Geçen hafta pek de farkında olmadığımız bir “Çernobil Anı” yaşandı: ABD Başkanı Trump, gelişmiş yapay zeka modellerinin siber güvenlik risklerini kontrol altına almayı hedefleyen kapsamlı bir başkanlık kararnamesini imzalamaktan son anda vazgeçti. Çin-ABD rekabeti yükselirken bugün elimizde çok önemli bir soru var: Frenleri icat edilmemiş bir arabada gaza basmak mutlak bir teknolojik üstünlük mü getirecek yoksa kontrolü imkansız bir dijital kaos mu?

Yazı: Ümit Alan

HBO yapımı Çernobil dizisi etkileyici bir sahneyle başlar. Dizinin baş karakteri Valery Legasov’un intiharından hemen önce kaydettiği teyp kaydını dinleriz:

“Yalanların maliyeti nedir? Asıl tehlike onları gerçeklerle karıştırmamız değil. Asıl tehlike, yeterince yalan dinlersek gerçeği artık hiç tanıyamayacak olmamız."

İlerleyen sahnelerde bürokrasinin yukarıya sadece duymak istediklerini rapor etme hastalığının nelere yol açtığını izleriz. Önce dizi hakkındaki “Anti-Sovyet propagandası” tartışmalarını bir kenara bırakalım. Çünkü dizi kurgu olsa da felaket gerçek. Bu gerçek felakete giden yolda da sorulması gereken bir soru var: Çernobil’deki felaketin asıl nedeni nükleer fizik midir? Yoksa otoriter devlet yapısının gerçeği bükme ve kendi halkından gizleme refleksi midir?

Bana kalırsa bu sorunun cevabı çok net. Bürokratların yukarıya duymak istediklerini söylemesi, sorun ortaya çıktıktan sonra ise yukarıdakilerin onu halktan gizleme refleksi felaketin asıl sebebi. O günün paradigması nükleer yarışıydı, bugünün paradigması yapay zeka yarışı ve aynı durum bugün şirketlerin hâkim olduğu, İkinci Dünya Savaşı sonrası kurumların geçersiz kaldığı neoliberal düzende yaşanıyor.

Yapay zeka güvenlik kararnamesi son anda iptal

Geçen birkaç haftada ABD’de yaşananlar ileride dizilecek benzer bir dizinin açılış sahnesinde yer alabilir. Bilindiği üzere Beyaz Saray, gelişmiş yapay zeka modellerinin siber güvenlik risklerini kontrol altına almayı hedefleyen ve uzun süredir üzerinde çalışılan kapsamlı bir başkanlık kararnamesini imzalamaya hazırlanıyordu. Törene saatler kala beklenmedik bir iptal kararı alındı.

Oysa teknoloji şirketlerinin tepe yöneticileri bu imza törenine katılmak üzere yoldaydı. Sonradan anlaşıldı ki, Mart 2026'da Beyaz Saray'daki resmî görevinden ayrılan eski yapay zeka ve kripto başdanışmanı David Sacks, gece yarısından sabaha kadar doğrudan başkanla yaptığı lobi telefon görüşmeleri sayesinde bu sonucu almıştı.

YAZININ DEVAMI