Bolivya büyük siyasi bir değişimin eşiğinde. Pazar günü yapılan seçimlerde iki sağcı aday ikinci tura kaldı. Sol bir hükümetin iktidarı koruduğu Latin Amerika ülkesi için bu 20 yıl sonra bir ilk. Peki sol için bu gerileme nasıl yaşandı?

Yazı: Kavel Alpaslan

Bolivya büyük siyasi bir değişimin eşiğinde. Pazar günü yapılan seçimlerde iki sağcı aday ikinci tura kaldı. Sol bir hükümetin iktidarı koruduğu Latin Amerika ülkesi için bu 20 yıl sonra bir ilk. Sosyalizme Doğru Hareket Partisi (MAS) 2020’de ilk turda seçimleri %55 ile bitirmişti. Bugün ise aynı parti %3’ün biraz üzerinde oy alarak siyaset sahnesinden silinmek üzere.

• Peki ama bu gerileme nasıl yaşandı? Solun oyları nereye gitti? Yeraltı zenginlikleri ile gündeme gelen Bolivya’da iktidar değişikliği ne anlama geliyor?

Bu sorulara yanıt vermeden önce biraz Bolivya’yı tanımak gerekebilir.

Bir dönüm noktası olarak askerî darbe

Nüfusunun büyük bir çoğunluğu yerli halklardan oluşan Bolivya’da ilk kez 2006 yılında yerli bir Devlet Başkanı seçildi: MAS’ın kurucu lideri Evo Morales.

Morales, sınıfsal ve kültürel olarak dışlanmış yerli halkların desteğiyle seçimleri kazandı. Latin Amerika’da 2000’li yıllarda seçimle iktidara gelen bir dizi sol hükümet için kullanılan "pembe dalga" içerisinde en radikal reformlardan bazıları bu ülkede yapıldı. Bolivya’nın zenginliklerini elinde bulunduran güçlü oligarşisini dizginleme yönünde adımlar atıldı.

Söz konusu oligarşinin "ırkçı" niteliği de Bolivya’da son derece belirgin. Nüfusun azınlığı olmasına karşın Bolivya sermayesinden aldıkları pay son derece büyük olan beyazlar, bu oligarşinin temelini oluşturuyor. Morales’in iktidara gelmesiyle birlikte daha önce ikinci sınıf yurttaş olarak ezilen yerli halkların pek çok talebi tanındı. Hatta ülkenin ismine "çokuluslu" ibaresi eklendi ve yerlilerin Quechua ya da Aymara gibi dilleri de resmî dil olarak tanındı.

Fakat Morales ve MAS için her şey 2019 yılındaki ordu destekli darbe ile birlikte değişti. Latin Amerika üzerine çalışan Ertan Erol, Evrensel gazetesindeki yazısında darbe sürecinde ve sonrasında yaşananları şöyle özetliyor:

“2019’da Morales’in üçüncü defa aday olmayı zorlaması ve oylarını azaltarak olsa bile seçilmesi, ülkedeki aşırı sağcı grupların orduyu harekete geçirerek, uluslararası yardım ve tanınmayı da sağlayarak darbe yapmasına zemin hazırladı. Morales’in Meksika’ya kaçabilmesi ve ardından oluşan halk hareketi sayesinde ülkede demokratik düzene dönüş sağlanabildi, gerçekleşen seçimlerde Morales’in kendi önerdiği MAS’ın adayı Luis Arce başkan seçildi.

Seçimlerin hemen ardından ülkeye dönen Morales ile Arce’nin arasının bozulması ise kısa sürmedi. Morales anayasal olarak her ne kadar tartışmalı da olsa seçilmiş ve askeri müdahale ile görevden el çektirilmiş bir başkan olarak Arce’nin başkanlığına ve MAS içerisindeki gücüne karşı üstten bir pozisyon aldı. Kongrede çoğunluğa sahip olan MAS, mevcut ve devrik başkancılar olarak ikiye daha sonra da üçe bölündü.

Bu sırada dış borçlanması sürekli olarak veto edilen hükümet petrol alacak parayı bulamamaya, birçok üründe de kıtlık yaşanmaya başladı. Morales, kendine sadık kitleleri de mobilize ederek mevcut krizi daha da derinleştirirken Arce de, Morales’in seçimlere katılmasını engelleme yoluna gitti.”

Morales’in 'geçersiz oy' kampanyası

MAS içerisinde yaşanan bu bölünme ile birlikte Morales, aday olamadığı seçimleri "yasa dışı" olarak tanımladı ve destekçilerine "geçersiz oy" verme çağrısı yaptı. Toplam 5 milyon kullanılan oydan tam 1 milyon 250 bin oy "geçersiz" sayıldı. Başka bir deyişle seçmenlerin %24’ü Morales’i destekledi. Geçen seçimlerde bu oranın çok daha düşük olduğunu hesaba katarsak eğer (yaklaşık 6 milyon oyda 230 bin) Morales’in yürüttüğü kampanyanın karşılık bulduğunu görüyoruz.

YAZININ DEVAMI