Bu hafta Rober Hatemo'nun paylaştığı bir video, pek çoğumuzun yaşadığı bir şüpheyi su yüzüne çıkardı. Hatemo, sabah kalkıp kıymalı börek yapmayı düşündüğünü ve telefonunu açar açmaz karşısına kıymalı börek reklamı çıktığını söyleyip "Algoritma düşündüğümü nasıl önüme çıkarabiliyor?" diye soruyordu. Peki gerçekten böyle bir şey mümkün mü? Yoksa sandığımızdan daha mı öngörülebiliriz?

Yazı: Ümit Alan

“Size bir şey söyleyeceğim, yani biraz komik gelebilir ama gerçekten bunu yaşadım. Size de oluyor mu bilmiyorum? Bugün yataktan kalktım, hatta yataktan kalktığım gibiyim hâlâ. Kıymalı börek yapayım dedim, ben güzel yemek yaparım. Ondan sonra ‘yufka aldırayım da’ dedim, kıymalı börek yapayım. İçimden ama yatakta düşünüyorum. Telefonu elime aldım şöyle bir bakayım diye sabah hepimizin olduğu gibi. Önüme kıymalı börek reklamı çıktı yahu. (…)

Bu nasıl bir algoritma? Ben konuşmadım ki, yalnızım zaten, kiminle konuşacağım? Algoritma düşündüğümü nasıl önüme çıkarabiliyor, bu gerçekten çok korkunç!”

Rober Hatemo, Instagram’da paylaştığı bir sabah videosunda, çoğumuzun yaşadığı deneyimin kendi versiyonunu böyle anlatmış. Kuşkusuz yalnız değil. Gönderinin altındaki yorumlar da bunu teyit ediyor.

Zaten insanın ilk ve en büyük yanılgısı bu değil mi? Farklı olduğumuzu düşünürüz. Bizim düşündüklerimizi sanki kimse düşünemezmiş gibi gelir ilkin. Bana kalırsa, insanın olgunlaşması da benzersiz olmadığını anlamasıyla başlar. Hem biraz rahatlarız hem de hayal kırıklığı yaşarız bunu anlayınca.

Başkalarının da aynı şeyleri düşündüğünü bilmek, yalnız değilim hissiyle rahatlatır ilkin. Ancak bu kadar tahmin edilebilir olmak da inciticidir. Oysa bu da bir bilimdir. Binlerce ayrı veri kümesinin içinde durmaksızın sınıflanırız gün içinde. Milyonlarca benzerimizle birlikte. Bu çok can sıkıcı bir durum.

Tahmine dayalı ekonomi

Zaten Rober Hatemo, sözlerini Yıldız Tilbe’nin yazdığı o dillere pelesenk şarkısında da bu can sıkıcı durumu hatırlatmaz mı? “Biiir çok sıkıldım, ikiiiii yerim çok dar, ooooo senden çok var!” Hakikaten "bizden çok var" tamam kabul.

• Ama bu, Rober Hatemo’nun düşündüğünü ekranında görmesini açıklar mı? Elimizdeki soru bu.

Cevabı için önce Tahmine Dayalı Ekonomi (Predictive Economy) kavramına biraz aşinalık gerekiyor. Çünkü bir düşüncenin reklam olarak karşımıza çıkması biraz da bunun sonucu. Tahminleme ekonomisinin kalbinde veri simsarları var. Acxiom, Oracle gibi şirketler her an hakkımızda binlerce veri noktası topluyor. İşin telepati veya sihir gibi görünen kısmı tam da bu öngörü kapasitesinde gizli olabilir.

YAZININ DEVAMI