Kelime Köşesi

, kelimelerin kökleri, tarihleri ve anlamlarını derinlemesine inceliyor.

Günaydın sevgili okuyucular, gündemimizde son bir kaç aydır, hatta özellikle bu hafta fazlasıyla yer etmiş bir kelimeye göz atmak istedik. İzlenilen yanlış ekonomik politikaların sonucu TL’nin karşısında hayli değer kaybettiği döviz.

Döviz kelimesinin sesli harflerinden de anlaşılacağı gibi, dilimize Fransızcadangirdiği açıktır. Dilimize Fransızcadan bir sürü kelime geçmiş olsa, ilginç olan kısım parasal ve mali terimlerinin çoğunun İtalyancadan (Osmanlı’nın Venedik ile ticari ve askeri çatışmalarından dolayı) geçmiş olmalarıdır: banka, lira, bilanço vb...

Kelimenin aynı okunan Fransızca hali devise şeklindedir. “Bölmek, ayırmak” anlamlarındaki deviser fiilinin çekimlenip isimleşmiş halidir.

Fransızcada devise ikinci anlamında kraliyet arması ve one eşlik eden bir cümleye denmektedir. Adeta Osmanlı Devleti’ndeki tuğra gibi bir işlevdedir devise. “Ayırma, bölme” anlamlarına rağmen arma, tuğra olarak kullanılmasının sebebi armanın kraliyet ailelerini farklı bölmelere ayırmasından dolayıdır.

Nişanyan isabetli olarak “bölme, ayırma” anlamında devise kelimesinin kökünü Latinceye ve ardından Ön Hint-Avrupa diline kadar takip etmektedir.

Ancak Fransızcada bile devise kelimesinin “para, yabancı para” anlamları sonradan gelişmiştir. Fransa’da kraliyet armaları paralarnın üzerine basıldığı için, Almancada yabancı paraya devise denmeye başlanmıştır. Avro öncesi Avrupa’da, Fransız frankı ile Alman markı arasındaki takas ve bu paralar kullanılarak yapılan ikili ticaretin, o zamanların en büyük hacimlilerinden olduğu düşünülünce, Almanların neden “yabancı para” olarak Fransız parasını düşündükleri anlaşılır.

1800-1830 yılları civarında devise kelimesinin “yabancı para” anlamı Fransızcaya dönmüştür. İlk başta bu anlamda kullanılmayan bu kelime böylelikle üçüncü bir anlam edinmiştir. Bir kaynak Türkçede döviz kelimesinin Cumhuriyet döneminde kullanıldığına işaret eder.

Kelimenin Türkçede nadir kullanılan, “pankart” benzeri bir şekli de bulunmaktadır. Bu anlamının sözlükte bulunmadığına dikkat çekelim. Kelimenin kendisi de, kökeni de “yabancı para” anlamındaki döviz’den ayrıdır. Büyük ihtimalle Fransızca “iki taraflı, iki yüzü bulunan” anlamında deux visage tabirinden gelmektedir.

Döviz kelimesine birebir karşılık olarak yabancı para denilebilir. İki tabir de Türk Lirası olmayan para birimlerini ifade eder. Yabancı para tabirinin kısaltması YPise finans dünyasında İngilizce foreign exchange (FX) yerine de kullanılır.

Bu zor günlerde tüm okuyucularımıza sabır ve sebat diliyoruz, güzel günler umuduyla...