Güney Kore'de sıkıyönetim ve U dönüşü: Cumhurbaşkanı'nın görevden alınması isteniyor

3 Aralık günü Güney Kore'nin başkenti Seul'da sıradan bir kış günü olarak başladı ancak ertesi sabah Güney Kore'de yaşayanlar bambaşka bir güne gözlerini açtılar. Ülkenin cumhurbaşkanı Yoon Suk-yeol, 1979'dan bu yana ilk defa sıkıyönetim ilan etmiş ve Meclis'in kontrolünü zorla ele geçirmeye çalışmıştı. 

Neler oldu? Olaylı gece, Yoon'un yerel saatle 22.30 sularında yaptığı ve muhalefeti "devlet karşıtı faaliyetlerle" hükümeti felç etmekle suçladığı sürpriz konuşmayla başladı. Cumhurbaşkanı, "toplumsal huzursuzluğu teşvik eden" tüm toplantıların, grevlerin, "yalan propagandanın" ve siyasi kurumların yasaklanmasını içeren altı maddelik kararnameyi okuduğu, medyanın ordunun kontrolüne gireceğini ve grevdeki doktorlar da dahil olmak üzere tüm sağlık çalışanlarının 48 saat içinde işlerine geri dönmesi gerektiğini söylediği konuşmasında ulusal güvenlikten ve "Kuzey Kore tehdidinden" bahsetti. Ancak bu hamlenin arkasında kendisine yönelen siyasi tehditleri savuşturma hedefi olduğu kısa sürede netleşti.

Yoon'un açıklamasının ardından silahlı kuvvetler, Seul'daki parlamento binasının kırık pencerelerinden girerken görüntülendi, ayrıca gece boyunca binanın üzerinde helikopterler uçtu. 

Öte yandan: Güney Kore'nin 1979'daki son sıkıyönetimden beri tanık olmadığı bir otoriterlik gösterisi olarak algılanan karara karşı güçlü bir tepki de gecikmedi. 190 milletvekili, çatısında helikopterlerin konuşlandırıldığı parlamento binasına girmeyi başardı ve sıkıyönetim ilanının Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle oybirliğiyle reddedilmesine karar verdiler. Ayrıca kararı protesto etmek için sokaklara dökülen binlerce insan, cumhurbaşkanının tutuklanması çağrısında bulundu. Sıkıyönetim kararı, Yoon'un muhafazakar çizgideki partisi Halkın İktidarı'nın lideri tarafından da "yanlış bir hamle" olarak nitelendi. Parti lideri, kolluk kuvvetlerine "yasa dışı ve haksız talimatları takip etmemeleri" çağrısında bulundu.

^{Güney Koreliler "mum ışığı nöbeti" adını verdikleri protestolarda Cumhurbaşkanı'na istifa çağrısında bulundu. | The Guardian}

Sonuç olarak: Yoon, birkaç saat içinde geri adım atarak, sabaha karşı 04.00 sularında, askerlerin kışlalarına döneceğini ve emrin kabine toplantısının ardından kaldırılacağını söyledi. Ancak bu, yükselen tansiyonu düşürmeye yetmedi. Şimdi Cumhurbaşkanı, altı muhalefet partisinden oluşan koalisyonun, görevden alınması için verdiği önergenin sonuçlarıyla karşı karşıya kalacak. 

• Azil önergesi, Yoon'u "kendisinin ve ailesinin yasa dışı eylemleriyle ilgili soruşturmalardan kaçmak için Anayasa'ya aykırı ve yasa dışı bir niyetle" sıkıyönetim ilan etmekle suçluyor.

Bir adım sonrası: 300 sandalyeli parlamentoda çoğunluğu elinde bulunduran Demokratik Parti'nin sunduğu önergenin geçmesi için üçte iki çoğunluk şartı var. Muhalefet partilerinin 300 sandalyenin 192'sine sahip oldukları Meclis'te, iktidar partisinden en az sekiz milletvekilinin tasarıyı desteklemesi gerekiyor. Önergenin Cuma günü görüşülmesi bekleniyor. 

Ayrıca: Demokratik Parti'nin azli için önerge verdiği Savunma Bakanı Kim Yong-hyun da ülkede kaos yaratan sıkıyönetim ilanıyla ilgili "tüm sorumluluğu üstlendiğini" belirterek istifasını sundu. Yoon, parlamento oylamasından önce Kim'in istifasını kabul ederse Savunma Bakanı azil sürecine tabi olmayacak.

• Devlet Başkanlığı Sekreteri Chung Jin-suk, Ulusal Güvenlik Danışmanı Shin Won-sik, Siyasi Başdanışman Sung Tae-yoon ve 7 kıdemli danışman daha toplu olarak istifa etmeyi teklif etti.

Kaosun perde arkası

Sıkıyönetim ilanı, 1987'de parlamenter demokrasiye geçen Güney Kore'de o zamandan beri yapılan en radikal siyasi hamle olarak değerlendiriliyor. 

• Güney Kore anayasası, savaş ya da kamu güvenliğini tehdit eden olağanüstü durumlarda sıkıyönetim ilanına izin verse de böyle bir yetkinin son derece dikkatli kullanılması bekleniyor.

Peki Yoon, bu beklenmedik, radikal hamleye neden kalkıştı?

Arka plan: Eski bir savcı olan Yoon, Mayıs 2022'de Demokratik Parti lideri Lee Jae-myung'u az bir farkla geçerek iktidara gelmişti. Ancak göreve geldikten sonra, sadece rakiplerini değil, başlangıçta onu destekleyenleri de kendisinden uzaklaştırdı. Skandallar da kamuoyu desteğinin azalmasına katkıda bulundu. Özellikle de lüks bir marka çantayı hediye olarak kabul eden eşiyle ilgili görüntüler ve borsa manipülasyonu iddiaları, göreve geldiğinde %53 olan destek oranlarının geçen ay %20'nin altına düşmesine katkıda bulundu.

Cumhurbaşkanı böylece Demokratik Parti lideri Lee'nin bir suikast girişimiyle de karşı karşıya kaldığı Nisan ayındaki genel seçimlerde, muhalefetin ezici bir zafer kazanmasıyla, gücünü büyük ölçüde yitirdi. Seçimlerin ardından Yoon, parlamentonun 2 Eylül'deki açılış oturumuna katılmayı reddederken, çekişmeli bir dönemin başlangıcını da ilan ediyordu.

^{Çarşamba günü Meclis'in önünde toplanan muhalefet vekilleri, Yoon'un istifasını istiyor. | New York Times}

Gerçekten de hükümeti o zamandan bu yana istediği yasaları geçiremez, sadece muhalefetin geçirdiği yasa tasarılarını veto eder hâle geldi. Geçen hafta Meclis gündemine gelen yasa tasarısı ise veto edilemez şekilde hükümetin gelecek yılki bütçesini kısmayı teklif ediyordu. Ayrıca Yoon ve eşi hakkında soruşturma başlatmayan hükümet denetçisi ve başsavcı hakkında görevi kötüye kullanma iddialarını gündeme getiriyordu. 

• Yoon'un sıkıyönetim girişimiyle bu ortamda gücünü korumaya ve rakiplerini bertaraf etmeye çalıştığı düşünülüyor.

Dışarıdan izleyenler için bu ani kaos, beklenmedik bir gelişme olarak değerlendiriliyor olabilir ancak Demokratik Parti milletvekili Kim Min-seouk, geçen aylarda Yoon'un sıkıyönetim ilan etmeye hazırlandığıyla ilgili bir uyarıda bulunmuştu. Kore uzmanları da savunma, istihbarat ve orduyla ilgili kritik görevlere Cumhurbaşkanı'nın okul arkadaşlarının getirilmesinin sıkıyönetim hazırlığı olabileceği yönünde endişeleri artırdığını vurguluyordu.

Hassas küresel dengeler

İlk döneminde Güney Kore'deki ABD askerlerini geri çekme tehdidinde bulunan Donald Trump'ın göreve başlamaya hazırlandığı, Kuzey Kore'nin Güney'e karşı giderek daha düşmanca bir tavır takındığı ve Japonya'da da Ekim ayındaki seçimlerde 15 yıllık LDP iktidarının parlamentodaki çoğunluğu kaybettiği hassas bir dönemde Güney Kore'de iktidar değişikliğinin geniş çaplı küresel etkileri olabilir. Zira Kuzey Kore'ye karşı şahin bir tutum sergileyen, Japonya'yla ilişkileri güçlendirmek isteyen Yoon'a kıyasla Demokratik Parti, Kuzey'le etkileşimi daha çok destekliyor; Japonya'ya karşı şüpheci bir tutum içinde ve Ukrayna'ya doğrudan askerî yardım sağlamaya da karşı.

Bu hassas dengeler arasında ABD, 30.000'e yakın Amerikan askerine ev sahipliği yapan Güney Kore'de sıkıyönetim ilanından "endişe duyduklarını" ifade ederken sıkıyönetimin sona ermesinden duydukları memnuniyeti de dile getirdi. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte de Güney Kore'yle ilişkilerinin sağlam olduğunu söyledi. 

Ancak sıkıyönetim kararının Güney Kore'de açığa çıkardığı derin kutuplaşma ve Pasifik'teki üçlü ittifaka etkileri dünya kamuoyu tarafından da yakından takip edilmeye devam edecek gibi görünüyor.