“Gaz savaşında canımızı nasıl kurtarırız?”

Milliyet, 27 Nisan 1933

1939’da başlayan 2. Dünya Savaşı’na giden süreçte zehirli gaz saldırıları halkın korkulu rüyası olmuştu. Gazeteler yerli üretim maskelerle ilgili haberler yapıyor, her ailenin kendi maskesini almasını telkin ediyordu. 1930’lardan itibaren “Gaz savaşında canımızı nasıl kurtarırız?” ya da “Ölüm saçan bombalara karşı nasıl korunmalıyız?” başlıklı haberler yapılmaya başlanmıştı. Her gazeteye bir kimyager çıkartılıyor, detaylı olarak zehirli gazın nasıl öldürdüğü anlatılıyordu. Bu sırada Zehirli Gaz Cemiyeti kurulmuş, halkı bilgilendirmesi için konferanslar, tatbikatlar düzenliyordu.

28 Nisan 1933 tarihli Cumhuriyet gazetesi, “Zehirli gazlardan korunma çareleri” başlıklı bir haber yayımlıyor, “Rusya’da mendili olmayan var, fakat maskesi olmayan yoktur.” diye yazıyordu. Haberde üniversite salonlarında zehirli gaz ve maske kullanımı üzerine halka bilgilendirici konferanslar verildiğinden bahsediliyor. Sığınaklarda nasıl saklanılması gerektiği, maskelerin nasıl kullanılacağı, zehirli gaz saldırı alarmı üzerine bilgiler veriliyordu. Okullarda çocuklara maske talimi yapılması isteniyor, maske yoksa kahve telvesiyle ıslatılmış mendilin de koruyucu olduğundan bahsediliyordu. Bu konferansta açıklanan kararlardan biri de, sinema salonlarında baske kullanımı ve zehirli gazlarla ilgili bilgilendirici filmlerin yayınlanması kararıydı. 29 Nisan 1933 tarihli Son Posta gazetesinde ise yurt dışından gaz maskesi getirmek için başvuruların yapıldığını belirten bir haber yayımlanır.

Bir Fransız gazetesindeki haberin çevirisi, 17 Mayıs 1935’te Yeni Asır gazetesinde yayımlanır. İlginç bir haber; gazeteci maske satıcısı kılığına girerek halkın arasına karışıyor ve seyyar satıcı gibi elindeki maskeyi satmaya çalışıyordu. Habere göre, kimse ikinci bir dünya savaşının çıkacağına inanmadığı, zehirli gaz saldırısının gerçekleşmeyeceğini düşündüğü için maske almıyordu. Ancak bu haberden beş yıl sonra Paris, Nazi Almanyası tarafından işgal edilecekti.

31 Mayıs 1935 tarihli Cumhuriyet gazetesinde de yedi maddede gazdan korunmanın yolları anlatılıyordu: Sığınakların yapımı, herkese gaz maskesi tedariği, paniği önlemek için talimler, okullarda çocuklara gazdan korunma dersleri, halkevi, cami, tiyatro, sinema ve fabrikalarda katılımı zorunlu gazdan korunma konferansları, belediye ve hükümet dairelerinde savaş işleri ile ilgili müdürlük, dergi ve gazetelerde gazdan korunma yazıları…

Kurun gazetesinin 2 Kasım 1935 tarihli nüshasında yayımlanan haber, yerli gaz maskesi fabrikasının açıldığına dair müjdeyi okurları ile paylaşıyordu. Zehirli gazlardan “görünmez tehlike” olarak bahsedilen haberde, gaz maskelerinin artık sadece yüzü kapatacak şekilde üretilmediği, tüm vücudu kaplayan bir giysi şekilde üretildiği açıklanıyordu.

16 Ocak 1937 tarihli Ulus gazetesinde yer alan bir haberde yaklaşık tam sayfa, hava saldırılarından korunmanın detayları anlatılıyor. Yangın, fosfor, elektron ve tahrip bombaları diyerek hava saldırısında kullanılan bombaları sınıflandırıyor, her birine karşı nasıl bir savunma yapılacağı ayrıntılı olarak anlatılıyordu.