Eralp Ersoy

İktisat teorisi, insanı rasyonel tercihleriyle faydasını maksimize eden bir makina gibi tanımlasa da teorinin pratikten tamamen ayrıştığı noktaların sayısı oldukça fazla. Bu noktalardan biri de literatürde kendine sahiplik etkisi (endowment effect) adıyla yer bulan kavram.

Nedir?

Sahiplik etkisi, en yalın haliyle, bir kişinin sahip olduğu bir mala, sahip olmayan kişiden daha fazla değer biçme eğilimi olarak özetlenebilir. Diğer bir ifadeyle, bu teoriye göre, bir kişinin elinde olan bir ürünü satmaya razı olduğu fiyat (ona biçtiği değer), aynı malı satın almak isteyen kişinin biçtiği değerden daha yüksek olma eğilimi gösterir.

Literatüre yaklaşık yarım yüzyıl önce giren bu kavram da iktisat teorisi üzerinde psikolojik olgularla yapılan bir açılımdan ibaret olarak görülebilir. Temel olarak insanın kaybetmekten kaçınma eğiliminin tetiklediği bu davranışın kökeninde “kaybetmenin acısı, kazanmanın sevincinden baskındır” önermesi yatar. Bir kişinin sahip olduğu bir varlığı kalıcı olarak kaybetme endişesi, söz konusu malın fiyatına “ilave prim” olarak yansır. Alıcı ve satıcı arasındaki bu rasyonel olmayan maliyet ayrışması, pratikte kendini beklenti fiyatlar arasındaki farkın açılması olarak gösterir.

DEVAMINI OKU