Neden artıyor?

Küresel ekonominin borç hassasiyeti

İren Can Kuyucu

Şu ana kadar birçok hükümet ve uluslararası kuruluş, Covid-19 salgınının küresel ekonomik büyüme üzerinde yarattığı baskılara dair açıklamalarda bulundu. Bu açıklamaların hemen hemen hepsinde küresel ekonominin bu yıl daralacağı, önümüzdeki yıl ise toparlanmanın başlayacağı öngörülüyor. Ne var ki büyüme kısa-orta vadede pozitife dönse bile salgının ikincil etkileri bizi orta-uzun vadede baş etmemiz gereken daha derin yapısal sorunlarla karşı karşıya bırakabilir. Bu sorunların en önemlilerinden biri ise bu dönemde hızla artan küresel borç stoku.

• Temel olarak, salgının tedarik zincirlerinde yarattığı aksamalar ve talebin aniden daralması, şirketlerin nakit akışlarının bozulmasına neden oluyor. Gelirleri aksayan ancak sabit ve değişken giderleri azalmayan şirketler, işletme sermayesi ihtiyaçları için borçlanma yoluna gidiyor. Diğer yandan, toplam borç stokundaki artışın tek sorumlusu özel sektör aktörleri değil. Hane halkları da bu dönemde ihtiyaçlarını karşılayabilmek için birikimlerini kullanmanın yanı sıra kredi alarak kendilerine bir bakıma döner sermaye sağlıyor.
  
• Özel sektör: Finans kuruluşları harici özel sektörün toplam borcu 2019 sonunda 75 trilyon dolar seviyesine geldi ve yükselmeye devam ediyor. Bu rakam, 2009 sonunda 48 trilyon dolar düzeyindeydi. Olağan şartlar altında, şirketlerin borçlanarak yeni yatırımlarını fonlamaları ekonomik aktivitenin canlılığının bir göstergesi olsa da asıl problem bu şirketlerin vadesi geldiğinde borçlarını ödeyip ödeyemeyeceklerinin bir soru işareti olması. Bugün, yatırım yapılabilir düzeydeki özel sektör borcunun yarısı kredi notu BBB veya daha düşük olan şirketlere ait. Bu şirketlerin üçte birinin kredi notu “spekülatif” seviyenin sadece bir basamak üstü olan BBB- seviyesinde.
  
• Stres testi: Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) geçtiğimiz ekim ayında yayımladığı küresel finansal istikrar raporuna göre, 2008 krizinin yarı şiddetinde bir küresel ekonomik durgunluk yaşanması senaryosuyla gerçekleştirilen bir stres testinde temerrüde düşme riski bulunan özel sektör borç toplamı 19 trilyon dolar civarında oldu. Bu rakam, büyük ekonomilerdeki özel sektör borcunun neredeyse %40’ına denk geliyor. Covid-19 salgını, pekâlâ bu senaryoda öngörülen şiddette veya daha büyük etkiler yaratabilir.
  
• Hane halkları: Uluslararası Finans Enstitüsü’nün (IIF) geçtiğimiz hafta yayımladığı bir rapora göre, küresel çapta hane halkı borcu toplam 47 trilyon dolara ulaştı. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde hane halkı borcunun GSYH’ye oranı, 2007’deki seviyelerinin üzerine çıkmış durumda. IIF’e göre bu dönemde yaşanabilecek işten çıkarılmalar hâlihazırdaki yüksek borç seviyeleriyle birleşince Covid-19 salgınının hane halklarının finansal ve sosyoekonomik durumları üzerindeki olumsuz etkileri katlanarak artabilir. IIF son olarak, olgun piyasalarda toplam hane halkı borcunun büyük bir kısmını oluşturan mortgage kredilerinin temerrüde düşme riskinin arttığını belirtiyor.
  
• Neler olabilir? Capital Economics'ten küresel ekonomist Simon MacAdam, özel sektör borçlarının kesinlikle bir sistemik risk potansiyeli taşıdığını düşünüyor. Bank of America'nın Yüksek Getirili Kredi Stratejisi Direktörü Oleg Melentyev ise kredi piyasalarının geri dönülmez bir noktaya gittiği, bu noktada likidite sıkışması yaşanacağı, kredi kayıplarının artacağı ve yatırımcıların hızla piyasalardan çıkış yapacağı görüşünde. Melentyev, bu yaşananların her kredi döngüsünün sonunda yaşandığını ancak olayların bu sefer normalin 3-4 katı hızla gerçekleştiğini söylüyor.