Döngüsel Ekonomi 101 için çalışmaya başladığımızdan beri bu alandaki tüm çalışmaları inceleyip, sorgulayarak geleceğimizi daha doğru ve sürdürülebilir bir şekilde tasarlamak için katkı sunmaya çalışıyoruz. Bu nedenle önceki bültenlerimizden hatırlayabileceğiniz gibi sık sık döngüsel ekonomi içerisindeki konseptleri sorguluyoruz. Bu sorgulama yeni oluşan ve hala bazı noktalarda net araştırma sonuçlarına sahip olmadığımız döngüsel ekonomi alanını daha iyiye taşımamız için gerekli diye düşünmekteyiz. Bu nedenle bu hafta paylaşım ekonomisinin gerçekten sürdürülebilir olup olmadığına odaklanacağız.Sahip olma veya kiralama süreçlerinin iklim krizine olan etkilerine ait farklı senaryolar üzerinden inceleme yapılan bir rapora

Bu hafta paylaşım ekonomisinin yeterli olup olmayacağına dair yaptığımız ana tartışma üzerine bu alanı biraz daha ayrıntılı incelememiz gerektiğine karar verdik. Bunu yaparken de döngüsel ekonomiyi biraz soru yağmuruna tutmamız gerektiğini düşünüyoruz.göre; bir adet pantolonun önerilen paylaşım ekonomisi süreçleri sonrasında (ilk kullanım, daha uzun süreli kullanım, yeniden satış, yenilenme ve kiralama süreçlerini ele almışlar) normal tek seferlik kullanıma göre 5 kg’dan daha fazla karbon salımına sebep olduğu düşünülüyor. Bu rapora göre hareket edersek, kiralama çok da mantıklı bir süreç olmayabilir mi?

Bir ürünün kiralanarak defalarca kullanılması, bu genelde kıyafet özelinde düşünülen bir süreç, aslında tek bir kişinin kullanımı sırasında gerçekleşen farklı senaryoların çok daha fazlasının gerçekleşmesine sebep oluyor. Örnek olarak, bir kişi bir pantolonu en iyi senaryoda ayda 1 kez yıkarken, kiralanmış bir pantolon, hijyen standartları gereği her farklı kullanıcı sonrasında yıkanmak zorunda. Bu da tahmin edeceğiniz gibi ekstra su kullanımı demek.

Bir diğer örnek ise; bir kişi pantolona satın almak için tek seferlik bir lojistik sürecine ihtiyaç duyuyor (mağazadan satın alma ya da kurye ile teslimat gibi düşünebilirsiniz). Fakat kiralama modeli ile kullanılan bir pantolon her kullanıcı için teslim alma ve iade süreçleri dolayısı ile en az 2 lojistik aşamaya giriyor. Bu da tahmin edeceğiniz gibi lojistik kaynaklı karbon salımı süreçlerini artırıyor.

Paylaşım ekonomisi ve kiralama iş modellerine farklı bir noktadan bakalım
Raporda kiralama süreçlerinin iklim krizine olan etkileri incelenirken, tüm senaryoların mevcut lineer ekonomi sınırları içinde oluşturulması aslında ilk eksiklik diyebiliriz. Yazarlarında belirttiği bu eksiklik temelde döngüsel ekonomi alanındaki araştırmaların halen yetersiz olması dolayısı ile ortaya çıkıyor. Yine yazarların belirttiği gibi sürdürülebilirliğin sadece küçük bir noktasına odaklanılarak incelenen kiralama iş modeli aslında büyük resmin çok küçük bir noktası. Elbette adında döngüsel ekonomi geçen her iş modeli tamamen sürdürülebilir ve çevrecidir demek doğru değil, zaten bu nedenle bizler de döngüsel ekonomiyi her an eleştirip sorgulamaya çalışıyoruz ki, bize göre en heyecan verici özelliği olan yaratıcılık ve inovasyon belirli sınırlar içinde kalmasın. Peki paylaşım ekonomisi ve kiralama iş modellerinin daha sürdürülebilir ve döngüsel ekonomiye uygun olması için neler yapılabilir?

-Tasarım aşamasından itibaren sürdürülebilirliği merkeze koymak
Döngüsel ekonomide her zaman belirttiğimiz en önemli özellik bildiğiniz gibi, daha tasarım aşamasında tüm süreçlerin detaylıca düşünülmesi. Sistem içinde düşünerek bir ürünü veya hizmeti tam bir döngü içinde tutarak atık oluşumunu önlemek mümkün. Raporda da belirtildiği gibi aslında bir adet pantolonun çevreye olan zararının yarısından fazlası daha üretim sürecinde yapılan hatalı seçimler dolayısı ile oluşmakta. Yani üreticilerin veya hizmet sağlayıcıların düşünmesi gereken en önemli nokta, üretim süreçleri sonrasında ürün veya hizmetin nasıl kullanılıp, döngü içinde kalması gerektiği. Doğayla en uyumlu materyallerle üretilmiş bir ürününüz olsa dahi, tüketicinin bu ürünü nasıl kullanacağını ve kullanım sonrası bu ürünle ne yapacağını da tasarlayıp farklı senaryolara göre önlemleri ürünü daha üretmeden almak gerekiyor.

Paylaşım ekonomisi için de en büyük sorunlardan olan lojistik ve hijyen süreçleri için karbon salımı ve kaynak kullanımını azaltacak yaratıcı çözümler ve teknolojiler döngüsel ekonomi için önem arz etmekte.

-Sadece kiralama süreçleri ile sınırlandırılmamalı
Döngüsel ekonominin teknik adımlarını daha önceki yazılarımızdan hatırlayacaksınızdır. Aramıza yeni katılan veya bilgilerini tazelemek isteyen okurlarımızı şuraya alalım😊 Bu linkteki yazı teknik adımlardan bahsettiğimiz ilk yazı, geri kalan 3 yazıyı da okumayı unutmayın.

Bu teknik döngüdeki adımlar, atık oluşumunu azaltma, tamir&bakım, yeniden kullanım, yeniden üretim ve geri dönüşümden oluşmakta. İşte kiralama iş modellerinde de yapılması gereken aslında bu adımların hepsini servis olarak sunmak paylaşım ekonomisini direkt olarak sürdürülebilir bir noktaya taşıyacaktır. Sadece kiralama değil, bakım, onarım, materyallerin yeniden değerlendirilmesi gibi farklı hizmetler, kiralama süreçlerinin sağladığı ürün yaşam döngüsünü uzatmanın yanında, farklı sürdürülebilir çözümler de sağlayacak.

-Sistemi değiştirmek
Döngüsel ekonomi defalarca söylediğimiz gibi, mevcut sistem içerisinde iyileştirmelerin işe yaramayacağını, bu nedenle sistemlerin tamamen değişmesi gerektiğini söyler. Bu nedenle mevcut lineer sistemler içerisindeki sorunları döngüsel ekonomi mantığı ile çalışan kiralama veya paylaşım süreçleri ile çözmemiz çok da mümkün değil. Özellikle tekstil sektörüne baktığımızda, istediğimiz kadar sürdürülebilir çözümler bulsak da gereğinden fazla üretilen kıyafetler ile atık oluşumunu ve verimsiz kaynak kullanımını önlemek imkânsız. Özellikle tekstil sektörü ile ilgili okurlarımız için; Türkiye’deki tekstil sektörüne dair detaylı hazırlanmış bir raporu incelediğimiz bültenimize buradan ulaşabilirsiniz.

Bu nedenle, kiralama ve paylaşım ekonomisi süreçlerinin işe yaraması adına, mevcut üretim süreçlerinin baştan aşağı değiştirilmesi ve yeni sistemlerin de sistemi bir bütün olarak düşünerek döngüsel ekonomiye uygun şekilde tasarlanması gerekmekte.

Sonuç olarak;
Döngüsel ekonomi hala eksikleri olan bir alan ve çok daha detaylı araştırmalar gerekmekte. Bu da aslında sınırları olmayan bu alanın çok daha yaratıcı fikirlere açık olduğunu bizlere göstermekte. Ülkemizde ve globalde sınırları çizilerek belirli kalıplara sığdırılmaya çalışılan sürdürülebilirlik teması, döngüsel ekonominin yaratıcı ve inovatif özellikleri ile yeniden hak ettiği değer bulacaktır diye umuyoruz.

Her zaman sorguladığımız, bilime güvendiğimiz ve gezegenimiz için elimizden gelen en ufak katkıyı sunmak için çabaladığımız güzel günlerde görüşmek üzere,