Asıl öğrenme kaybı, çocuğun bedeninden, akranlarından, oyundan, doğadan, sıkıntıdan, evin gündelik işlerinden, kendi iradesinden, hayatın beklenmedik karşılaşmalarından kopmasıdır. Çocuklar yaz tatilinde öğrenmeyi kaybetmez. Biz öğrenmeyi okul sanma yanılgımız yüzünden, çocukların hayattan öğrendiklerini görme yetimizi kaybederiz.

Yazı: Metin V. Bayrak

“Öğrenme kaybı” ne demek? Bu soruyla başlayalım. Çünkü çoğu zaman bir kavramı anlamadan önce onun kim adına, kim tarafından, hangi bağlamda dolaşıma sokulduğuna bakmak, yol gösterici olabilir. “Öğrenme kaybı”, gerçekten öğrenmenin yitimi mi; yoksa okulun, kursun, testin, müfredatın, ölçme-değerlendirme anlayışlarının öğrenme diye tanımaya razı olduklarının askıya alınması mı?

Modern zamanların bilinci, öğrenmeyi büyük ölçüde okula sıkıştırdı. Öğrenmek; sanki sıraya oturmak, zil sesine göre hareket etmek, hazır bulunuşluk düzeyiyle ölçülmek, kazanım kazanım ilerlemek, test çözmek, not almak, akademik performans göstermekmiş gibi kodlandı. “Çocuk öğreniyor mu?” diye sorduğumuzda, çoğu zaman “Hayatla ne kadar karşılaşıyor?” diye değil; “Gelecek yılın müfredatına ne kadar hazır?” diye bakıyoruz.

Peki okulda öğrenmek ne anlama geliyor? Modern okulun baskın modeli, çoğu zaman çocuğu hayatın akışından çekip disiplin, gözetim ve performans ekseninde düzenlenmiş kapalı bir mekana yerleştiriyor. Henüz uykudan tam uyanmamış, gelişme çağındaki insan yavrusunu, günde sekiz-on saat boyunca, askerî disipline yakın bir ritimle, yüzlerce çocuğun arasında, kışla ile hapishane arasında salınan panoptik bir mekansallığın içine kapatmanın ürünü öğrenme olabilir mi? Bedenin kıpırtısını, zihnin merakını, sesin taşmasını, duygunun iniş çıkışını, çocuğun akranlarıyla kendiliğinden kuracağı ilişkiyi askıya alıp sonra buna “öğrenme ortamı” demek, gerçeklikle ne denli örtüşüyor?

“Öğrenme kaybı” kavramında çıplak biçimde beliren hakikat, eğitimin öğrenme üzerindeki ipoteğidir. Öğrenme, türümüzün tarihi kadar eski; aileden, ekonomiden, devletten, dinden de eski toplumsal yaşam/a becerilerimizden biridir. Canlı kalmak, hayatta kendimize yer açmak için öğreniriz. Başkasının yüzündeki ifadeyi okumak, duygusunu hissetmek, rüzgarın yönünü anlamak, suyun derinliğini tartarak ölçmek, ateşin yakıcılığını sınamak, aniden yükselen bir sesin tehdit mi yoksa davet mesajı mı taşıdığını sezmek için öğreniriz. İnsan yavrusu içine doğduğu dil ile birlikte, dünyayı anlamlandırmayı da öğrenmeye başlar.

YAZININ DEVAMI