Temmuz ayının gelmesi ile birlikte asgari ücrete ara zam beklentileri de yeniden alevlendi. Hükümet kanadı bu yıl bir ara zammın olmayacağını söylese de hem çalışanlar, hem de muhalefet bu durumda itiraz ediyor. En önemli kaygılar ise asgari ücretin alım gücü hakkında.

DİSK-AR tarafından yapılan bir araştırmaya göre 1974 yılında yıllık asgari ücretin kişi başına düşen GSYH’ye oranı %80,56 ile zirve seviyesinde gerçekleşti. Bu yıldan sonra bu oran, kademeli bir biçimde düşüşe geçti. Söz konusu dönemde asgari ücretli bir aylık brüt maaşıyla 14,7 gram altın veya 480 kg ekmek, 2 aylık maaşıyla bir buzdolabı veya çamaşır makinesi, dört yıllık maaşıyla ise Renault veya Fiat marka son model bir araba satın alabiliyordu. Peki brüt asgari ücretin alım gücü yıllar içinde nasıl evrildi?

1980 yılı: Kriz ve istikrarsızlığın gölgesinde eriyen asgari ücret

1980 yılı Türkiye ekonomisi açısından önemli ve oldukça zor bir yıldı. 24 Ocak kararlarıyla ekonomide liberalleşme döneminin işaretleri görülmüş, ancak 8 ay sonra gelen 12 Eylül askerî darbesi ile bu niyetler başka bahara bırakılmıştı. 1974-79 arasında krizlerle geçen dönem Türkiye ekonomisini de iyice yıpratmıştı. Bu dönemde petrol krizi, Kıbrıs Barış Harekatı nedeniyle uygulanan ambargo, siyasi ve ekonomik istikrarsızlıklar ile 1979 yılında moratoryumun kıyısından dönülmesi emekçi kesimin alım gücünü de iyiden iyiye eritmişti. 1980 yılında yıllık asgari ücretin kişi başında düşen GSYH’ye oranı ise %39,99’a kadar geriledi.

Bu dönemde asgari ücretli bir işçi, 5.400 liralık bir aylık brüt maaşı ile;

• 82 Amerikan doları (Günümüz kuruyla 331 Amerikan doları)
• 118,7 Alman markı
• 3,1 gram altın satın alabilir hâle gelmişti.

Söz konusu dönemde bir asgari ücretli temel ihtiyaç maddeleri arasından ise;

• 346 kg ekmek (Somun ekmeğin gramajı sürekli azaldığı için kg tercih edilmiştir)
• 23,7 kg dana eti
• 180 litre süt
• 171 litre benzin satın alabiliyordu.

Bu dönemde bir asgari ücretlinin;

• Renault R12 model bir araba satın alabilmesi için 41 ay
• Ortalama bir konut satın alabilmesi içinse 138 ay çalışması gerekiyordu.

1990 yılı: Ekonomide liberalleşme, baskılanan ücretler

1990 yılı, 1980’e kıyasla daha farklı bir dönemin ardından gelen bir yıl oldu. Ekonomide liberalleşme, ihracata ve turizme dayalı büyüme modeli, geride bırakılan bu dönemi tabir etmek için uygun başlıklar olabilir. Ancak bu dönemde devletin ekonomiden çekilmesiyle piyasada işçi ücretleri daha da baskılandı ve yüksek enflasyon ile emekçi kesimin toplam GSYH’den aldığı pay önemli ölçüde azaldı. Bu dönemde asgari ücretin kişi başına düşen GSYH’ye oranı %37,13’e kadar geriledi.

1990 yılında asgari ücretli bir işçi 303 bin 750 liralık bir aylık brüt maaşı ile;

• 117,7 Amerikan doları (Günümüz kuruyla 290,1 Amerikan doları)
• 187 Alman markı
• 8,2 gram altın satın alabiliyordu.

Temel yaşam maddelerine bakıldığında ise bir aylık asgari ücret ile;

• 607 kg ekmek
• 43,4 kg dana eti
• 87 litre süt
• 124 litre benzin satın alınıyordu.

Bu dönemde asgari ücretlinin;

• Renault R12 TX model bir araba alabilmesi için 78 ay,
• Ortalama bir konut satın alabilmesi içinse 168 ay çalışması gerekiyordu.

2000 yılında bir asgari ücretlenin neler alabildiğini haberin devamında okuyabilirsiniz.

DEVAMINI OKU