Şelalelerin, dalgaların ve rüzgarların, hatta uçsuz bucaksız sessizliğin içinde dahi gezegeni duyduğun bir coğrafya İzlanda. Her ada gibi ama aynı zamanda hiç diğerleri gibi değil. Doğanın öfkesini fışkırttığını, coşkusuyla titrediğini, sürekli olarak kendini yeniden yarattığını gördükçe insan kendi doğasına da yaklaşıyor burada.

Yazı: Elif Bayram

Sıcak ve soğuk, puslu ve berrak, sert ve yumuşak, siyah ve beyaz, yüksek ve alçak, sessiz ve gürültülü. Dünya gezegenini var eden zıtlıkların ve zarif dansların içinde, dünyanın kuvveti ve kaynaklarıyla yükselmiş bir ada. Her ada gibi ama aynı zamanda hiç diğerleri gibi değil. Şelalelerin, dalgaların ve rüzgarların, hatta uçsuz bucaksız sessizliğin içinde dahi gezegeni duyduğun bir coğrafya.

Gezegenin öfkesini fışkırttığını, coşkusuyla titrediğini ve tesadüfi görünen binbir münasebet ve olayla sürekli olarak kendini yeniden yarattığını görmenin insanı kendine, kendi doğasına yaklaştırdığı o uzaklarda. İzlanda.

Uçaktan inerken temiz ve soğuk hava yüzüme çarpacak zannediyorum. Hava, adımlarımı attıkça kulaklarımdan, burnumdan, ağzımdan yumuşak yumuşak içeri giriyor. Yine beklediğimin aksine soğuğu değil, tenimin üzerinde ferahlığı hissediyorum. Yalnızlığın, varoluşçuluğun, doğanın yüceliğinin, melankolinin satır satır işlendiği ülkenin uçsuz bucaksız yollarında o satırların içinden cümleler seçip okuyorum. Yol boyu kulaklarımda rüzgarlı bir “re:member” çalıyor.

Yağmur yağmaya başlıyor. Aradan geçen yarım saat içinde güneş kendini tam göstermeden bir gökkuşağı beliriyor yolun karşısında. Varacağımız noktaya kadar bizi takip ediyor. Ya da biz onu. Göklerin betonlarla kaplandığı şehirlerden gelenler için görülmesi gerekenler listesinin başını gökyüzü çekiyor. Her an tüm renkleriyle gökkuşağı ya da yeşil bir oyun gökyüzünde sahnelenebilir. Gözünüzü gökyüzünden ve yerden ayırmayın. Burada yer, gök dünya gezegeni.

Dışarıda hayat ferah ve şenlikli. Şimdilik. İçeride nasıl? Yol kenarında alçak apartmanlar görmeye başlıyorum. İçerinin dışarıya nasıl karıştığı bir yerdir burası diye düşünüyorum. Hiçbir dairenin perdesi yok. Bu evlerde göğe bakarak yolunu bulan insanların yaşadığına eminim. Yüceliği kendinden bilmeyenlerin. Bir zamanlar sıkışan güçlerle yerden yükselen dağların, enerjisini püskürtmüş ve rahatlamış bir yanardağların ve sert mizaçlı hırçın okyanusun çevrelediği bu kara parçasında, gezegenin içindeki enerji akışını ayağını bastığı ve gözünün gördüğü hemen her yerde hissetmenin verdiği bir mütevazılıkla yaşayan insanların.

YOLA ÇIKMADAN ÖNCE

İklim koşulları, bavula koyulacaklar, okunacaklar... İzlanda yolculuğuna çıkmadan önce bilinmesi gerekenler...

Mevsim normalleri

Reykjavik, Kuzey Yarımküre'nin kalanıyla aynı ilkbahar, yaz, sonbahar, kış sıralamasını paylaşsa da mevsim normalleri bildiğiniz gibi değil. Rüzgar, hissedilen sıcaklık üzerinde ve dışarıda yapılacak aktiviteler üzerinde son sözü söylüyor. Dolayısıyla sıcaklık 7-8°C’de bile rüzgarlı bir havada hissedilen -7°C’ye kadar düşebiliyor. Kışlar uzun ve karanlık, yazlar kısa ve hep aydınlık. Baharlar, ılımlı görünen sürprizli zamanlar.

İlkbahar, Nisan sonu Haziran başına kadar geçen dönem. Sıcaklık rüzgarlı günleri hesaba katmadan 5-12°C arasında seyrediyor. Doğa canlanıyor, günler uzamaya başlıyor ve kışa nazaran şehrin sokaklarında dolaşmak kolaylaşıyor. Ayrıca balina ve deniz papağanı gözlemi, Gullfoss ve Skógafoss gibi şelalelerin en taşkın hallerini görmek için en iyi zaman.

Haziran ortasından Ağustos sonuna kadar güneşin batmadığı, zaman duygusunun kaybolmaya başladığı dönem. Reykjaviklilerin şehrin içinde en fazla açık alanda vakit geçirdiği, yünlü kazakları kısa bir süreliğine üzerinden çıkardığı yaz. Rüzgardan ve soğuktan çekinenler için Golden Circle ve doğa yürüyüşleri için en uygun mevsim. Sıcaklığın 10-15°C’lerde seyrettiği dönem aynı zamanda şehrin en yoğun turist aldığı yüksek ve pahalı sezonu.

Sonbahar, köprüden önce son çıkış. Reykjavik’in kıştan, karanlıktan ve ıssızlıktan önce son kutlama havası. Şehrin kuzeydeki varlığının en naif ve şiirsel anlatısı kuzey ışıklarının görünme şansının arttığı Eylül ayından Ekim ayının sonuna kadar süren, ağza bir parmak bal çalmalık sonbahar renklerinin göründüğü dönemde sıcaklık 3-10°C; hava değişken, bazen yağışlı, bazen aşırı rüzgarlı. Şehrin ve bölgenin sert kışını yaşamadan doğanın nimetleriyle tanışmak için en ideal zaman.

Ve uzun kış. Reykjavik’te Kasım ayında başlayan kış Mart sonuna kadar sürüyor. Karanlık ve günlerin 4-6 saat sürdüğü bu dönemde sıcaklık 0°C ve kar yağışı sık görülüyor. Soğuk duyulsa da Kuzey Avrupa’ya göre ılıman sayılabilir. Kuzey ışıklarını görmek için en ideal zaman bu dönemde başlıyor. Özellikle Şubat-Mart olasılıkların en arttığı dönem. Yollar kapalı olabileceği için doğanın içine yolculuklar sekteye uğrayabilse de buz mağaralarını görmenin tam zamanı. Tabii dışarıdaki soğuğa karşı sıcacık kaplıcalara girmenin romantizminin de arşa çıktığı zamanlar.

Nasıl gidilir?

Icelandair, Pazartesi ve Cuma günleri İstanbul Havalimanı’ndan Reykjavik-Keflavík Havalimanı’na direkt uçuş düzenliyor. Perşembe ve pazar günleri de aynı hat üzerinde dönüş seferleri var. Yaklaşık 6 saat süren uçuş, 5 Eylül 2025’ten beri düzenleniyor. Öncesinde Avrupa üzerinden ve Birleşik Krallık’tan aktarma seferlerle iki şehir arasında ulaşım sağlanıyordu.

Ne okunur?

Yalnızlık, varoluşçuluk, melankoli, kimlik, doğa, mitoloji, yücelik, ıssızlık… Nordik edebiyatının yanından geçtiği, sığındığı, genişlettiği, içine daldığı konular. Genelden özele gidecek olursak İzlanda edebiyatı, Avrupa’nın en eski ve özgün edebiyatları arasında gösteriliyor. Orta Çağ Dönemi üretilen tarih, mitoloji, kahramanlık gibi konuların işlendiği destanlar: Sagalardan modern İzlanda edebiyatına duyguların yüksek sesle anlatılmadığı, doğadaki elementlerin ve imgelerin sıkça geçtiği bir edebiyatın izini sürmek mümkün.

Kültüre işlemiş minimalist ve doğaya saygılı tavrın edebiyatta da görüldüğü ülkede, kişi başına düşen yazar sayısı da oldukça fazla. Hemen herkesin şiir yazdığını duymak mümkün fakat önce en profesyonellerin işleriyle başlamalı diyenlere 1955’te Nobel alan Halldór Laxness’ın 20. yüzyılda geçen ama İzlanda’nın Orta Çağ detanlarından referanslar taşıyan eseri Independent People'ı, basit hayatların anlatılarının felsefi birer metne dönüştüren Jón Kalman Stefánsson kitaplarından Heaven and Hell'i, önerilir.

Yazar Sarah Moss’un 2009’da ailesiyle Reykjavik’e taşınmasını ve bunun üzerine ülkeye ve şehre dair gözlemlerini konu alan Names for the Sea: Strangers in Iceland'ı okumak da şehre varmadan şehri koklamak üzere birebir.

Meraklısına: Destansı hikayeler olan geleneksel Sagalar; kahramanlık, aile, intikam, aşk ve doğa temalarını işler, hem tarihsel hem edebi değeriyle İzlanda kimliğinin temel taşlarından biri kabul edilir. En bilinen örneklerden bazıları Njál’s Saga, Egil’s Saga ve Laxdæla Saga’dır.

Ne dinlenir?

Neo-klasik müziğin şahsına münhasır ismi, müziğinde doğadaki seslerin izlerini okuduğumuz Ólafur Arnalds. Yine Ólafur Arnalds ve Janus Rasmussen ikilisinin deneysel tekno işi Kiasmos. Ve pek tabii elektronik, deneysel ve endüstriyel müzik türlerini harmanlayan Björk.

“re:member” dinlerken ufaktan bilet bakmaya başlayıp “Looped” dinlerken bileti alıp “Utopia” dinlerken bavulunuzu hazırlayabilirsiniz. Yaklaşık 6 saatlik uçuşta uyuklarken dinlemek üzere önceden Ólafur “saman” albümünü indirmek şiddetle tavsiye edilir. Sonra kulaklar doğaya odaklanacak, dinlenen müziğin arkasındaki hisler taranacak.

Nasıl aurora yakalanır?

Bu mevsimde Nordik ülkeleri ziyaret etme sebeplerinin başında kuzey ışıkları gözlemi yapmak geliyor. Dolayısıyla ava hazırlıklı olmak da şart. Başlangıç seviyesi için My Aurora Forecast & Alerts öneriliyor. KP indeksi, aurora olasılığı, güneş rüzgârı gibi verileri veriyor. Aurora Forecast, biraz daha bu işi ciddiye alan “aurora avcıları” için tasarlanmış. Gerçek zamanlı güneş rüzgarı aktiviteleri, jeomanyetik aktivite tahminleri yer alıyor. Gerçek zamanlı tahminlerin ve kullanıcı paylaşımlarının bulunduğu Hello Aurora ve dünyanın her yerinden webcam’ler aracılığıyla auroraların takip edilebildiği Aurora Webcams de av süresince kullanmak üzere indirilmeli.

Bilmekte fayda var: Kuzey ışıklarını görebilmek biraz şans ve sabır işi. Kp indeksi, jeomanyetik aktivite (örneğin güneş rüzgarı Bz bileşeni) gibi ölçümler, bulut örtüsü, ışık kirliliği gibi faktörler kuzey ışıklarının görünüp görünmeyeceğini ve ne derece görüneceğini etkiliyor. Uygulamalardaki gerçek zamanlı paylaşımlar, teknik detaylarda boğulmak istemeyenler için elverişli.

REHBERİN DEVAMI