Bir zamanlar "yılın kelimeleri" seçildiğinde herkes bunların neden seçildiğini hemen anlardı. Oysa 2025’i farklı kavramlar üzerinden anlatmak için hangimiz yola çıksak farklı kelimeler seçeriz. Zira artık bizi birbirimize bağlayan tutkallar yok. O yüzden bu listeyi kim okusa eksik bulacak ve hepsi haklı olacak. Yine de denemenin ve hatırlamanın eğlenceli bir aktivite olduğu gerçeği değişmiyor.

Yazı: Sinem Dönmez

Aslında kestirme yolları, özetleri, bir kelimeyle anlatmaları pek sevmem. Zira 2025’i farklı kavramlar üzerinden anlatmak için hangimiz yola çıksak farklı kelimeler seçeriz.

Örneğin bu yıl büyük sözlüklerin belirlediği beş benzemeze bakalım: Rage bait, parasocial, AI slop, vibe Coding, 6-7. Bu "yılın kelimeleri" eskiden üzerinde daha çok uzlaşılan kelimeler olurdu. 2025’in sonunda ise bu konuda asla uzlaşamayacağımıza eminim. Zira artık bizi birbirimize bağlayan tutkallar yok.

Bu yüzden 2025 dediğimizde bizim aklımızda kalan bu kelimeler belki de hepiniz için aynı önemde değil. Bazılarının çağrıştırdığı anlamlar herkes için farklı. Biri için son derece sıradan bir kelime, diğerleri için yeni anlamlarla donandı. Benim 2025 için bilerek seçmediğim bazı kelimeler, başkası için 2025’in asla atlanamayacak kelimesi.

• Mesela yapay zeka... TIME dergisi yılın insanı olarak yapay zeka mühendislerini, AI Slot’u, 2025’te manşetleri en çok şekillendirenlerin yapay zekayı “tasarlayan, inşa eden ve hayal eden” kişiler olduğunu belirterek “Yapay Zekanın Mimarları”nı Yılın Kişisi ilan etti.

Gerçekten de bu sene her yapay zeka dendiğinde kumbaraya beş lira atsaydık hep birlikte Gemini'ye, ne bileyim Grok ya da OpenAI'dan birine ortak olur, zengin olurduk. Ancak bu listede tek başına değil, Algoritma ve Gemini gibi başlıkların altında işlendi.

Buraya kısa bir not eklemeden geçemeyeceğim: İnsanların neden yapay zekayı bu kadar çok sevdiğini anladığım bir gün var. Emeğin görünmez, talebin sonsuz olduğu her durumda, önlerine insan kapasitesi, daha önemisi insan hakları, mesai, çalışma süreleri çıkan her şirket sahibi, sonsuz bir kaynak imkanı olarak gördüğü, her sorusuna cevap eren, her şeyin her versiyonunu yapabilen, mesaisi bitmeyen, enerjisi tükenmeyen, uyumayan, yaratıcılığı, yapabilecekleri, önerileri, alternatifleri, versiyonları bitmeyen bir köle bulmuş gibi hissediyor.

Peki ya arkamızda bırakmak üzere olduğumuz yılın bir özetini çıkarmak istesek aklımıza gelecek diğer kavramlar neler? Ve onları neden bu kadar sevdik?

Biz bu yazıda seçmeyi denedik, güzel kısmı şu: Kim okusa eksik bulacak ve hepsi haklı olacak… Yine de denemenin ve hatırlamanın eğlenceli bir aktivite olduğu gerçeği değişmiyor.

Algoritma

Algoritma, aslında uzun süredir gerçeklik algımızı, konuşma ve hayatı algılama biçimimizi, trendleri etkileme gücüyle gündemimizdeydi. Ancak bu yıl, algoritmalar yüzünden maruz kaldığımız içeriklerin aynılaşması sorunu daha da bariz hâle geldi.

• Algoritmalar, hepimizin evrenlerini biricikleştirirken bizi aynı içeriklerde buluşmaktan da alıkoyuyor. Tektip, önyargıyı besleyen bir düşünce yapısının sonucu bu aslında.

2025, herkesin kendi algoritmasında, kendi yankı odasında kaybolduğu bir yıldı, çok nadiren aynı içerikleri gördük, izledik; aynı insanları "fenomen" olarak kabul ettik. Parçalanmış dünyamızın tutkalı, algoritmalardan nasıl etkilendiğimizin farkında olmaktır belki de.

YAZININ DEVAMI