Jurnal,

çok tartışmalı ama hayatın içinden bir konuyla karşınızda: Yalan.

Bize yalan söylediler…

Biz de söyledik tabii. Bazen sözcüklerle, bazen sesimizin tonu hatta bazen de sessizliğimizle. Yevtushenko diyor ki “Gerçeğin yerine sessizlik koyulduğunda o sessizlik bir yalandır”.

Shepard ve Hartenian çalışmalarında en temel üç ahlak dışı davranışın çalma, aldatma ve yalan olduğunu söylüyorlar. Yalan toplumun endemik (1) özelliklerinden birisi olarak görülüyor ve “aldatmak amacıyla gerçek olmayan bir ifade kullanmak” olarak tanımlanıyor. İnsan davranışının içkin bir özelliği olan yalan üzerine Kirkendon ve arkadaşlarınca yapılan bir çalışma günde en az bir kez yalan söylediğimizi yüzümüze vuruyor. Buna “pragmatik yalan söyleme” diyebiliriz, yani günlük yaşamda ağzımızdan çıkıveren beyaz yalanlar: aramayı unuttuğumuz arkadaşımıza “ben de şimdi seni arayacaktım” demek, ya da mesai arkadaşımıza saç modeli güzel olmasa dahi yakıştığını söylemek.

Yalan, başkalarını aldatmak için yanlış yönlendirmemiz, inanmadığımız şeylere inanmalarını sağlamamız, hatalı bilgi vermemiz ya da gerçeği saklamamız demek. Leslie aldatmanın insan olmanın doğal bir parçası olarak görülmesi gerektiğini söylüyor ve ekliyor “en fazla yaptığımız hata, dürüstlüğü bir kişilik özelliği olarak görmek”, çünkü ona göre dürüstlük sahip olduğun ya da olmadığın bir kişilik özelliği değil, bir durum: kişinin koşullara adapte olduğu bir durum. Hartshorne ve May de yalan ve dürüstlüğün karakter özelliği değil, hayat durumlarının farklı fonksiyonları olduğunu bildiriyorlar.

Bir başka çalışma ise sıradan insanların ne kadarının karşılarındaki kişi yalan söylediğinde bunu anladığını araştırmış. Sonuç: pek azımız bize yalan söylendiğinin farkına varabiliyoruz. Bu da sosyal yaşamın her alanında insanların yalan söyleme ihtimalini arttırıyor. “Yakalanma olasılığı düşükken ve yalan bir avantaj ya da çıkar sağlayacakken neden söylemeyeyim ki?” düşüncesi ağır basıyor anlayacağınız.

Devamını oku

Abone ol