Çevrim içi market alışverişi

Nurefşan Kutlu

Koronavirüs kaynaklı ilk şok etkisiyle market raflarını boşaltan tüketiciler, sosyal izolasyon ve karantina döneminde çevrim içi marketlere hücum etti. Çevrim içi market uygulamalarında dijital kuyruklar oluşmaya başladı. Tüketicilerin satın alma alışkanlıklarında yaşanan büyük dönüşüm her ne kadar çevrim içi market ve hızlı sipariş uygulamaları için bir fırsat kapısı aralasa da bu durum çeşitli krizleri de beraberinde getirdi. Artan talebe yetişmeye çalışan şirketler sistemsel sorunlar, stok sıkıntısı ve eleman eksikliği nedeniyle birçok problem yaşadı. Çözümü ise istihdamı artırmakta buldu. Son bir ay içinde hem yurt dışında hem de Türkiye’de çevrim içi market hizmeti sunan şirketler tarafından binlerce kişi işe alındı. Yaratılan insan kaynağının çoğunluğunun çevrim içi market hizmetleri, teslimat servisleri ve depolarda kullanılması planlanıyor.

Tablonun bütününe bakıldığında bu dönemin kazananlarının çevrim içi market ve hızlı sipariş uygulamaları olacağını söylemek mümkün… Nitekim tüketicilerin pandemi sonrasında eski satın alma alışkanlıklarına dönmeme ihtimali söz konusu olabilir. Bu büyük dönüşümü anlamak içinse sektöre daha yakından bakmakta fayda var.

• Türkiye: Bankalararası Kart Merkezi (BKM) verilerine göre 1-22 Şubat ile 1-22 Mart tarihleri arasında Türkiye’de internet üzerinden yapılan market-gıda alışverişlerinde %32’lik bir büyüme var. Artan trafiğe karşın birçok uygulama sorunsuz bir şekilde ürünleri teslim etmeye devam ediyor. Teslimat sürelerinde ise bariz bir uzama söz konusu.
  
• Ağır toplar: En çok tercih edilen uygulamalar arasında Migros Sanal Market, Getir, Banabi ve İstegelsin yer alıyor. Bu uygulamaların çoğunun sipariş sayısı ve sepet tutarlarında %50’nin üzerinde artış var. Market uygulamalarında kuyruk süresi en az üç-dört günden başlıyor. Hızlı sipariş kanallarında ise normal şartlarda 8-10 dakika olan teslimat süreleri her geçen gün artıyor. Geçtiğimiz hafta sonu için ilan edilen sokağa çıkma yasağıyla birlikte birçok uygulamada sistemsel sorunlar yaşandı. Cumartesi saat 14.00 itibarıyla da çevrim içi market ve hızlı sipariş uygulamalarının hizmetleri pazartesi sabahına kadar durduruldu.
  
• İstihdam: Migros, mart ortasından nisan başına kadar 2.200 kişiye istihdam sağladı. Nisan ayının başında ise 1.000 kişiyi daha işe alacağını duyurdu. Diğer şirketler rakam belirtmese de istihdamı artırmaya yönelik çalışmalara devam ettiklerini açıkladı.
  
• Birleşik Krallık: Araştırma şirketi Kantar’a göre, Birleşik Krallık’ta market satışları mart ayında %20 artarak 10,8 milyar sterline yükseldi. Çevrim içi market sitelerinde yaşanan yoğunluk sebebiyle siteye girerken bile sanal kuyruk beklemek gerekiyor.
  
• Ağır toplar: Birleşik Krallık’ta çevrim içi market alışverişlerinde Ocado, Tesco, Waitrose, Asda ve Sainsbury’s tercih ediliyor. Ülkenin en büyük e-ticaret sitelerinden biri olan Ocado’ya girişte en az 15 dakika sanal kuyrukta beklemek gerekiyor. Mart sonunda geçici olarak siteye erişimi kapamak zorunda olan şirket, şu anda yeni müşterilerden ziyade eski müşterilerine öncelik veriyor. Tesco’nun çevrim içi satışları fiziksel satışlardan üç kat daha hızlı artıyor. Teslimat sayısını %20 artıran şirket, haftalık yaklaşık 805 bin teslimat yapma kapasitesine sahip. Waitrose, Sainsbury’s ve Asda’da ise teslimat süreleri sırasıyla 2 ay, 3 hafta ve 2 hafta olarak görülüyor.
  
• İstihdam: Tesco, Asda, Aldi ve Lidl, talebi karşılayabilmek adına işe alımlara başladığını duyurdu. Açıklanan rakamlara göre ülke çapında en az 30 bin kişi istihdam edilecek. Birleşik Krallık’ın en büyük market zinciri olan Tesco 20 bin kişi ile istihdamlarda başı çekiyor. Aldi ise 5 bini geçici olmak üzere toplam 9 bin kişiyi işe almayı planlıyor. Morrison da eve teslim hizmetlerini genişletmek için 3.500 kişiyi istihdam edecek.
  
• Amerika Birleşik Devletleri: Analitik şirketi Earnest Research’e göre ABD'de çevrim içi market hizmeti veren şirketlerin satışları mart ayının ikinci haftasında bir önceki yılın aynı dönemine göre en az üçte iki arttı. Kullanıcılar uygun teslimat tarihi bulmakta zorlanıyor.
  
• Ağır toplar: Gordon Haskett Research Advisors’ın yaptığı araştırmaya göre ABD'deki müşterilerin çevrim içi market alışverişinde bir numaralı tercihi Walmart olurken onu Amazon ve iştiraki Whole Foods takip ediyor. Instacart’ın siparişlerinde ise son dönemde %150’lik bir büyüme yaşandı. Dolayısıyla normal şartlarda birkaç saat içinde ulaşan teslimatlar için artık günlerce beklemek gerekiyor. Yüksek talebe karşılık Amazon; Toledo, Ohio, Iowa gibi şehirlerde de Whole Foods hizmetlerini devreye sokarken mağazadan teslim uygulamasının da kapsamını genişletti.
  
• İstihdam: Mart sonunda Instacart 300 bin, Walmart 150 bin, Amazon 100 bin, Kroger ise 20 bin kişiyi işe alacağını açıkladı.