Büyük işten çıkarmaların yılı

Başta teknoloji olmak üzere birçok sektör 2023'teki işten çıkarma dalgasından nasibini aldı. 2022 yılında pandemiye bir yanıt olarak ortaya çıkan bu durum, 2022 süresince tedirgin edici bir eğilime dönüştü. Umut dolu başlayan 2023 yılında ise çalışanlar teknoloji devlerinin her birinin 5.000'den az olmamak kaydıyla yaptığı toplu işten çıkarmalara tanık oldu. Bir tarafta teknoloji devleri ve e-ticaret platformları kapasite kısıtlamaları nedeniyle işe alım yapmak için çabalarken, diğer tarafta şirketler işgücü azaltımlarına hız kesmeden devam etti. Bunun güncel nedenleri incelendiğinde karşımıza, büyümede yavaşlama, resesyon korkusu ve yapay zekanın etkisi çıkıyor. Teknoloji sektöründe yılın ilk 11 ayında 244 bin 342 kişi işten çıkarıldı.

• Önemli detay: İş öyle bir hâl aldı ki henüz Mart ayındayken, hem Washington hem de Baltimore'da bulunan Johns Hopkins Üniversitesi Carey Business School, işten çıkarılan teknoloji sektörü profesyonelleri için 30.000 dolara kadar MBA bursu sunduğunu duyurdu.
• Öne çıkan isimler: Yıl sonu itibarıyla en fazla işten çıkarma yapmış veya yapacağını açıklamış şirketler; 27.000 kişiyle Amazon, 19.000 kişiyle Accenture, 12.000 kişiyle Alphabet, 11.000 kişiyle Vodafone, 10.000'er kişiyle Microsoft ve Meta, 9.000 kişiyle Credit Suisse, 8.500 kişiyle Ericsson, 5.000 kişiyle CitiGroup, 3.900 kişiyle IBM, 3.000 kişiyle Morgan Stanley, 2.500 kişiyle Disney, 2.300 kişiyle Spotify, 2.200 kişiyle Indeed, 1.400 kişiyle Linkedin, 1.300 kişiyle Zoom oldu.

İş dünyasında yapay zeka gündemi

Hemen her sektörden çalışan, 2023 yılını "Yapay zeka teknolojileri işimi elimden alır mı?" endişesiyle geçirdi.

• Şirketlerin %64'ü üretken yapay zeka kullanarak daha fazla personel işe almayı planladığını bildirdi. Operasyonel tarafta, bu yıl Big Four şirketi KPMG, yatırımcı koruma fonu Coatue ve risk sermayesi şirketi Headline, müşterilere tavsiyelerde bulunmak ve anlaşmalara rehberlik etmek için yapay zeka araçlarını kullanan şirketler arasına girdi.
• Beyaz yakalıların büyük tehdit altında olduğu; hükümet düzenlemelerine, fiziksel becerilere, etik hususlara veya empatiye dayanan işlerinse–yani insanların makinelerden daha iyi olduğu tüm konuların–hızlı etkilenme olasılığının en düşük seviyede görüldüğü vurgulandı.
• OECD, Employment Outlook 2023: Artificial intelligence and jobs raporunda, otomatikleşme riski en yüksek olan işlerin OECD ülkelerinde işgücünün ortalama %27'sini oluşturduğu ve bu riske en çok Doğu Avrupa ülkelerinin maruz kaldığı belirtildi.

Diğer tarafta: Birçok işveren için güvenlik riskleri üretkenlik avantajına ağır basıyor. Endişe verici başlıkların çoğunu kalite kontrol, veri doğruluğu, etik hususlar veya teknik zorluklar oluşturuyor. Gartner’ın araştırmasına göre şirketlerin %14'ü çoktan chatbot kullanımını yasaklamış durumda.

Amazon, Samsung, Apple, Accenture gibi bazı büyük şirketler, OpenAI sohbet robotunun şirket içi kullanımını şimdiye dek yasakladı veya kısıtladı. Citigroup, Deutsche Bank, Goldman Sachs, JPMorgan ve Bank of America, 2023 yılının başlarında ChatGPT'yi tüm personel için devre dışı bırakan bankalar oldu.

• Hatta: İtalya, OpenAI'ın Avrupa'nın GDPR gizlilik yasası ve AB ile uyumlu olmadığını belirterek hizmeti geçici olarak yasakladı. Yapay zekanın blokta kullanımını düzenleyen bir yasa üzerine çalışılıyor.

Buna ek olarak, son dönemde yapay zeka araçlarına yönelik ilgi patlamasına rağmen, start-up'lar henüz bu konuda büyük miktarlarda harcama yapmıyor; yani yapay zeka kullanımı yeni başlayanlar için deneysel olmaya devam ediyor.

ABD'de grevler

Yapay zekanın dolaylı yoldan körüklediği bir diğer konu işçi hakları oldu. Yaratıcı yazarlığı tehdit eden yapay zeka kullanımının düzenlenmesi, Hollywood yazarlar grevi esnasında hakkını arayan sektör çalışanlarının en önemli taleplerinden oldu. Writers Guild of America (WGA) grevi, 11 bin 500 üyesiyle Alliance of Motion Picture and Television Producers (AMPTP) ile anlaşmaya varılmasıyla sonuçlandı. Hollywood yazarlarının yapay zeka, veri şeffaflığı ve asgari çalışma koşulları ile ilgili üç yıllık iyileştirmeler üzerine el sıkışıldı. Mayıs ayında başlayan grev, Eylül ayında sona erdi.

• Bu, ABD'nin bu yıl karşı karşıya kaldığı tek ayaklanma olmadı. Birleşik Otomobil İşçileri (UAW), Detroit'in üç büyük otomobil üreticisi Ford, General Motors ve Stellantis'e karşı benzeri görülmemiş bir grev düzenledi ve üç büyük anlaşmadan kazanımlarla çıktı. Bu anlaşmalar 150 bin işçi için ücretlerde en az %25'lik–bazı geçici işçiler için %168'e varan–artışın yanı sıra emeklilik katkı payları gibi sosyal hakları da artırmayı taahhüt etti.
• ABD'nin en büyük sağlık kuruluşlarından Kaiser'in 75 bini aşkın personeli, ülke tarihinde sağlık çalışanlarını kapsayan en büyük grevini düzenledi. İmzalanan sözleşme, dört yıl boyunca toplam %21 oranında genel ücret artışını, performans paylaşım planı kapsamında çalışanlara daha fazla ödeme yapılmasını ve artan eğitim, öğretim ve toplu işe alım etkinlikleri de dahil olmak üzere personel krizinin ele alınmasına yönelik taahhütleri içerdi.
• Yıl sonuna doğru da Starbucks kervana katıldı, ABD'de 200'ün üzerinde Starbucks şubesinde çalışan binlerce barista, 16 Kasım Perşembe günü şirketin 52 yıllık tarihindeki en büyük greve imza attı. Starbucks Workers United, "Kırmızı Bardak İsyanı" olarak adlandırdığı eylemle Starbucks'ı ücretler, sosyal haklar gibi çalışma koşullarını belirleyecek iş sözleşmeleri için pazarlık yapmaya çağırdı.

Özetle: ABD'deki işçi sendikaları son iki yılda taleplerinde daha cesur davranarak, enflasyonun neden olduğu harcama gücü kaybıyla mücadele etmek için daha yüksek ücretler ve daha iyi sosyal haklar için baskı yapıyor. Önümüzdeki süreçte bu durumun bulaşıcı etkisini gözlemlemeye devam edeceğiz gibi görünüyor.