Üniversite öğrencileri için okurken çalışmak yeni bir durum değil. Ancak son yıllarda altından kalkılamaz hâle gelen yaşam maliyetleri ile birlikte okurken çalışmanın mahiyeti de değişti. Aposto’ya konuşan öğrenciler, çalışmanın kendileri için artık deneyim kazanmanın ya da kendi ayakları üzerinde durmayı öğrenmenin bir yolu değil, hayatta kalmak için bir mecburiyet olduğunu anlatıyor.

Yazı: Melisa Gülbaş

Üniversite öğrencileri için okurken çalışmak yeni bir durum değil. Ancak son yıllarda altından kalkılamaz hâle gelen yaşam maliyetleri ile birlikte okurken çalışmanın mahiyeti de değişti. Bir dönem deneyim kazanmak ya da kendi ayakları üzerinde durmayı öğrenmek için yapılan yarı zamanlı işler, bugün birçok öğrenci için kira, fatura ve gıda gibi temel ihtiyaçları karşılamanın yegane yolu hâline geldi.

• Türkiye’de öğrencilerin eğitim ve iş yaşamına eşzamanlı katılımına dair doğrudan “okurken çalışan öğrenci” oranını ölçen resmî bir istatistik olmasa da genç nüfusun işgücüne katılımı ve istihdamı üzerine veriler tabloyu genel hatlarıyla ortaya koyuyor.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK), 2024 yılı “İşgücü Piyasasında Gençler" araştırmasına göre 15-34 yaş grubundaki gençlerin işgücüne katılma oranı yaklaşık %60,1, istihdam oranı ise %52,5 olarak ölçüldü; bu yaş grubunun önemli bir bölümü eğitimine devam ediyor.

Aynı verilere göre gençlerin %17,7’si 2024’te eğitimini yarıda bıraktı veya bölüm değiştirdi, bunların önemli bir kısmı ekonomik nedenleri gerekçe gösterdi. Gençlerin %22-5’i ekonomik nedenler, %14,1’i ise ailevi nedenlerden dolayı eğitimini yarıda bıraktığını veya bölüm değişikliği yaptığını beyan etti.

Ayrıca eğitim sonrası uzun süreli iş bulamayanların oranı ise %21,7 oldu. Bu oran erkeklerde %10,6 düzeyindeyken, kadınlarda %33,9 gibi yüksek bir seviyeye ulaştı. Veriler, kadınların işgücüne katılımında hâlâ ciddi zorluklarla karşılaştığını ve toplumsal cinsiyet eşitliği alanında atılması gereken adımlar bulunduğunu gözler önüne seriyor.

Aposto’ya konuşan gençler ise okurken çalışmanın kendileri için bir tercih değil, zorunluluk olduğunu söylüyor. Kimi ailesine destek olmak, kimi kirasını ödeyebilmek, kimi de günlük masraflarını karşılayabilmek için üniversite hayatını çalışarak geçirmek zorunda kaldığını ifade ediyor.

‘Öğrenciyken toplam yedi farklı işte çalıştım’

25 yaşındaki Şerife, Boğaziçi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünden geçen yıl Haziran ayında mezun oldu. Şu anda bir firmada insan kaynakları uzman yardımcısı olarak çalışıyor. Ailesi Nevşehir’de yaşayan Şerife, üniversiteyi kazandıktan sonra İstanbul’a taşındığını söylüyor. Üniversite hayatı boyunca toplam yedi farklı işte çalışmak zorunda kalmış:

“Birinci sınıftayken garsonluk gibi işlerde çalıştım çünkü o zaman staj bulmamın imkanı yoktu. Okulun yakınındaki bir kafede garson olarak çalıştım. Elime çok bir şey geçmiyordu. Sonra bir AVM'de çalıştım ama arada da farklı işler oldu.

Sonrasında artık kendi bölümümle ilgili işler yapmaya başladım. Editör asistanlığı yaptım. Bir eğitim platformunda ve bir kitabevinde çalıştım. Daha sonra bir mağazada çalıştım. Yaptığım stajların bazıları insan kaynaklarında, bazıları da daha farklı işlerdi.”

Şerife, üniversite hayatı boyunca yalnızca kendisi için değil, üniversitede okuyan kız kardeşine destek olmak için de çalıştığını söylüyor:

“Üniversite hayatım boyunca maddi zorluk yaşamadığım hiçbir dönem olmadı. Annem ev hanımı, babam da işçi emeklisiydi. Zaten ellerine 3-5 kuruş geçiyordu. Aldıkları paranın büyük bir kısmını kiraya veriyorlardı, geriye çok az kalıyordu. Biz beş kardeşiz. Üç kardeşim okumuyordu ama ben ve bir kardeşim okuyorduk. Ben hem kendim hem de kız kardeşim için çalışıyordum.”

YAZININ DEVAMI