‘Kuş Öldü Beybi’: 2022 Twitter Erişim Engeli Raporu

2023’ü geride bırakmaya günler kala gazeteci Ali Safa Korkut tarafından hazırlanan ve Twitter’a (yeni adıyla X) getirilen erişim engelinin boyutunu gözler önüne seren “Kuş Öldü Beybi: 2022 Twitter Erişim Engeli Raporu” yayımlandı.

Gazeteciler Cemiyeti’nce yürütülen “Batı Balkanlar ve Türkiye’de Haberciliğin Niteliğinin ve Bağımsız Gazeteciliğin Güçlendirilmesi II” projesi çerçevesinde hazırlanan rapora göre, 1 Ocak-31 Aralık 2022 tarihleri arasında 393 mahkeme kararıyla Twitter hesaplarını ve tweetleri kapsayan en az 4 bin 427 bağlantıya (URL) erişim engeli getirildi. Söz konusu bağlantıların 487’ni Twitter hesapları, 3 bin 940’ını ise tweetler oluşturdu.

Hangi tweet'ler engellendi?

Korkut tarafından yapılan açık kaynak taramasına göre, erişim engeli getirilen 3 bin 940 tweet, konu dağılımı açısından ele alındığında en fazla öne çıkan grup kamu görevlileri oldu. Korkut, yaptığı araştırma sonucunda 6’sı Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy hakkındaki tweetler için olmak üzere toplam 17 mahkeme kararı sonucunda, kamu görevlilerine yönelik 2 bin 106 tweet’in engellendiği görüldü. Ersoy hakkında 43 tweet’e erişim engeli getirildi.

Bu kategoride en çok tweet’in erişime engellenmesine neden olan karar ise Ankara Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele (TEM) Şubesinde görevli olan ve gözaltına alınan kişilere işkence uyguladığı iddia edilen polis memurunu konu edinen tweetler hakkında oldu. Bu kapsamda Ankara 6. Sulh Ceza Hakimliği'nin 23 Aralık 2022’de verdiği karar ile 1.973 tweet’e erişim engeli getirilirken 18 Twitter hesabı da erişim engeline maruz kaldı.

• TEM’deki işkence iddialarını duyuran Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM/HEDEP) Kocaeli Milletvekili Ömer Faruk Gergerlioğlu’nun 18 tweet’i de karar kapsamında erişime engellendi.

Raporda; kamu görevlilerine yönelik tweetleri, “yetişkin, bahis, dolandırıcılık, finansal siteler ve/veya terör” temalı yayınlar olduğu belirtilen tweetler takip etti. Bu kapsamda “Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine, devletin kurum ve organlarını aşağılayıcı, kamuoyunu yanıltıcı, haksız ve olumsuz algı oluşturucu niteliğe sahip olduğu”, “Millî güvenlik ve kamu düzenini tehlikeye attığı” ve “Terör örgütü propagandası yaptığı” gerekçesiyle 1.126 tweet’e erişim engeli kararı getirildi.

Konu dağılımına göre en çok engellenen 3’üncü kategoriyse 316 tweet ile kişilere yönelik paylaşımlar olurken, 20 mahkeme kararıyla engellenen 118 tweet ile kamu kurumları hakkındaki tweetler 4’üncü, 7 farklı kararla 117 tweetin engellendiği kadın ve çocuklara karşı işlenen suçlar kategorisi ise 5’inci sırada yer aldı. 

• Kamu kurumları kategorisindeki mahkeme kararlarının tümü hizmetlerinin eleştirildiği tweet’ler nedeniyle PTT Genel Müdürlüğü'nün talebi sonucunda verilirken, kadın ve çocuklara karşı işlenen suçlar kategorisinde hakkında en çok erişim engeli kararı getirilen konu 78 tweet ile bir kız öğrencinin “Öğretmenim ben okula gelmek istemiyorum çünkü Mevlüt beni öptü” ifadelerinin yer aldığı video hakkındaki tweet’ler oldu. Bunu, 22 tweet ile Nepalli Sonam Karmu Hyolmo’nun patronları tarafından işkence ve kötü muameleye maruz kalması izledi.

Listenin sonunda ise toplam 80 tweet’in erişime engellendiği “şirketler” ile 77 tweet’in erişime engellendiği “AK Parti’ye yakın kişi ve organizasyonlar” kategorisi yer aldı.

^{Fotoğraf: Freedom House}

Tweet'ler hangi yasal gerekçelerle erişime engellendi?

Rapora göre, engellenen 3 bin 940 tweet’ten 2 bin 909’unun engellenme gerekçesi 5651 sayılı kanunun 9. maddesinde belirtilen “kişilik hakları” ihlali olarak öne çıkıyor. Bunu, 1.031 tweet ile 5651 sayılı kanunun 8/A maddesinde belirtilen “millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması” takip ediyor.

• Öte yandan, kişilik hakları ihlali gerekçesiyle engellenen tweet’lerin 2 bin 84’ünün kamu görevlileri hakkında iken 316’sı kişilere yönelik tweet’lerden, 118’i ise kamu kurumlarına yönelik tweet’lerden oluşuyor.

Peki ya engellenen hesaplar?

Engellenen tweet’lerden engellenen Twitter hesaplarına yöneldiğimizdeyse erişime engellenen 487 hesaptan 467’sinin “yetişkin, bahis, dolandırıcılık, finansal siteler ve/veya terör” temalı yayımlar yaptığı öne sürülen hesaplar olduğunu görüyoruz. Ayrıca, kamu görevlilerine yönelik paylaşım yapan 19 hesap ve kişilere yönelik paylaşım yapan 1 hesap da erişime engellenmiş olarak karşımıza çıkıyor.

• Engellenen hesapların 465’inin 5651 sayılı kanunun 8/A maddesinde belirtilen “millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması”, 22’sinin ise  5651 sayılı kanunun 9. maddesinde belirtilen “kişilik hakları” ihlali maddesine dolayısıyla engellendiği aktarılıyor.

Öte yandan, “millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması” dayanak gösterilerek engellenen hesaplar arasında gazete ve haber ajanslarının resmî hesapları da bulunuyor. 

• Etkin Haber Ajansı’nın (ETHA) “@etkinhaberetha” kullanıcı isimli hesabı 16 Mayıs 2022’de engellenmiş; bunu takiben ETHA’nın açtığı “@EthaEtkin” kullanıcı isimli hesabına da erişim engeli getirilmişti. Free Web Turkey’in 2022 İnternet Sansürü Raporu’na göre ise toplam 21 alan adı erişime engellenen ETHA, 2022’de alan adı en çok engellenen yayımcı.

Bunlara ek olarak bir de rakamlara yansımayan erişim engelleri ve sansürler bulunuyor. Bu kapsamda Kuş Öldü Beybi: 2022 Twitter Erişim Engeli Raporu’nda;

• Emniyet Genel Müdürlüğü’nce yağ fiyatları hakkında paylaşım yapan 45 hesaba yönelik işlem başlatılması, 
• 13 Kasım’da İstiklal Caddesi’nde meydana gelen bombalı saldırının ardından Twitter’da 12 saatlik bant daraltma uygulanması,
• Nurettin Canikli hakkında yaptığı paylaşımlar nedeniyle gazeteci Metin Cihan’ın Twitter hesabının 17 Temmuz’da askıya alınarak 18 Temmuz’da açılması, 
• Cumhurbaşkanlığı talebiyle 2020’de alınan erişim engeli kararının uygulamaya konması sonucu 130 hesabın engellenmesi 
• Sedat Peker’in “rüşvet çarkı” iddialarında adı geçen AK Parti milletvekili Zehra Taşkesenlioğlu’nun eşi Ünsal Ban’a “tweet atma yasağı koydurması” hatırlatılıyor.

^{Jennifer Heuer / BuzzFeed News}

Twitter Şeffaflık Raporu: Türkiye

Twitter’ın geleneksel olarak ülke bazında yayımladığı şeffaflık raporu, Elon Musk’ın Ekim 2022’de Twitter’ı satın almasının ardından bu yıl yayımlanmadı. Ancak, şirketin yayımladığı ve dünya çapında en çok içerik kaldırma talebinde bulunan ülkeleri gösteren raporda Türkiye, Japonya ve Güney Kore’nin ardından 3. sırada yer aldı.

Öte yandan, Twitter’ın 2021 Temmuz-Aralık dönemine ait raporunda ise Türkiye’nin talep açısından 4’üncü sırada geldiği görülüyor. İçerik kaldırma taleplerinin %97’sini Japonya, Rusya, Güney Kore, Türkiye ve Hindistan’dan geldiğinin belirtildiği rapora göre Türkiye’nin resmî makamlarının 8 bin 496 hesap hakkında 4 bin 284 içerik kaldırma talebinde bulunduğu; Türkiye’nin talebiyle 540 tweet ve 62 hesabın erişime engellendiği aktarılıyor.

• Freedom House’un “İnternette Özgürlük 2022: İnternetin Otoriter Revizyonu ile Mücadele” raporunda göre Türkiye, 17’nin “özgür”, 32’sinin “kısmen özgür”, 21’inin ise “özgür olmayan” ülke olduğunun belirtildiği 70 ülke arasında özgür olmayan ülkeler arasında yer aldı. Özgürlük açısından 2021’de 100 üzerinden 34 puan alan Türkiye’nin puanı 2022’de 32 olarak revize edildiği raporda 8 Ekim 2022’de yürürlüğe giren “Dezenformasyon Yasası” kendine yer buldu. Bu kapsamda, neyin yanıltıcı bilgi olup olmadığının savcı ve hakimlerin takdirine kaldığı ve hükümetin sosyal medya üzerinde kontrolünün güçlendiği belirtildi.
• Türkiye, "İnternette Özgürlük 2023" raporunda ise daha da gerileyerek 55'inci sırada yer aldı.
• Sınır Tanımayan Gazeteciler’in (RSF) Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi 2022 raporunda ise Türkiye, 180 ülkenin bulunduğu listeye 149’uncu sıradan giriş yaparak özgürlüğün “kötü” olduğu ülkeler arasında yer aldı. Rapora göre özgürlüğün 8 ülkede “iyi” durumda iken 40 ülkede “tatmin edici”, 42 ülkede “kötü” ve 28 ülkede “çok kötü” durumda olduğu belirtildi. Öte yandan, Türkiye, 2023 yılı endeksinde ise 16 sıra gerileyerek 165. oldu.