NFT’nin tanımı ile ilgili basit bir açıklama ararken Evrim Ağacı’nın internet sayfasındaki açıklamayı çok beğendik. Bu nedenle direkt olarak oradaki tanımı sizlerle paylaşmak istiyoruz.“Son dönemde haberlerde veya internette bolca adını duymuş olabileceğiniz "NFT", yani "Non-Fungible Tokens" kavramını Türkçeye Gayrı-Misli Jetonlar olarak çevirebiliriz. "Misli ürünler", yerine yenisini koyabileceğiniz ürünlerdir. Örneğin mutfağınızda 1 kilogram un varsa, bu un tükendiğinde markete gidip, onunla eşdeğer olan ("değer" bakımından özünde farklı olmayan) 1 kilogram daha un alabilirsiniz. Ama evinizde (veya müzenizde) Van Gogh'un Yıldızlı Gece'si varsa, bunu çaldırmanız halinde yerine değer olarak onunla aynı bir çizimi koymanız imkânsızdır. O üründen Dünya'da 1 tane vardır. İşte yerine yenisi konulamayacak ürünlere "misli-olmayan" anlamında "gayrı-misli" ürünler denir. Elbette bu iki ucun arasında gri bir bölge de vardır

Blockchain teknolojisi, haftanın konusu bölümünde paylaştığımız gibi farklı sektörler için farklı süreçlerin yürütülmesine olanak tanıyor. Fakat blockchain’in sunduğu yenilikler elbette bununla sınırlı değil. Hayatımıza Bitcoin ile giren blockchain teknolojisi, sadece kripto paralar değil, bazı insanların hala anlamlandıramadığı NFT birimlerini de hayatımıza hızlıca dahil etmeye başladı. Bunun yanında elbette Facebook’un adını değiştirip Meta olarak güncellemesi ile daha fazla dikkat çeken metaverse dünyasında da blockchain teknolojisi farklı amaçlarla kullanılacak. Yazımızın amacı özellikle NFT ve metaverse’ün iklim krizi ile bağlantısını, olası olumlu veya olumsuz etkilerini incelemek üzerine. Fakat öncesinde hem NFT hem de metaverse nedir kısaca değinelim. ulaşabilirsiniz.

Gelin şimdi bir de metaverse nedir buna bakalım. Burada da yine çok değerli içerikleri olan Evrim Ağacı’nın yaptığı tanımı direkt olarak paylaşmak istedik.

“Metaverse (Tür: "Evren ötesi"), birçok insanın kendi sanal temsilleri yani avatarları ile birbirleriyle ve dijital nesnelerle etkileşime girebildiği, sürekli açık olan sanal ortamlardan oluşan bir ağdır. Metaverse'ü; sürükleyici sanal gerçeklik, çok oyunculu çevrimiçi rol yapma oyunu ve web'in bir kombinasyonu olarak düşünebiliriz. Metaverse'ün üç temel yönü bulunmaktadır. Bunlar; varlık, birlikte çalışabilirlik ve standardizasyondur.”

Evrim Ağacı’nın metaverse tanımı yaptığı yazının tamamına buradan ulaşabilirsiniz. Daha detaylı bilgi için Evrim Ağacı tarafından yapılmış hem NFT hem de metaverse tanımları ve ilgili yazıları okumanızı ekip olarak fazlası ile öneriyoruz😊

Her iki tanımdan da yola çıkarak, metaverse’ün dijital bir dünya yaratmadaki gücü, blockchain teknolojileri ile desteklenen kripto paraları bu dijital dünyanın ekonomisinde kullanmamıza olanak tanıyabilir. Blockchain’in temel felsefesi olan, “merkezi” olmayan, tek bir güç tarafından kontrol edilemeyen bu dünya, elbette kripto paralarla kendi ekonomisini yaratabilir. Bu da NFT’ler için benzersiz bir ortamın oluşmasına olanak tanıyabilir. Peki blockchain teknolojisi, metaverse, NFT’ler, kısaca web3 teknolojileri olarak adlandırılan bu yeni kavramlar iklim krizi ile mücadelede nasıl etkilere sahipler.

Eleştiriler ve tehlikeler
Özellikle NFT dünyasının, sanat çevrelerine daha yakın olması ve NFT’leri üretenlerin belirli bir oranda profesyonel sanatçılardan olması, NFT’lerin sert eleştirilere maruz kalmasına sebep oluyor. Kripto paralar arasında yerini sağlamlaştırmış ve Etherium gibi önde gelen kripto paralara uzun dönemde rakip olacağı düşünülen Solana’yı ele alalım. Solana, Bitcoin veya Etherium gibi önemli bir kripto para birimi platformu. Solana, 2021 yılında sıfır karbon salımına ulaştığını duyurdu. Peki bu kripto para platformları için ne demek. Kripto para platformları, kripto para madenciliğinin de yürütüldüğü devamlı çevrimiçi kalması gereken sistemlere sahip platformlar. Bu sonsuz çevrimiçi kalma amacı da elbette fazlası ile enerji kullanımına sebep olmakta. Kripto para platformları, özellikle fazla enerji kaynağı kullanımı dolayısı ile iklim krizine negatif yönde katkı sağlama eleştirilerine maruz kalıyor. Bunun için de karbon-nötr olmak için çalışmalar yürütüyorlar.

Solana’nın açıklamalarına göre, Solana kendi platformunun neden olduğu karbon salımına eşdeğer ölçüde farklı alanlarda karbon salımının önüne geçecek yatırımlar yapıyor. Yani Solana platformu x değer kadar karbon salımına sebep oluyor ise, platform farklı şekillerde x değer kadar karbon salımının önüne geçmeye ve bu sayede etkisini tamamen sıfırlamaya çalışıyor. Karbon-nötr, şu an için çoğu büyük markanın da uygulamaya çalıştığı bir süreç. Bir taraftan negatif etki yaratırken, farklı bir tarafta pozitif etki yaratıyor olmak, iklim krizi ile mücadelede ne kadar etkili, bunun sorgulamasını sizlere bırakıyoruz.

2021 yılında duymuş olabileceğiniz, 69 milyon dolarlık bir NFT satışı gerçekleşti. Beeple takma adını kullanan dijital sanatçı Mike Winkelmann, sera gazı emisyonu ile ilgili farklı farklı 5000 adet görselden oluşan kolaj çalışmasını tam 69 milyon dolara, Londra merkezli dünyanın en ünlü müzayede evlerinden olan Christie’s’deki açık artırma ile sattı. Sanatçının açıklaması ise, koleksiyonlarından bir tanesinin karbon salımını sıfırlamanın bedelinin yaklaşık 5.000 dolar olduğu ve elde ettiği 69 milyon doları, iklim krizi ile mücadelede karbon salımını önleyecek, veya karbon yakalama teknolojilerine yatırım yapmak için kullanacağı yönünde.

_{Beeple(Mike Winkelmann) tarafından yapılan JPEG formatındaki Everydays: the First 5000 Days NFT görseli}

Bu açıklama, sanat camiasında fazlası ile tepki çekti, hatta sanatçılar için bir dijital pazar alanı olan ArtStation’da NFT satışlarına başlamayı düşündüğü projesini o zaman için durdurdu. Eleştiriler temel olarak, karbon-nötr’ün temelde bir evi yaktıktan sonra, yerine küçük bir saksıda bitki koymaktan farkı olmadığı yönünde. Aynı eleştiriler metaverse için de fazlası ile gündemde diyebiliriz. Yaratılmaya çalışılan dijital dünyalar bazı şeyleri iyice görmezden gelmemiz için sanal bir gerçeklik yaratacak olabilir. Fakat burada şu konuyu da belirtmemiz gerektiğine inanıyoruz.

NFT ve metaverse, kullandıkları enerji kaynakları dolayısı ile eleştirilirken, eleştirilere maruz kalması gereken sağlık, inşaat, tekstil veya gıda sektörlerindeki verimsiz uygulamalar da keşke bu kadar fazla eleştirilse. Yenilik, teknolojiler, tahmin edilemeyen gelecek elbette daha çok tepki gösterilmesine yol açıyor olabilir. Fakat gelecekten korkarken, günümüzdeki sorunları göz ardı etmeye devam edersek, zaten bir geleceğimiz de olmayacak.

Eleştirmeye, sorgulamaya ama bunları yaparken de bilimi her zaman pusula olarak kullanmaya devam ettiğimiz güzel günlerde görüşmek üzere.