4+4+3 tartışmaları: Liseler zorunlu eğitimden çıkarılacak mı?

Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından, 2012-2013 eğitim-öğretim yılında uygulamaya konan 4+4+4 eğitim sisteminde değişikliğe gidileceği iddiaları, MEB Bakanı Yusuf Tekin’in “Zorunlu eğitimin çok olduğunu, yakında bunun tartışmaya açılacağını ben de tahmin ediyorum. Bu kadar uzun bir süre standart bir eğitime çocukları tabi tutmak doğru olmayabilir” açıklamalarından sonra yeniden gündeme geldi.

Perspektif: Bakan Tekin’in açıklamalarından sonra eğitim sisteminin değiştirilmesi gerektiğini savunan Enderun Özgün Eğitimciler Derneği, Maarif Platformu ve Medeniyet Enstitüsü, "Türk Eğitim Sistemi ve Zorunlu Eğitimin Yansımaları" başlıklı bir çalıştay düzenledi. Çalıştayın ardından hazırlanan raporda, “Lise mutlaka 3 yıl olmalı. 4+4+3 sistemine geçilmeli. Zorunlu eğitim dayatılmamalı. Branş yönlendirmesi erkene çekilmeli” denildi. Lise zorunluluğunun kaldırılmasını isteyen dernekler, "Eğitim bir hak değil dayatma aracı hâline geliyor. Üniversite işsizliğin yeni adı" dedi.

• Raporda, her öğrenciyi aynı seviyeye getiren sistemin eğitimi çıkmaza sürüklerken, üniversite eğitiminin işsizliği artırdığı savunuldu ve “Mesleki eğitimde en önemli konulardan birisi mesleki eğitimin itibarının yükseltilerek özendirilmesi. Bu okullar başka bir liseye girmeyi becerememiş olanların mecburen gittiği okullar olmaktan çıkarılmalı. Bunun için de meslek liseleri mühendis olmanın ilk basamağı olarak gösterilebilir” ifadeleri yer aldı.

Tartışmalar nasıl başladı?

Bakan Tekin’in açıklamaları ve 20 Şubat’ta Türkiye Gazetesi’nde yayımlanan haberden sonra “4+4+4 sistemi” tartışmaları yeniden başladı. Katıldığı bir canlı yayında 12 yıllık zorunlu eğitimin “çok uzun” olduğunu savunan Tekin, “Zorunlu eğitimin çok olduğunu, yakında bunun tartışmaya açılacağını ben de tahmin ediyorum. Bu kadar uzun bir süre standart bir eğitime çocukları tabi tutmak doğru olmayabilir” demişti.

Millî Eğitim Bakan Yardımcısı Ömer Faruk Yelkenci de katıldığı bir sempozyumda "4+4+4 eğitim sisteminin son dört yılının yeniden ele alınması gerektiği şüphesiz aşikar" ifadelerini kullanmıştı.

Türkiye Gazetesi’nde yer alan habere göre de söz konusu raporda lise eğitimi zorunluluğunun kaldırılması gerektiği savunuldu. Raporda, "Üniversite çağına gelen bir çocuğun artık sanayinin en büyük ihtiyacı olan iş alışkanlıklarına ve mesleki becerilere sahip nitelikli eleman olma ihtimali kalmamıştır” denildi.

Eğitimde birliğin sağlanmasını amaçlayan ve medreseleri kapatan 3 Mart 1924 tarihli Tevhid-i Tedrisat Kanunu ise raporda şu sözlerle eleştiriliyor:

"Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun sonuçları, eğitimde çeşitliliğin azalması, öğrenme özgürlüğünün kısıtlanması ve tek tip insan modeli yetiştirilmesi gibi sonuçları doğurmuştur. Ülkemizde müfredat tekeli ve dayatması o kadar ağır/katı bir şekilde sürdürülmektedir ki ilkokullarda bile ders amacı ve konuların muhtevası anne-babaya, öğrenciye hatta öğretmene ve okula rağmen, tek merkezden belirleniyor. Birey, ebeveyn ve bölge ihtiyaçları dikkate alınmıyor; hatta köyde oturanla şehirde oturanlara aynı müfredat dayatılıyor."

CHP’li Yıldırım Kaya: ‘Bu dernekler Türkiye Yüzyılı Maarif Modelini savunuyor’

Aposto’ya konuşan Eğitim Sen Kurucu Genel Başkanı ve 27. Dönem CHP Ankara Milletvekili Yıldırım Kaya, “Zorunlu eğitimin okul öncesi dönemi de kapsayacak şekilde genişletilmesi gerekirken, liselerde kaldırılması gündeme getiriliyor. Zorunlu eğitim bir hak ve kamusal sorumluluktur” dedi.

Çalıştayda raporu hazırlayan 3 derneğin “Türkiye Yüzyılı Marraif Modelini” savunduğunu söyleyen Kaya, “Maarif modelinin hazırlanmasında bu derneklerin etkili olduğu iddia ediliyor. Enderun Özgün Eğitimciler Derneği, Maarif Platformu ve Medeniyet Enstitüsü’nün düzenlediği çalıştayla konu tekrar gündeme gelirken, raporda '12 yıllık zorunlu eğitim dayatması, çocukların kabiliyeti, meslek edinmeleri ve yuva kurmaları önünde büyük bir engel' görüşüne yer verildi” diye konuştu.

Yıldırım Kaya: ‘Zorunlu eğitim bir dayatma değil, Anayasal bir haktır’

Kaya’ya göre, çalıştayın sonuçları, eğitimi bireysel tercihlere bırakmayı ve kamusal eğitimi zayıflatmayı amaçlayan bir bakış açısını yansıtıyor. Kaya, liselerde zorunlu eğitim kaldırılırsa olabilecekleri ise şu sözlerle sıralıyor:

“Liselerde zorunlu eğitimin kaldırılması çocukları okuldan uzaklaştırır, kız çocukları için erken evliliği teşvik eder. Ayrıca karma eğitime de darbe vurur. Anayasal bir hak olan zorunlu ve parasız eğitim hakkı çocukların elinden alınmış olur. Eğitimi niteliksizleştirir, çocuk işçiliğini teşvik eder. Zorunlu eğitim bir 'dayatma' değil, Anayasal bir haktır.”

Bakan’ın “12 yıllık eğitim süresi çok uzun” açıklamalarına da tepki gösteren Kaya, eğitim süresinin azaltılmasının aksine uzatılması gerektiğinin altını bir kez daha çizdi:

“Türkiye’nin dünya genelinde eğitim başarı sıralamalarında geride kalmasının nedeni, eğitim süresinin uzunluğu değil, içerik ve yöntemlerdir. Finlandiya gibi eğitimde başarılı ülkeler, eğitimin süresini kısaltarak değil, eleştirel düşünme, yaratıcılık ve bilimsel yöntemleri merkeze alarak başarıya ulaşıyor.

Önerilen 4+4+3 sistemi, eğitimin niteliğini artırmayı değil, bireylerin erken yaşta eğitime erişimini sınırlamayı, eğitimde fırsat eşitliğini zayıflatmayı ve kamusal eğitimi geriletmeyi amaçlıyor. Bunun yerine, herkes için nitelikli, bilimsel, laik ve kamusal eğitimi savunmalı; mesleki eğitimi geliştirmeli, üniversite eğitiminin niteliğini artırmalı ve eğitimin süresini kısaltmak yerine içeriğini iyileştirmeliyiz.”

Bakan'ın açıklamaları ve rapora tepkiler

Eğitim-Sen Genel Başkanı Kemal Irmak da Bakan’ın açıklamaları ve hazırlanan rapora tepki gösterdi: 

“Bu derneklerin internet sitelerine girildiğinde göreceksiniz, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeline gelen eleştiriler, bu dernekler üzerinden yanıtlanmış. Bu modelin de nerelerde pişirildiğini, nelerde planlandığını açıkça ortaya koyuyor. 

Yapılmaya çalışılan, kız çocuklarının giderek okul ikliminden uzaklaştırılması, karma eğitiminden vazgeçilmesi, çevrimiçi eğitim gibi yaklaşımların ortaya konulması. Yeni bir eğitim modelini, eğitimcilerle, akademisyenlerle tartışabiliriz. Ama Bakanlık, uzun süreden beri yaptığı gibi bunu dinî vakıflarla planlamak istiyor.”

Irmak, ayrıca zorunlu eğitimin ilkokul öncesine kadar indirilmesi gerektiğini ve ilkokulun yeniden 5 yıla çıkarılması gerektiğini söyledi.