Aşı ve özgürlükler

Şu ana kadar dünyada yaklaşık 3 milyar ve Türkiye’de yaklaşık 44 milyon doz aşı yapıldı. Aşı tedarikinin bir sorun olmaktan çıktığı ve erişiminin geçmişe nazaran kolaylaştığı şu günlerde toplumlar normale dönüş için her zamankinden daha heyecanlı. Ancak aşı olma konusunda tereddüt yaşayan veya olmak istemeyenler de bulunuyor. Gündem konusu olan tartışmada ise bu kişilerin, aşı olanların aksine sosyal faaliyetlerden faydalanamaması gerektiği öne sürülüyor.

• Türkiye’de aşı olan bireyler ile olmayan bireyler arasındaki ilk ayrım 16 Mayıs'ta yaşanmıştı. Aşı olan 65 yaş üzeri vatandaşlar kendi yaş gruplarına yönelik sokağa çıkma kısıtlamalarından muaf tutulmuştu. Benzer bir uygulamanın yaş grubu fark etmeksizin toplumun tüm kesimlerine yapılmasının hukuki boyutu şimdilik tartışmalı. Kimi hukukçular devletin, toplumun genel sağlığını korumak için temel hak ve özgürlükleri sınırlandırabileceğini öne sürse de bir diğer kesim aşı yaptırmadığı halde maske-mesafe-hijyen kurallarıyla yaşayanların genel halk sağlığını tehlikeye attığının söylenemeyeceğini ifade ediyor.
• Aşı olmayanların kısıtlamalara tabii olması konusunda en önemli argümanlardan biri ise bu kısıtlamaların aşı olmaya teşvik edebileceği yönünde. Sağlık Bakanı Fahrettin Koca salgınla mücadelede aşılamanın önemini her fırsatta belirtirken sonbahara kadar toplumun %70’inin iki doz aşılanmış olması hedefini de yineliyor. Ancak özellikle 40-50 yaş gruplarında yaşanan aşıya karşı duyarsızlık aşılama sürecini aksatıyor. Sağlık Bakanlığı son olarak Şener Şen, Cem Yılmaz ve Ezgi Mola gibi tanınan yüzlere yer verdiği kamu spotlarında tüm sırası gelen vatandaşları aşılarını olmaya çağırıyor. 
• Aşı pasaportu: Aşı pasaportları uluslararası seyahatlerde yolcuların aşı kanıtlarını sağlayacak bir belge olarak şekilleniyor. Türkiye şimdiden iki doz aşı olanların pasaport numaralarına aşı bilgilerini işlese de hangi ülkelerin bu belgeyi kabul edeceği ve hangi aşıları kabul edeceği şimdilik belirsiz. Ülkelerin karşılıklı varacakları anlaşmalar sonucu bu pasaportların yürürlüğe girmesi halinde aşı olmayan bireylerin seyahat özgürlüğü kısıtlanacaktır. Uzmanlara göre ise bu uygulama bir ilk değil aksine birçok ülkede okullara kayıt alınırken çocukların aşı kartlarının gösterilmesi zorunluluğu yıllardır bulunuyor. Covid-19 aşısı belgesinin herhangi bir bağışıklık belgesinden farkı olmadığı ifade ediliyor.
• Dünyadan örnekler: Aşı olan veya hastalığı geçiren vatandaşlara yönelik sosyalleşme kısıtlamalarını kaldıran ülkelerin başında İsrail geliyor. Ülkede aşı olanlar telefonlarındaki QR kodları göstererek restoran ve kafelere girebiliyor. Benzer uygulamalar Danimarka, Avusturya ve İsviçre’de de bulunuyor. Bu ülkelerde yaşayan ve aşılanan bireyler kapalı alanlarda yapılan etkinliklere katılabiliyor. Böyle bir uygulamanın Türkiye’de yürürlüğe girmesi beklenmese de aşılamanın hedeflenenden yavaş gitmesi halinde değerlendirilebilecek opsiyonlar arasında bulunuyor.