“Gibi” ilgeci (edat) Türkçede çok sık kullanılan, cümleye benzetme başta olmak üzere eşitlik / karşılaştırma, zaman (hemen peşinden / anında), olasılık / tahmin ve örneklendirme anlamları kazandıran bir sözcüktür. Bu çok sevilen ilgeç, şarkı ve şiirlerde de her zaman hak ettiği yeri bulmuştur.

Yazı: Suha Çalkıvik

Dil bilimcilere göre “gibi”sözcüğü, Eski Türkçe (özellikle Oğuzca) “benzer, örnek, kalıp, aynı kalıptan” anlamlarına gelen “kip” sözcüğünden kip-i > kibi > gibi olarak evrilmiştir.

Doğan Aksan’a göre “gibi”, birlikte kullanıldığı sözcüğe, benzetme, karşılaştırma anlamları katan bir ilgeçtir. Yalın ve tamlayan durumu eki almış ad, adıl ve ortaçlarla tamlama kurar: benim gibi, taş gibi, çocuklar gibi, kuş gibi, uyur gibi, ağlar gibi, görür gibi, gelecek gibi, ağlamış gibi…

• "Bir öfke gibi karın üstünde duruyor, gölgesi ayaklarının ucuna düşüyordu." (Yaşar Kemal)
• "Arkanızda dağ gibi bir Vayvay köyü var." (Yaşar Kemal)
• "İşte orada, o ela gözlerin içinde insanları olduğu gibi değil, olacakları gibi sev, diyen adamın adeta fikrini okudum.” (Sait Faik)
• "Daha çok konuşmalıydı, gerçeği olduğu gibi söylemeliydi." (Aziz Nesin)
• "İlikleri ısınır gibi oldu." (Abbas Sayar)

-si, -mi, -ce gibi sıfat türeten ekler, çoğu kez “gibi” ilgecinin yerini tutar. Örneğin, kadifemsi bir kumaş, yerine kadife gibi bir kumaş; yeşilimsi giysi, yerine yeşil gibi giysi; insanca, yerine insan gibi.

YAZININ DEVAMI