Yapay zeka, getirdiği kolaylıklar ve yarattığı fırsatlarla birlikte, kendine yönelik nefreti de günden güne büyütüyor. Bazıları bunu 19. yüzyılda makineleşmeye karşı direnen işçilerin hareketi Luddite’lere benzetiyor. Ancak burada sadece belli bir çalışan kesime ait olmayan, herkesi ilgilendiren bir varoluş krizi var. Sonuçta teknoloji, insanlık karşıtlığına doğru koşuyorsa insanlık da kendini savunur. Bu bir denge arayışıdır.

Yazı: Ümit Alan

Başlık yanıltmasın. Ben yapay zekadan nefret etmiyorum. Bu konuya meraklı bir yazar olarak daha nötr bir yerde duruyorum. Hatta hayatımı çok kolaylaştırdığı için sevmeye daha teşneyim.

Ancak yapay zeka günden güne gelişip sektörlerin derinine nüfuz ederken bu konular üzerine çalışan bir yazar olarak görmezden gelemeyeceğim bir gerçek var: Yapay zeka getirdiği kolaylıklar ve yarattığı fırsatlarla birlikte, kendine yönelik nefreti de günden güne büyütüyor.

Luddite benzetmesi yeterli mi?

Klişelere bayılanlar cemiyeti, bu nefreti hemen 19. yüzyılda makineleşmeye karşı direnen işçilerin hareketi Luddite’lere benzetebilir. Çok itirazım olmaz. Hemen klişe imha timine yazılmam ama bence burada başka dinamikler de var.

Çünkü bu reddediş sadece ekonomik kayba ilişkin değil. İş kaybı korkusu ve yarattığı ekonomik belirsizlik elbette önemli bir rol oynuyor. Ancak burada sadece belli bir çalışan kesime ait olmayan, herkesi ilgilendiren bir varoluş krizi var. İnsan olmanın anlamı, insan üretiminin değeri ve insan yaratıcılığı tartışılıyor artık.

Dahası, insana çok benzeyen ancak tam olarak insan olmayan varlıkların (robotlar, dijital avatarlar) bizde yarattığı tiksinti ve korku hissini açıklayan "Tekinsiz Vadi" (Uncanny Valley) hipotezi ve kişilerin kendi yüzlerinin veya seslerinin yapay zeka tarafından taklit edildiği Doppelganger (Kötü ikiz) etkisi her geçen gün yeniden test ediliyor.

Başlangıçta klişeleşmiş bir teselli vardı: “Her yeni teknoloji bazı eski işleri yok eder ama yeni işler de yaratır” diyen kendinden çok emin iktisatçıların lafını dinliyorduk. Giderek daha iyi anlıyoruz ki bu teselli artık işe yaramıyor. Çünkü işgücü kaybı hızlı. Yapay zekanın yarattığı az sayıda yeni iş, ciddi uzmanlık isterken görünen köy pek kılavuz istemiyor: Bir kesim aşırı zenginleşirken, bir kesim daha da yoksullaşıyor.

Hâlâ iyimser olabilir miyiz?

Üretken yapay zeka heyecanının ilk günlerinde ben bu konularda epey iyimserdim. Bir geçiş dönemi olacağını, bazı acılar çekileceğini ama sonunda her şeyin yeniden dengesini bulacağını düşünüyordum.

Hatta MIT’den David Autor’ın Noema’da yazdığı bir makaleye referansla yapay zekanın orta sınıfın yeniden inşasına yardımcı olabileceği görüşünü savundum. Elit uzmanlık isteyen bazı işler daha az eğitim yatırımıyla yapılabilecekti ve bu durum toplumdaki uçurumları ve fırsat eşitsizliğini azaltacaktı. Bunun orta vadede mümkün olduğunu düşünüyorum.

YAZININ DEVAMI