10 kiracıdan 8’i bütçesine uygun yeni ev bulamayacağını düşünüyor

Türkiye’de son yıllarda enflasyonda yaşanan artışla birlikte özellikle büyükşehirlerde patlak veren kira krizi etkisini sürdürmeye devam ederken, 10 kiracıdan 8’i bugün taşınmak zorunda kalsa bütçesine uygun bir ev bulamayacağını dile getirdi.

Bir adım geriden: Yüksek enflasyonla birlikte yükselen ev kiraları, hükümetin 2022 yılında uygulamaya koyduğu “%25 kira zammı sınırı”nı da beraberinde getirmişti. Enflasyonun çok altında kalan %25 zam sınırı, ev sahiplerinin yaşadığı maddi kayıplar ve piyasada dengelerin iyice bozulmasının ardından Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in “Devam etmemesi gerektiğini düşünüyorum” açıklaması üzerine Temmuz ayından itibaren kaldırıldı. 

• İstanbul, İzmir ve Ankara başta olmak üzere konut krizinin etkileri hâlâ ciddi ölçüde hissedilirken Ipsos Araştırma, kiracılar ve ev sahiplerinin güncel durumlarına ilişkin olarak Temmuz ve Ağustos aylarında 2.000 kişi ile bir araştırma yaptı.

Araştırmada, katılımcılara oturdukları semtlerden ve evlerden memnun olup olmadıkları soruldu. Kiracıların %44’ü, oturduğu semtten memnun olduğunu dile getirirken, %40’ı da oturduğu evden memnun olduğunu söyledi. Sonuçlar, geçen yılın sonuçlarıyla kıyaslandığında, oturulan semtten memnun olma oranı aynı kalırken, oturulan evden memnun olma oranının 5 puan arttığı görüldü. Ipsos CEO’su Sidar Geyik bu bulguyu, “İçinde bulunduğumuz ekonomik koşullarda yaşadığımız evden memnun olmamak bir lüks diyebiliriz” sözleriyle değerlendirdi.

Araştırmanın en çarpıcı sonucu, kiracıların mevcut evlerinden taşınmak zorunda kalmaları durumunda bütçelerine uygun başka bir kiralık ev bulabileceklerine dair umutsuzlukları oldu. Sonuçlara göre 10 kişiden 8’i, taşınmak zorunda kalması durumunda, “aynı semtte bütçesine ve ihtiyacına göre uygun bir ev bulamayacağını” ifade etti.

Kira sınırı, fiilen uygulanmadı

Araştırmada, kira artışlarını kontrol altında tutmak için iki yıl boyunca uygulanan %25 kira sınırı konusu da soruldu. Bu sınırın yasal olarak uygulandığı 2024’ün ilk 5 ayında kontratını yenileyen kiracılardan neredeyse yarısının kira artışı %50’nin üzerinde gerçekleşti. Kirasına %70 ve üzerinde zam yapılan kiracıların oranı %21 olurken, yalnızca üçte birinin artış oranı %30 ve altında oldu. Başka bir deyişle, kontratları yılın ilk yarısında yenilenen kiracılardan %69’u, yasal sınırının epey üzerinde zam yapılmasını kabul etmek durumunda kaldı.

Kira artışı, gelir artışının üzerinde

Bulgular, kira artışlarının gelirlerin üzerinde artmasının her sene daha da kritik bir sorun hâline geldiğini ortaya koydu. Kiracıların gelirinin, kira artış oranlarında artmadığı görüldü. Ankete katılanlardan %58’i, kiralarının gelirlerinden daha fazla arttığını dile getirdi. Geçen yılla kıyaslandığında bu kişilerin oranı 7 puan arttı.

Kiracılar, zam oranlarından umutsuz

Araştırmada, yeni kontrat döneminde zamların Tüketici Fiyat Endeksi’ne (TÜFE) göre belirleneceği konusu da gündeme getirildi. Ancak sonuçlar, kiracıların TÜFE’nin dikkate alınacağı konusundaki beklentisinin zayıf olduğunu gösterdi. 

• Buna göre, kiracılardan %47’si TÜFE’den daha fazla zam oranı talep edileceğini beklerken, yalnızca %19’u TÜFE’ye uyulacağına inanıyor.

_{Temmuz ve Ağustos aylarında kira artış oranı %65 olarak hesaplanmıştı}

Ev sahiplerinin yaklaşımı nasıl?

%25 kira zam sınırının kaldırılması konusu, ev sahiplerine de soruldu. Yeni zamlar yasal olarak TÜFE’ye göre ayarlanacak olmasına rağmen, 3 ev sahibinden 2’si, mevcut kiracıları sebebiyle maddi kayba uğradığını savundu.

Kiracısı olan ev sahiplerine, kontrat yenileme döneminde neyi dikkate aldıkları/alacakları da soruldu. Ev sahiplerinden %42’si, TÜFE’ye göre değil, semtteki ortalama kiralara göre zam yaptığını ve yapacağını söyledi. Yani ev sahiplerinin yarıya yakınının, devletin belirlediği oranı dikkate almadığı görüldü.

Temmuz ayından itibaren kira artışlarındaki %25 sınırlandırılmasının kaldırılması konusunda kiracılar ve kirada evi olanların yaklaşımının farklı olduğu görüldü. Kiracılardan %83’ü bu kararı desteklemediğini söylerken, ev sahiplerinin %65’i ise sınırın kaldırılmasını desteklediğini dile getirdi.

Piyasanın dengeye oturması birkaç yılı bulacak 

Ipsos Araştırma’nın Türkiye CEO'su Sidar Gedik, araştırma sonuçları hakkında yaptığı yorumda ev sahipleri ve kiracıların içinde olduğu kısırdöngünün geçen yıl olduğu gibi bu yıl da sıcaklığını koruduğunu belirtti. Gedik, “yapılan düzenlemelerin kısmen işe yaradığını, konut sorunun hâlâ bir problem olduğunu” da ifade etti. Enflasyondaki artışın yavaşlamasına paralel olarak konut fiyatlarının da dengeye oturmasının birkaç yılı bulacağını belirten Gedik, “Maalesef, bu süreçte ev sahipleriyle kiracılar arasındaki tansiyon bir süre daha yüksek kalacak” yorumunu yaptı.

^{* Bu içerik Avrupa Birliğinin maddi desteği ile hazırlanmıştır. İçerik tamamıyla Aposto’nun sorumluluğu altındadır ve Avrupa Birliğinin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.}