Son yıllarda Albert Serra, Verena Paravel & Lucien Castaing-Taylor gibi yönetmenlerin film seçkilerine paralel olarak performans ve genişletilmiş sinema çerçevesine dahil edilebilen işlerine yer veren EYE Filmmuseum, bu sezon Tilda Swinton’ı bünyesinde ağırlıyor. 8 Şubat’a kadar Amsterdam’da ziyaret edilebilecek "Ongoing" başlıklı sergi, devinimden beslenen yapısıyla geleneksel sunumlardan ayrışıyor.

Yazı: Öykü Sofuoğlu

Sinema müzeleri genellikle hem arşiv, hem gösterim hem de sergi alanı işlevi gördükleri için ziyaretçilerine, farklı söylemsel ve biçimsel dinamiklerden beslenen “sinema deneyimi” sunan mekanlardır. Kalıcı koleksiyonda bulunan yazılı, görsel, işitsel ve elbette görsel-işitsel materyaller müzenin anlatısının ve tarihinin ana gövdesini oluştururken diğer sinema arşivleri, müzeler ve özel koleksiyonlarla yapılan işbirlikleri, geçici sergilerle kürasyona hareket katar.

Her ne kadar ele alınan konunun bu değişimi müzenin anlatılarına bir dinamizm katsa da biçimsel olarak bir filmin prodüksiyon sürecine, bir sinemacıya veya bir döneme dair özel yahut kurumsal belgeler; dekorlar ve kostümlerin bu yapımı içinde ele alınış biçimi pek farklılık göstermez.

• Arşivler ödünç alınır, verilir, el değiştirir; ama elbette keşif durumu istisnai olacak şekilde materyallerdeki yenilik hâli, bir yaratım ürünü olarak değil, birbirleriyle ilişkilendirilme biçiminden köken alır.

Son dönemlerde arşiv temelli sergiler bu çerçeveden uzaklaşmak adına farklı sunum biçimleri denese de az sayıda örnek bu yapının öğretici, bilgi verici fonksiyonlarının ötesinde yaratıcı bir fonksiyonunu yerine getirmeyi başarabilmiştir.

Bu bağlamda Amsterdam’da bulunan EYE Filmmuseum’un ve bu yazıda bahsi geçmese de bir ölçüde Paris’teki Centre Pompidou’nun dikkat çekici örnekler olarak karşımıza çıktığını söyleyebiliriz.

Sinefil olsun olmasın birçok seyircinin Tilda Swinton’ı “oyuncu” kategorisinde değerlendireceğine şüphe yok. Ancak sergi, Swinton’ın kariyerine dair bu dışarıdan dayatılan kalıpları yıkarak onların yerine sanatçının benimsediği yaratıcılık örneklerini ve sanatsal üretim biçimlerini yerleştiriyor.

Bu bağlamda Swinton’ın bir karaktere hayat verme, “mış gibi yapma” olarak yorumlanan süreçlerde bir tür edilgenlik gördüğünü düşünmemek elde değil. Sergideki işler ise bu edilgenliğin yerine Swinton’ın kariyeri boyunca yoldaşlık ettiği yönetmenler ve sanatçılarla işbirliği ve ortaklığa dayalı ilişkilerinin doğal bir sonucu olarak karşımıza çıkıyor. İşlerin sergi içindeki konumları ve serginin anlatısı içinde oynadığı roller de Swinton’ın kendi kişisel tarihi ve her bir sanatçıyla ilişkilenme biçimlerinden izler taşıyor.

YAZININ DEVAMI