15 yaş altına sosyal medya yasağı ve doğum izni: Yeni düzenlemeler nasıl uygulanacak?

TBMM Genel Kurulu’nda doğum izni ve sosyal medyaya yönelik düzenlemeleri içeren "Sosyal Hizmetler Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi" kabul edildi. Doğum izninden koruyucu aile desteğine kadar pek çok değişiklik getiren teklif, Resmî Gazete'de yayımlanmasının ardından yürürlüğe girecek.

Peki düzenleme neleri kapsıyor ve nasıl uygulanacak?

Doğum izni 24 haftaya uzatıldı

Kamu veya özel sektörde çalışan tüm anne adayları için doğum izni, doğum öncesi 8 ve sonrasında 16 hafta olmak üzere toplamda 24 haftaya çıkarıldı. 

Beklenen doğum tarihinden 8 hafta öncesine kadar sağlık durumunun çalışmaya uygun olduğunu tabip raporuyla belgeleyen kadınlar, istedikleri takdirde doğumdan 3 hafta öncesine kadar çalışabiliyordu. Düzenlemede bu sürenin 2 haftaya kadar çekilmesi ile doğum sonrasına aktarılabilecek süre 1 hafta daha uzamış oldu.

Analık izni süresi dolmuş ancak doğumun yapıldığı tarihten itibaren 24 haftalık süreyi 1 Nisan 2026 tarihi itibarıyla tamamlamamış olan personele talepleri halinde 8 hafta ilave analık izni verilecek.

Ayrıca memurlar için 10 gün olan ücretlik babalık izni artık özel sektör çalışanlarını da kapsayacak.

15 yaş altına sosyal medya yasağı

Yeni yasaya göre sosyal ağ sağlayıcıları, kullanıcıların yaşını tespit etmek için yaş doğrulama sistemleri kurmak zorunda kalacak. 15 yaş altındaki çocukların platformlara erişimi ve kullanımı ancak ebeveyn kontrol araçları ve onayıyla mümkün olacak. Ayrıca platformlar, çocuklar için yetişkinlerden ayrıştırılmış "güvenli hizmet" sunacak.

• Sosyal medya şirketi her çocuk için en az bir ebeveyne "kontrol paneli" açacak. Bu panelden, çocuğa ait hesabın ayarları, satın alma, kiralama, ücretli üyelik işlemleri yetişkin onayıyla yapılabilecek.

Siber Güvenlik Başkanlığı'dan Hürriyet'e yapılan açıklamada sistemin nasıl uygulanacağı şöyle anlatıldı: 

“İlgili kullanıcılar için bir token oluşturulacak. ‘Token’ küçük bir dijital dosyadır, elektronik imzalı bir belge. İçinde şu yazıyor: ‘Bu kullanıcı 15 yaşın üzerindedir veya değildir.’ Altında e-Devlet kapısının ve onun arkasındaki bakanlığın bir anlamda mührü var, dolayısıyla bu doğrulanabilir. 

Üçüncü taraflarca bağımsız olarak offline doğrulanabilir bir veri elemanı vereceğiz. ‘Token’ dediğimiz anahtarı ilgili kullanıcı yaş doğrulamasına tabi olan bütün sosyal medya platformlarına yükleyerek kendisinin e-Devlet tarafından 15 yaşın üzerinde olduğunun teyit edildiğini ilgili platforma ispatlayabiliyor olacak. Başka hiçbir bilgi kendileriyle paylaşılmıyor olacak.”

Yükümlülüklerini yerine getirmeyen küresel sosyal medya ve oyun platformlarına yaptırım getirilmesi de planlanıyor. Bu yaptırımlar arasında bir önceki yılın küresel cirolarının yüzde 3'üne kadar idari para cezası ve kademeli olarak internet trafiği bant genişliğinin daraltılması bulunuyor.

Çocuklara yönelik zararlı içeriklerin tespiti hâlinde sosyal ağ sağlayıcılarının bu içeriklere bir saat içinde müdahale etmesi zorunlu hâle getirilmesi zorunlu kılınıyor.

Öte yandan: Uzmanlara göre ise bu mevzuat, çocukların çevrimiçi güvenliğini koruma kisvesi altında tüm kullanıcıları kapsayan bir kimlik doğrulama sistemi ve gözetim altyapısı yaratma riski taşıyor. Zira düzenleme, fiilî olarak dijital dünyadaki her eylemin gerçek bir kimlikle eşleştirilmesini gerektiriyor. Bu altyapının kurulması, teknik olarak hükümetlerin ve platformların kimin hangi platformda ne paylaştığını anlık olarak takip edebilmesi anlamına geliyor. 

Dijital oyunlara yaş sınırı zorunluluğu

Günlük erişimi 100 binden fazla olan yurt dışı kaynaklı oyun dağıtıcılarına Türkiye'de temsilci belirleme zorunluluğu getirildi. 

Oyunlar, şiddet ve müstehcenlik gibi risklere karşı yaş kriterlerine göre derecelendirilecek. Henüz derecesi olmayan oyunlar en yüksek yaş kriterine göre etiketlenerek yayımlanabilecek.

Ebeveynler için ise denetim araçlarının oluşturulmasıyla, çocukların izinsiz satın alma, kiralama veya abonelik yapması engellenecek; kullanım sürelerinin takip edilebileceği altyapı kurulacak.

Düzenlemelere 6 ay içinde uyum sağlanmaması hâlinde platformlara ceza kesilecek. Cezanın ardından 30 gün içinde düzenlemelere uyulmaması durumunda ise Türkiye'deki şirket ve şahısların bu platformlara reklam vermesi engellenecek. Reklam yasağının ardından üç ay daha geçmesi durumunda ise BTK mahkemeye başvurarak platformun internet trafiğini %50 oranında daraltma talebinde bulunabilecek.

Yaş sınırlamaları dünyada nasıl uygulanıyor?

Aposto'da Doğa Yurduneri'nin konuyla ilgili yazdığı makaleye göre pek çok ülkede kimlik bilgisi, yalnızca yaş doğrulaması için zorunlu tutuluyor. 

• Örneğin Avustralya, Aralık ayından bu yana 16 yaş altı kullanıcıların erişimini yasakladığı sosyal medya platformlarında yaş doğrulamasını zorunlu kılıyor. Bunun için kimlik taramasının yanı sıra başka doğrulama yöntemleri de kullanılabiliyor.

Avustralya’daki yasanın yürürlüğe girmesinden bu yana İngiltere, Fransa, Danimarka, İspanya, Polonya, Avusturya ve Yunanistan’ın da aralarında bulunduğu başka ülkeler de benzer yasa tasarıları üzerinde çalışıyor. Fransa, Norveç, İspanya ve İngiltere gibi Batı ülkeleri, özellikle belirli platformlarda çocukların çevrimiçi güvenliğini korumak için yaş doğrulamasını zorunlu tutuyor. Benzer şekilde ABD’nin bazı eyaletlerinin de yetişkinlere uygun içerikler sunan belirli platformlarda resmî kimlik kartıyla yaş doğrulamasını zorunlu tuttuğu biliniyor. 

Bu yaklaşımlar, tüm kullanıcıların sosyal medyaya kimlik bilgileriyle giriş yapmasını zorunlu tutmaktan ziyade, “18 yaşından büyük müsün?” veya “16 yaşın altında mısın?” gibi spesifik bir sorunun yanıtını doğrulamayı amaçlıyor. Bu yaklaşımı benimseyen birçok ülkede yüz tarama gibi alternatif doğrulama yöntemleri de kullanılabiliyor.  

Çocukları Koruma Kanunu’nda değişiklik

Düzenlemede ayrıca Çocukları Koruma Kanunu’na eklenen hükme göre çocuklara yönelik ağır suçlar işleyen ve cezası kesinleşmiş kişiler, çocukların bulunduğu hiçbir yerde işyeri açamayacak ve çalışamayacak. 

Uyulmaması durumunda çalıştırılan her bir kişi için 3 brüt asgari ücret tutarında para cezası kesilecek. Eğer bir ay içinde işveren o kişiyi işten çıkarmaz ise 7 brüt asgari ücret cezası kesilirken iki ay içinde hâlâ işten çıkarmaz ise işyerinin tüm izin ve ruhsatları iptal edilecek.

Koruyucu aile modeline teşvik

Sosyal Hizmetler Kanunu'nda yapılan değişiklikle, devlet memurları koruyucu aile olmaya teşvik ediliyor. Çocuğun uyum sürecini kolaylaştırmak amacıyla eşiyle birlikte veya tek başına koruyucu aile olan memura, çocuğun teslim edildiği tarihten itibaren 10 günlük alışma izni verilecek. Sigortası olmayan veya eksik olan koruyucu ailelerde ise eşlerden birinin isteğe bağlı sigorta primleri devlet tarafından karşılanacak. 

• Ayrıca, koruyucu anne veya babadan birinin vefatı hâlinde, hayatta kalan eşin sigorta primlerinin ödenmesine devam edilecek.

Diğer yandan, çocukların yurtlara gönderilmemesi için kendi ailesinin ya da bir yakınının yanında büyümesi adına çalışmalar yapılarak ihtiyaç görülmesi halinde 2 yıla kadar aylık para desteği verilecek. Yaş ve öğrenim durumunda göre hesaplanacak olan miktar en yüksek devlet memuru aylığını (ek gösterge dahil) aşmazken aynı ailede en fazla 2 çocuk için geçerli olacak. 

Acil durumlarda da yılda en fazla 2 olmak üzere geçici destek sağlanacak. 18 yaşına kadar sürecek olan desteğin, çocuğun üniversiteye devamı durumunda 25 yaşına kadar sürmesine karar verildi.

İstihdam desteği, 65 yaş aylığı ve Darülaceze muafiyeti

Devlet koruması altında yetişen gençlerin hayata atılma süreçlerini kolaylaştırmak adına kamu kurumları toplam kadroların binde biri oranında kontenjan ayırmakla yükümlü kılındı. En az 5 yıl süreyle kuruluşta kalan veya koruyucu aile yanında kalan ve 30 yaşından gün almamış olanlar için geçerli olan istihdam desteğiyle bu gençleri işe alan özel şirketlerin de tüm sigorta primlerini 5 yıl boyunca devletin hazineden ödenmesine karar verildi.

65 yaşını doldurmuş muhtaç ve kimsesiz vatandaşlara bağlanan aylıkların suistimal edilmemesi için yeni denetim mekanizmaları getirildi. Yapılan değişiklikle aylığa hak kazanmak için sunulan belgelerin sahte olması durumda ödenen tüm tutarların faiziyle birlikte geri alınarak sahte belge düzenleyen ve kullananlara adli soruşturma süreci de başlatılacak.

Darülaceze’nin faaliyetlerini desteklemek amacıyla bağış sisteminde vergi muafiyeti getirildi. Artık kuruma yapılacak gıda temizlik, giyecek ve yakacak gibi temel ihtiyaç bağışları Gelir, Kurumlar ve Katma Değer Vergisi’nden (KDV) muaf tutulacak.