Bir zamanlar hayatın akışı içinde kendiliğinden gerçekleşen karşılaşmalar giderek programlanan, paketlenen ve satın alınan hizmetlere dönüşüyor. Kiminle, nerede ve nasıl karşılaşacağımızı belirleyen sosyal altyapılar artık teknoloji şirketleri, hospitality sektörü ve üyelik sistemleri tarafından şekillendiriliyor. Peki daha pürüzsüz bir sosyal yaşam uğruna farklı olanla karşılaşma ihtimalinden tümden vazgeçiyor olabilir miyiz?

Yazı: Elif Bayram

“Karşılaşmalarımızı kim ve nasıl tasarlıyor?”

Geçenlerde kafamda bu soru, aynada kendimle göz göze geldiğimde, yüzümde “Evden çıkarken her şeyi kapattım mı?” sorusunun yarattığı o hesaplama, hatırlama çabası ve ufak çaplı gerginliği gördüm.

• Sosyal hayatımızı bir pasta gibi düşünecek olursak kiminle, nerede, ne zaman ve hangi koşullarda karşılaşacağımızı belirleyen sosyal altyapıları da kremayı, katmanları ve üzerindeki diğer her şeyi taşıyan pandispanya gibi düşünebiliriz. Anlayacağınız, epey önemli bir mesele.

Filmi biraz geriye saralım. Sosyologlar da aslında uzun zamandır bu karşılaşmaların gerçekleştiği koşulları anlamaya çalışıyordu. Aile, ev ve mahalle birinci mekan (first place); iş ve okul gibi düzenli ve zorunlu alanlar ikinci mekan (second place); kafe, bar, park, kütüphane ve pazar gibi farklı insanlarla tekrar tekrar karşılaştığımız alanlar ise Ray Oldenburg’un kavramsallaştırmasıyla üçüncü mekan (third place) olarak öne sürüldü.

Eric Klinenberg’in daha sonra popülerleştirdiği sosyal altyapı kavramı da bu fiziksel ve kurumsal koşullara bakıyordu: İnsanların biraraya gelmesini, aşinalık geliştirmesini ve sosyal bağlar kurmasını mümkün kılan mekanlar ve kurumlara. İbadet alanları, dernekler, spor kulüpleri ve kültür kurumları da bu altyapının kurumsal tarafını oluşturuyordu. Kaldırımlardan meydanlara, masalardan plajlara kadar bütün bunlar, karşılaşma ve bağlantı kurmayı hayatın gündelik akışının bir parçası hâline getiriyordu. Yani karşılaşmalar, hayatın bir tür yan ürünüydü.

YAZININ DEVAMI