Macar yönetmen Béla Tarr, 6 Ocak 2026’dan beri aramızda değil ama filmlerinin zamanı hâlâ bizim zamanımız. Büyük anlatıların dağıldığı, hızın gözlerimizi kör ettiği, telafilerin ucuzladığı bu çağda Tarr’ın sineması hâlâ aynı şeyi fısıldıyor: Dur. Bak. Dinle. Bir şey olmasını bekleme. Olan şeyin içinde kal. Bu teklif, umut satmıyor ama dünyayı terk etmemeyi öneriyor.

Yazı: Ömer Şentürk

2011’de Torino Atı’nın ardından yönetmenliği bırakan Béla Tarr, 6 Ocak 2026’da hayata gözlerini yumdu. Bu tarih, yalnızca bir yönetmenin ölümünü değil, sinemanın dünyayla kurduğu en sert, tavizsiz ve sabırlı ilişkilerden birinin de son bulduğunu işaret ediyor.

Öte yandan Tarr’ın sinemasını bitmiş ya da kapanmış bir bütün olarak düşünmek de yanıltıcı olur. Başlangıçlar, doruklar ve sonuçlar üzerine kurulu bir anlatı fikrine en başından beri mesafeyle yaklaşan yönetmenin ölümünü yazmak da bir “son” cümlesi kurdurmuyor. Bu daha çok bir günün ertesi gibi: Her şey olmuş bitmiş, büyük sözler dağılmış ama hayat, o inatçı, maddi, kaba hayat, ısrarla sürüyor.

Jacques Rancière'in Béla Tarr, Ertesi Zaman (Lemis Yayın, 2016) kitabında Béla Tarr için önerdiği “ertesi zaman” fikri, yönetmenin dünyasına girmek için hâlâ en iyi eşik. “Ertesi zaman” dediğimiz şey, kıyametin sonrası ya da tarihin bittiği bir boşluk değil, anlam vaatlerinin gücünü kaybettiği bir çağda, hâlâ yaşanan günlerin zamanı. Rancière bunu, Tarr’ı “zamanın sonu” sinemacısı olarak okumamamız gerektiğini vurgulayarak açıyor. Ona göre bu “ertesi zaman”, “inancın … saf, maddi olayların zamanıyla boy ölçüştüğü” bir zaman.

• Bu cümle, Tarr sinemasının hem sertliğini hem de tuhaf merhametini aynı anda anlatıyor: Ne bir kurtuluş programı var, ne de sırf yıkımın teşhiri. Sadece, günün ertesi.

Bu “ertesi” hâli, son yıllarda Béla Tarr evrenini yeniden düşünmemizi sağlayan başka bir haberle de kesişiyor: En yakın yol arkadaşlarından László Krasznahorkai’nin Nobel’le taçlanan yükselişi. Bu ortaklık, sinemada pek rastlanmayan bir tür akrabalık: “Uyarlama” kelimesinin yetmediği, iki sanatın aynı havayı soluduğu bir birliktelik.

YAZININ DEVAMI