17. yüzyılda bir Hollanda evi: Bit Ayıklayan Anne ya da Bir Annenin Görevi

Türün ustalarından Pieter de Hooch (1629-1684) Delft resim ekolü içerisin­de değerlendirilir. Rotterdam’da, bir duvar ustasının oğlu olarak doğan de Hooch, Ludolph de Jonglh ve Nicola­es Pietersz Berchem’in atölyelerinde çıraklık yaptı. 1655 yılında bağımsız bir ressam olarak Delft Ressamlar Loncasına kaydolmuş, 1661 yılında Amsterdam’a taşınmış ve yaşamı bu­rada sona ermiştir. Çağdaşı pek çok sanatçı gibi Pieter de Hooch da ikinci bir iş olarak ticaretle uğraşmış ve bir kumaş tüccarının yanında çalışmıştır. 

De Hooch’un, figürlerini çoğunlukla kendi yaşadığı mekânlarda resmet­tiği ve ev içlerini gösterdiği resim­lerin birçoğunda kendi karısını ve çocuklarını model olarak kullandığı bilinir. Resimlerinde en sık kullan­dığı mekânlar oldukça gerçekçi bir yaklaşımla ele alınmış, evin bir odası ve avlulardır. De Hooch’un ev içleri­ni resimlediği çalışmalarında, henüz yaşanmış olan bir an dondurulmuş gibidir. Bu resimler, Hollandalıların çok değer verdikleri, çocuklara gösterilen ilgi, aile ve ev hayatı gibi unsurların dışavurumu gibidir.                 

Sanatçının, Bit Ayıklayan Anne ya da Bir Annenin Görevi olarak bilinen tablosunda bir anne, kucağına doğru eğilmiş kız çocuğunun başındaki bit­leri kontrol etmektedir. Sanatçı bize, oldukça sade bir Hollanda evinin içine hızlı bir bakış attırır. Anne ve çocuğu, Hollanda evlerinde yaygın olarak kul­lanılan bir dolap-yatak önünde otur­maktadır. Yatağın kenarında, uzun saplı, üzerinde ateşin hava almasına yarayacak küçük delikler bulunan yu­varlak bir yatak ısıtıcısı asılıdır. 

Büyük boyutlu, genellikle bakırdan yapılmış, kapaklı bir tavayı andıran bu ısıtıcılar içleri kömürle doldurularak yatmadan önce bir süre yatakta tutulur ve böylece ısınma sağlanırdı. Benzer bir yatak ısıtma tavasını de Hoochun, Anne Be­şiğin Yanında Korsesini Bağlıyor adlı tablosunda da kullanılmıştır.

Yatağın karşısında, sandalye formunda bir tür lazımlık olan kakstoel yer alır. Lazımlı­ğın yan yüzünde "P.d. hooch" şeklinde sanatçının imzası görülür. Figürlerin önünde duran kapağı kapatılmamış lazımlık ve arkadaki aralık perdeden görülen, henüz toplanmış hissi veren yatak, oldukça özenli şekilde yerleş­tirilmiş yastıklar ve katlanmış yorgan bize muhtemelen sabah saatlerinde olunduğunu düşündürür. Günlük ya­şam sahnelerinde sıklıkla yer bulan küçük köpek, izleyiciye arkası dönük biçimde, pişmiş toprak rengi zemin kaplaması üzerinde, anne ve kızına bakmaktadır. Figürlerin bulunduğu odanın kapısından arkadaki güneşli bir arka odaya ve oradan da bahçeye ge­çiş vardır. 

De Hooch burada, diğer bir­çok resminde de kullandığı bir yöntem olan "kapıdan bakış" anlamına gelen doorkijkje'yi kullanmıştır. Bu yöntem özellikle 17. yüzyıl Hollandalı ressamla­rın derinliği göstermek için kullandığı etkili bir yöntemdir; izleyicinin gözünü bir kapı aracılığıyla dışarıya; bir başka odaya ve sonra bir avluya, bahçeye, sokağa ya da kanala doğru yönlendi­rirler. Doorkijkje, karmaşık, iç içe geç­miş bir mimari anlatım imkânı yaratır. 

Resmin ışığı bu kapıdan ve figürlerin solunda kalan pencereden gelmekte­dir. Kapının yanındaki duvarın alt kıs­mı birçok Hollanda evinde olduğu gibi mavi-beyaz, yerel kıyafetli figürlerin görüldüğü Delft çinileri ile kaplıdır. 

Bu duvarın üzeri camlıdır ve kenara çekilmiş perdenin ardında içinde bir sıvı bulunan yuvarlak bir şişe görülür. Sahnede gerçekleşen bit ayıklama iş­leminden ve sıvının renginden dolayı sirke olması mümkündür. Ancak, bu arka oda mutfak da olabilir. Dolayı­sıyla bu sıvı, yemekte kullanılacak yağ da olabilir. Bu odadaki sepet sebzeler için olmalıdır. Öndeki odada yer alan büyük boyutlu sepet ise muhtemelen çamaşırlar içindir. Kapının üzerinde, bir manzaranın resmedildiği tablo ası­lıdır, ayrıca arkadaki odada bir başka tablo daha vardır. Farklı amaçlara hizmet eden eşya ve objeler, günlük yaşama ait birden fazla fonksiyonun tek bir mekânda gerçekleştirildiğini gösterir.

Figürlerin özenli giysileri, odada kullanılan mobilyalar, evin mi­mari detayları, tipik bir orta halli Hollanda evinin yansımasıdır. 17. yüzyılda ekonomik ve kültürel an­lamda refaha kavuşan Hollandalılar imkânları ölçüsünde bunu yaşam biçimlerine, yaşadıkları yerlere ve edindikleri alışkanlıklara da yansıtıyorlardı. Evlerinin ve yaşadıkları çevrenin düzenli oluşu, giyimlerine gösterdikleri özen, ailenin huzu­ru önemliydi. Tam da bu unsurları yansıttıkları için bu hayatı yaşa­yanların günlük yaşam resimlerini tercih etmeleri şaşırtıcı değildi. Resme bakan zamanın izleyicisi, kendinin de içinde yaşadığı benzer hayatı, evi, mobilyaları ve benzer alışkanlıkları görmekteydi. 

Göste­rilen mekânlar, resme yerleştirilen objeler ve mobilyalar, kimi zaman sembolik göndermeler için de kul­lanılırdı. Örneğin bir Hollanda evi­nin düzenli ve bakımlı olmasına çok önem veriliyor ve ev içi sahneleri bir tür ahlaki mesaj içeriyordu. 17. yüzyıl Hollanda’sının yaşam tar­zı biraz da bu resimler aracılığıyla idealize ediliyor gibidir.

Yatak odası tablosu

    ^{Pieter de Hooch, Yatak Odası, 1658-1660. Tuval üzerine yağlıboya, 51 x 60 cm, National Gallery of Art, Washington.}

Bu resimde kullanılan iç mekân Pieter de Hooch'un Bit Ayıklayan Anne resminde kullanılan mekânla aynıdır. Bu kez odanın izleyiciye göre sol tarafı gösterilmiş ve mekâna arkalıkları kabaralı iki sandalye, örtülü bir masa ve üzerinde çoğunlukla İtalyan yapımı olan bir sürahi ile arka odaya açılan pencereye saten kumaştan olduğu anlaşılan bir perde eklenmiştir. Sanatçının kendi eşi ve kızını model olarak kullandığı düşünülür. 

Annenin çarşaf ve yatak örtülerini katlarken gösterilmesi ve yerde duran lazımlık, sabah işlerinin yapıldığına işaret eder. Yatak örtüsü de Bit Ayıklayan Anne resminde yatağa serili olanla benzer desendedir. Bu kez sahnenin solundaki pencereden gelen ışık kapının üzerinde asılı olan manzara resminin daha net görülmesini sağlamıştır. Birden fazla fonksiyonu barındıran odada yer alan eşyalar tipik 17. yüzyıl Hollanda mobilyaları ve objeleridir. Arkadaki odadan bahçeye açılan kapının kanat sistemi de 17. yüzyıl Hollanda evleri için tipiktir. Alt kanat kapalı tutulup eve bahçedeki hayvanların girişi engellenirken, üstteki açık bırakılıp havalandırma sağlanır.

                                                

Kucağında Bebekle Kadın ve Çocuk

 ^{Pieter de Hooch, Kucağında Bebekle Kadın ve Çocuk, 1658. Ahşap üzerine yağlıboya, 60 x 47 cm, Özel Koleksiyon.}