce kabul görmesi olduğu söylenebilir; ancak bu son iki yıllık süreçte kendi belirledikleri şartlara göre işini yapan çalışan sayısındaki artış da yadsınamayacak derecede fazla. Ve bu bazı teknoloji çalışanları için kendi şartlarına daha uygun bir iş fırsatı aramak anlamına gelirken; kimileri için de tam zamanlı çalışma modeli ile olan bağlarını tamamen dağlayarak serbest, yani freelance çalışma hayatını benimsemek anlamına geliyordu.
Pandeminin serbest çalışmanın benimsenmesindeki etkisi
Yüksek vasıflı teknoloji çalışanları için giderek daha rekabetçi bir hâle gelen iş piyasasında son zamanlarda serbest teknoloji çalışanları için ciddi bir talep söz konusu. Upwork tarafından 2020’de yayımlanan ve yarısı bilişim teknolojileri (BT), bilgisayar programlama ve iş danışmanlığı gibi alanlarda çalışan 6 bin kişiyi kapsayan "Freelance Forward" isimli rapora göre, 2020’de ABD’de bir önceki yıla kıyasla iki milyondan daha fazla kişinin freelance olarak çalıştığı belirtiyor. Bununla birlikte, Covid-19 pandemisinin başlangıcından bu yana freelance olarak çalışmaya başlayan kişilerin büyük çoğunlukla finans, ticari operasyonlar, bilgisayar ve matematik sektöründen olduğu aktarılıyor.
Konuya ilişkin olarak açıklamalarda bulunan Upwork’ün kıdemli yetenek başarısı direktörü Nancy Van Brunt, bu zamanlamanın kişiler tarafından bilinçli bir seçim olup olmadığı fark etmeksizin, evden çalışmaya olan küresel geçişin birçok kişiyi serbest çalışma fikrini değerlendirmeye ittiğine dikkat çekiyor. “İlginç ancak pek de şaşırtıcı olmayan bulgulardan biri, uzaktan çalışmanın serbest çalışmayı düşünmede rol oynaması,” şeklinde konuşan Van Brunt, “Anket, Covid-19 nedeniyle uzaktan çalıştıktan sonra, serbest çalışan olmayanların %58’inin serbest çalışmayı ileriye doğru meşru bir kariyer seçeneği olarak gördüğünü buldu. Nedeni sorulduğunda, katılımcıların %73’ü uzaktayken daha üretken olduklarını söyledi,” diyor. Bunlara ek olarak Van Brunt, 9-5 sınırını aşmanın nasıl bir şey olduğunun tadına bir kez bakan çalışanların eski sisteme dönmeye pek de istekli olmadıklarının altını çiziyor.
Z kuşağı serbest çalışmayı tercih ediyor
Öte yandan Van Brunt, üniversiteden yeni mezun olmuş bireylerin diğer tüm jenerasyonlardan daha fazla freelance çalışmaya yöneldiğine dikkat çekiyor. Buna göre, 18 ila 22 yaş grubunu temsil eden Z kuşağı işgücünün yarısının geçtiğimiz yıl içinde serbest çalıştığı ve bunların üçte birinden fazlasının pandemiden önce çalışmaya başladığı belirtiliyor. Bu konuyla alakalı olarak Van Brunt, “Z kuşağı işgücüne dâhil oldukça, geleneksel 9’dan 5’e iş yerine, arzu ettikleri yaşam tarzlarına daha uygun, geleneksel olmayan çalışma yöntemlerini giderek daha fazla seçiyor,” diyor ve Z kuşağının diğer nesillere göre hem tutkulu oldukları hem de iş-yaşam dengesini sağlayabilecekleri iş fırsatlarını kovaladığını aktarıyor.
Serbest çalışanlarda en çok hangi yetenekler aranıyor?
Yine Upwork’e ait olan 2021 verilerine göreyse Covid-19 salgını, özellikle de belli yeteneklere sahip serbest çalışanların işverenlerin gözünde değerlenmesine neden oldu. Buna göre, dünyanın dört bir yanından BT şirketleri, acilen kapatılması gereken talebi karşılamak adına teknoloji çalışanlarını serbest ve sözleşmeli bir şekilde işe alıyor ve bu noktada freelance olarak çalışabilecek yazılımcı ve mühendislere büyük bir talep olduğu belirtiliyor. Bununla birlikte, raporda serbest çalışanlarda en çok aranan teknolojik yetenekler şu şekilde aktarılıyor:

ti steps
Serbest çalışmanın getirileri
Peki, freelance çalışma modeline olan bu ilginin ardında ne yatıyor ve freelance çalışmayı teknoloji çalışanları için tam olarak ne bu denli “kazançlı” kılıyor?
Proje yönetimi
Teknoloji dünyasında proje yönetimi söz konusu olduğunda çok büyük bir çaba harcanmakta. Bir projenin yürütülmesi için gerekli olan kaynaklar, iş bölümü ve zaman çizelgeleri gibi kapsamlar belgelendirilmektedir. Bu da bir bakıma serbest bir çalışanın işinden beklediği en önemli şeylerden birisidir. Başka bir deyişle, teknoloji sektöründe projelerin ele alınış biçiminin, serbest çalışanların çalışma şekliyle son derece iyi örtüştüğü söylenebilir.
Bireysel gelişim olanakları
Teknolojide ihtiyaç duyulan becerilerin sürekli değişiyor olduğu gerçeği, sürekli yeni bir proje üzerinde çalışan teknoloji çalışanlarının yeni işler için motive oldukları; böylece kendilerine bir şeyler katarak yetenek ve becerilerini hep taze tuttukları, çeşitlendirdikleri ve geliştirdikleri anlamına geliyor. Ki artık teknoloji çalışanlarının bir iş fırsatından en büyük beklentilerinden birisinin de kendilerini geliştirme imkânı olduğunu düşündüğümüzde, bunun bir artı olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır.
Uzaktan çalışma ve hisse opsiyonları
Çalışanların görevlerini bazen sanal ortamda bazen de fiziksel olarak yerine getirmesi gerekebilir; ancak freelance çalışanların görevleri büyük çoğunlukla uzaktan çalışarak halledilebilir.
Öte yandan, teknoloji şirketleri genelde temelleri yeni atılan girişimler olduğundan, erken aşamadaki girişimlerin oluşumlarına katkıda bulunan çalışanlara ücretlerinin bir parçası olarak hisse opsiyonları da sunması olağandışı bir durum değil.
Bir teknoloji şirketinde hisse hakkı elde etmek, emeklilik planları ve diğer sosyal haklarından kendileri sorumlu olan serbest çalışanlar için de son derece çekici bir özellik; çünkü bu kariyerini serbest çalışan olarak tamamlayan kişilerin emekli olduktan sonra da kendilerini destekleyebilecekleri uzun vadeli bir yatırıma sahip olacakları anlamına gelmekte.
AB, yapay zekâyı "kontrol etmeye" hazırlanıyor
Avrupa Birliği'nin, dünyanın ilk yapay zekâ yasasını önümüzdeki iki yıl içerisinde yürürlüğe koyması bekleniyor.

Yapay zekâ teknolojisi, yavaş yavaş tüm küresel endüstrilerde devrim yaratıyor. Hâlihazırda devam etmekte olan değişikliklerle birlikte yapay zekâ sistemleri, hükümetlerin ve işletmelerin çalışma şeklini küresel ölçekte değiştirmeye hazırlanıyor.
Şimdiye kadar bu teknoloji doğal dil işleme, makine öğrenimi ve otonom sistemler gibi birçok alanda pek çok şekilde kendini göstermiş bulunuyor. Bununla birlikte, yeterli veri ve girdilerle beslendiğinde yapay zekânın geleceğe dönük tahminler, öneriler ve hatta kararlar almak için kullanılabileceği öngörülüyor.
Şirketlerin %77’si yapay zekayı kullanıyor veya keşfediyor
Buna göre, yapay zekâ teknolojisi işletmeler ve şirketler tarafından giderek daha fazla benimseniyor. IBM adına Morning Consult tarafından yürütülen 2022 yılına yönelik küresel bir araştırmaya göre, şirketlerin %77’sinin şu an yapay zekâ teknolojilerini kullandığı ya da otomasyon yoluyla üretkenliği artırmak, gelişmiş karar verme süreci ve müşterini deneyimini iyileştirmek adına gelecekte kullanmak üzere yapay zekâ teknolojisine dair araştırmalar yaptığı belirtiliyor. Buna göre, bir önceki yıla kıyasla 4 puanlık bir artışla şirketlerin %35’i yapay zekâ kullandığını; %42’si ise yapay zekâyı keşfetmekte olduğunu belirtti.
Dahası, 2021 tarihli bir PwC araştırmasına göre covid-19 pandemisinin yarattığı krizlerin işgücü planlaması, tedarik zinciri esnekliği ve talep projeksiyonu üzerindeki etkisinin azaltılması amacıyla şirketlerin %52’sinin yapay zekâ teknolojisini benimseme çalışmalarını hızlandırdığı aktarılıyor.
Öte yandan yapay zekâ, bu teknolojiye bağlı sistemler ve bunları kullanacak kişiler için bir dizi risk ve tehlikeyi de beraberinde getiriyor. Teknoloji geliştikçe yapay zekâ algoritmalarının miktarı da giderek artıyor ve uzmanlar, yapay zekâ çerçevesinde dönen olası tehlikelere karşı uyarılarda bulunuyor. Yapay zekânın gelecekte bir zaman diliminde çok fazla gelişerek bilinç kazanacağı gibi fazlaca fantastik boyutlardaki bilim kurgu senaryolarının haricinde; yapay zekânın gelişmesiyle ortaya çıkmasının kuvvetle muhtemel olduğu belirtilen tehlikelerden bazıları şu şekilde:
- Otomasyon kaynaklı iş kaybı
- Gizlilik ihlalleri
- Kişilere ait yazı, görüntü ya da seslerin manipüle edilerek değiştirilmesi (deepfake)
- Art niyetli ya da yetersiz beslenen verinin yol açtığı algoritmik önyargı
- Sosyoekonomik eşitsizlik
- Piyasa oynaklığı
- Silah otomasyonu
AB, dünyanın ilk yapay zeka yasasını uygulamaya hazırlanıyor
Yapay zekânın sadece günlük hayatımızda yaratacağı olumlu değişikliklere odaklanan kimi yapay zekâ fanatikleri ya da yapay zekânın gelişiminden edeceği kârı düşünenler bu olası tehlikelerin hurafeden ibaret olduğunu savunuyor olsa da görünen o ki Avrupa Birliği bu iddiaları oldukça ciddiye alıyor.
Avrupa Komisyonu, yapay zekânın geniş kitleler üzerinde yaratabileceği olumsuz etkileri önün geçmek için “Yapay Zekâ Yasası” isimli yeni bir yasa hazırlıyor. Yapay zekâ teknolojisine ilişkin düzenlenen ilk yasa olma özelliği taşıyan bu yasa ile, AB bölgesindeki vatandaşların yapay zekâ nedeniyle meydana gelebilecek olan risk ve tehlikelere karşı korunması hedefleniyor.
Bu noktada AB’nin yeni yasa ile odaklanacağı üç ana alan şu şekilde öne çıkıyor:
- Çin hükümeti tarafından yürütülen ve halk için kabul edilemez bir kişisel veri güvenliği riski oluşturan sosyal puanlama benzeri uygulama ve sistemler yasaklanacak.
- İş başvurularını derecelendiren özgeçmiş tarama araçları gibi yüksek riskli uygulamalar belirli yasal gerekliliklere tabi tutulacak.
- Açık bir şekilde yasaklanmayan ya da yüksek riskli olarak sınıflandırılmayan, bu nedenle de büyük ölçüde denetimsiz bırakılan yüksek riskli uygulamalar denetlenecek.
İsviçre merkezli veri hizmetleri şirketi Unit8 tarafından hazırlanan “Upcoming AI Regulation: What to expect and how to prepare” isimli teknik bir inceleme ise yeni düzenlemenin geleceğine ve şirketler için olası etkilerine dair bir fikir sunuyor. Buna göre, yasasının geniş kapsamı ve yasaya ters düşen durumlarda var olabilecek finansal riskler düşünüldüğünde, şirketlerin şimdiden yasaya hazırlanmaları ve yeni kurallara uyum sağlamak adına harekete geçmeleri gerektiği belirtiliyor.
İlk olarak yapay zekâ uygulamaları tarafından özel olarak oluşturulan risklerin ele alınması, yüksek riskli uygulamalar için net gereksinimlerin belirlenmesi ve bunların tanımlanması için Nisan 2021’de açıklanan önerinin, önümüzdeki iki yıl içerisinde uygulamaya konulması bekleniyor. Sağlayıcıların AB sınırları içinde ya da dışında olmasına bakılmaksızın, AB pazarında kullanılan veya AB pazarında yer alan tüm yapay zekâ sistemleri için uygulanacak olan yükümlülükler ve sorumlulukların sadece bu sistemleri sağlayanlar için değil; aynı zamanda yapay zekâ sistemlerini kullananlar ile üreticiler, ithalatçılar ve distribütörler gibi değer zincirinin bir parçası olan herkes için geçerli olacağı ifade ediliyor.
Bu nedenle şirketlerin erkenden yeni kurallar için hazırlanmaya başlaması gerektiğini belirten Unity8, gerekli yetkinliklerin oluşturulması ve yasalara uyum sağlanması için firmaların alanında uzman kişilerle çalışmasını tavsiye ediyor. Bununla birlikte, konuda yol gösterici görevi görecek sağlam bir yapay zekâ yönetişim çerçevesi oluşturmanın, şirketler için yeniden düzenleme maliyetlerini azaltacağı ve daha etkili bir yapay zekâ gelişimini teşvik edeceği aktarılıyor. Ayrıca, şirketlerin etkili bir yapay zekâ risk yönetimi çerçevesi uygulaması gerektiği ve bağımsız değerlendirmeler ile incelemeler yapmak adına bir ekip oluşturulması gerektiği belirtiliyor.
Peki, yasaya uygun bulunmayan şirketleri ne gibi cezalar bekliyor?
IBM’in raporu, şirketlerin yapay zekâyı ne oranda kullandıkları ya da yapay zekâya yatırım yapmakta oldukları konusunda karşımıza ülke ülke şöyle bir tablo çıkarıyor:

IBM
Unit8, özellikle de uyumsuz olan şirketlerin maruz kalacağı ağır mali cezalar göz önüne alındığında, yasa ile uyumlu olmanın oldukça önemli olduğuna dikkat çekiyor. Peki, yasaya uymayan şirketleri neler bekliyor?
Şöyle ki; veri yönetişimi gereksinimlerinin ihlali veya kabul edilemez bir risk teşkil eden yapay zekâ sistemleriyle ilgili yasaklara uyulmaması sonucunda şirketlerin 30 milyon avroya ya da küresel yıllık gelirlerinin %6’sına kadar para cezası ile karşı karşıya kalacakları belirtiliyor. Bununla birlikte, diğer hükümlere uyulmaması durumunda 20 milyon avro ya da küresel şirket gelirinin ‘%4’üne tekabül eden bir ceza; yetkililere yanlış/yanıltıcı bilgi verilmesi halinde ise 10 milyon avro ya da küresel yıllık gelirin %2’sine denk gelen bir ceza uygulanacağı aktarılıyor.
Teknolojinin onarıcı gücü: Dell Technologies
Pandemi sonrası toparlanma hedeflerinin ve yatırımların kritik dijital dönüşümlere doğru yön aldığı bu dönemde, daha iyi ve daha adil bir dünya vizyonunu gerçeğe dönüştürmek için küresel işbirliği, kararlılık ve kolektif inovasyondan yararlanmak gerekiyor.
Neden önemli? Teknolojiyi dijital geleceğimiz için kapsayıcı ve birleştirici bir köprü olarak nitelendiren Dell Technologies, günümüzde teknolojinin yalnızca sektörel değil küresel sorunlar için de hayati önem taşıdığına inanıyor. Teknoloji endüstrisinin zorluklarla baş etme ve gerçek bir etki yaratma kapasitesine gönülden inanan Dell, pandemi sonrası toparlanma sürecinde önemli bir misyon üstleniyor.
Nasıl? Dijital eşitliği, yarının altyapısının temelleri üzerine inşa etmeyi amaçlayan Dell, toparlanma sürecinin merkezinde teknolojinin yer almasını sağlamak için işbirliklerine odaklanıyor. Herkes için dijital öncelikli bir ekonominin yolunun sürdürülebilirlik, beceriler ve kapsayıcılıktan geçtiğini vurgulayan Dell, bu amaç doğrultusunda ortak bir vizyon oluşturma gerekliliğinin altını çiziyor. Bu sürecin en kritik parçalarından birinin ise bireylerin potansiyellerini artırmak, yani insani gelişmeye odaklanmak olduğunu vurguluyor.
Dijital çözümleri insan kaynakları ve döngüsel ekonomiyle destekleyerek daha iyi bir gelecek kurgulayan Dell’i bu bağlantı üzerinden ziyaret edebilirsiniz.
• Yapay zekâ üzerine daha önce kaleme aldığımız bu iki yazıya da göz atabilirsiniz:
- Sentetik veri, ayrımcı yapay zekâ davranışlarına çözüm olabilir mi?: Yapay zekânın tarafsız ve ön yargısız olması için sahte verilerin kullanılması ihtimali değerlendiriliyor.
- LaMDA gerçekten bilinç kazandı mı?: Bir Google çalışanı, şirketin sohbet robotu LaMDA'nın bilinç kazandığını iddia etti.




