AB Liderler Zirvesi: Geleceğin planlanması

Avrupa Devlet ve Hükümet Başkanları Konseyi, yani AB Liderler Zirvesi, 27 Haziran'da toplandı. Toplantıda öne çıkan gündem maddeleri arasında, Avrupa Birliği'nin (AB) üst düzey temsilcilerinin belirlenmesi, 2024-2029 AB stratejik ajandasının oluşturulması, dış politika öncelikleri, güvenlik ve savunma ile iç reformlar vardı. Bu konular, AB'nin gelecekteki yönelimini ve stratejik hedeflerini şekillendirmek açısından büyük önem taşıyor.

AB üst düzey yetkilileri

AB liderleri, gelecek kurumsal dönem için üç önemli görevi üstlenmek üzere öne süreceği isimleri belirledi. Avrupa Birliği Antlaşması uyarınca:

• António Costa (Eski Portekiz Başbakanı), Avrupa Konseyi Başkanı seçildi.
• Ursula von der Leyen (Mevcut Avrupa Komisyonu Başkanı), ikinci dönemi için Avrupa Komisyonu Başkanlığı'na aday gösterildi.
• Kaja Kallas (Estonya Başbakanı), Birliğin Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi oldu.

Avrupa Komisyonu Başkan adayı Ursula von der Leyen’in görevi, Avrupa Parlamentosu’nun ilk dönem toplantısından sonra, Parlamento'nun çoğunluk oyu ile kesinleşecek. Yani von der Leyen’in hââ parlamento üyelerini ikna etmek gibi önemli bir sorumluluğu bulunuyor. Yüksek Temsilci olarak aday gösterilen Kaja Kallas’ın resmî olarak atanması ise seçilen Avrupa Komisyonu Başkanı'nın onayı ile olacak. Komisyon Başkanı, Yüksek Temsilci ve diğer komisyon üyeleri, Avrupa Konseyi tarafından resmen atanmadan önce Avrupa Parlamentosu'nun onayına sunulacak.

Rusya'dan tepki

Bu görev dağılımına, Rusya’dan tepki geldi. Kremlin sözcüsü Dmitry Peskov, bu kararlardan sonra AB-Rusya ilişkilerinin düzelme ihtimalinin azaldığını belirtti. Peskov, von der Leyen'in Rusya ile ilişkileri iyileştirmeye yanaşmadığını ve Kallas'ın "Rusfobik" açıklamalarıyla tanındığını söyledi.

Sonuç bildirgesi

Bütün zirvelerde olduğu gibi bu zirvede de sonuç bildirgesi yayımlandı. Ancak bu bildirge, daha geniş kapsamlı ve stratejik gelişmelere odaklanıyor. Bir sonraki zirvenin 17-18 Ekim tarihlerinde planlandığı göz önüne alındığında, bu maddeler üzerinde uzun süre çalışılabileceği söylenebilir. Bildirge, toplamda yedi başlık ve 51 maddeden oluşuyor, ayrıca "Stratejik Ajanda" ekini de içeriyor. Ele alınan başlıklar arasında şu maddeler şunlar öne çıkıyor:

Ukrayna

"Avrupa Konseyi, Ukrayna'nın bağımsızlığı, egemenliği ve toprak bütünlüğüne verdiği desteği teyit ederek Ukrayna'ya her türlü desteğin süreceğini vurgulamaktadır. Rusya'nın saldırılarını kınayan Konsey, Ukrayna'nın savunma hakkını desteklemekte ve askerî desteğin artırılmasını talep etmektedir.

Rusya'nın dondurulan varlıklarından elde edilen gelirlerin Ukrayna'ya yönlendirilmesi için yasal düzenlemeler yapılmaktadır.

AB, Ukrayna'nın enerji sektörü, insani yardım, kurtarma ve yeniden inşa çalışmalarını desteklemeye devam edecektir. Ukrayna'dan Belarus ve Rusya'ya kaçırılan çocukların iadesi çağrısı yapılmış ve Rusya'ya yönelik 14'üncü yaptırım paketi kabul edilmiştir.

Ayrıca, Ukrayna'nın AB'ye katılım sürecinde olumlu gelişmeler kaydedilmiştir. Avrupa Konseyi, müzakere çerçevesinin kabul edilmesini ve Ukrayna'nın AB'ye katılımı için yapılan ilk Hükümetler Arası Konferansın gerçekleştirilmesi için çağrı yapılmıştır."

Ortadoğu

"Avrupa Konseyi, Ortadoğu'daki son gelişmeleri değerlendirerek, Hamas'ın 7 Ekim 2023'te İsrail'e yönelik terör saldırılarını kınadı ve İsrail'in savunma hakkını vurguladı. BM Güvenlik Konseyi'nin 2735 sayılı Kararı doğrultusunda, Gazze'de acil ateşkes ve insani yardımın artırılması çağrısında bulundu. Gazze'deki sivil can kayıpları ve insani durum konusundaki endişelerini dile getirerek, tüm tarafların sivilleri korumasını istedi. Ayrıca, Batı Şeria'daki yerleşimci şiddetini ve İsrail'in yasadışı yerleşim genişletme kararlarını kınadı. İki devletli çözüm temelinde kalıcı barış hedefine olan bağlılığını yineledi ve Gazze'nin yeniden inşasına katkı sağlayacağını belirtti."

Güvenlik ve savunma

"Mart 2024 Zirvesi sonuçlarına atıfta bulunarak, Avrupa'nın stratejik bağımlılıklarını azaltma, savunma kapasitesini artırma ve savunma teknolojik ve endüstriyel temelini güçlendirme ihtiyacı tartışıldı. Acil, kısa ve orta vadeli savunma ihtiyaçları ile Avrupa savunma girişimlerini ele alındı. Ayrıca, savunma için finansman seçeneklerini değerlendirildi."

Rekabetçilik

"Nisan 2024 Zirvesi sonuçları ve yeni Avrupa rekabet anlaşmasına yönelik çalışmaların ilerlemesi gözden geçirildi. Konsey, Birliğin rekabet gücünü artırma, ekonomik direncini güvence altına alma ve Ortak Pazar'ın tam potansiyelini gerçekleştirme çabalarını inceledi."

Diğer konular

• Avrupa Konseyi, Karadeniz'in güvenlik ve istikrarının önemini teyit ederek, AB'nin Karadeniz'e yönelik stratejik yaklaşımını geliştirmesi için Komisyon ve Yüksek Temsilciye çağrıda bulunmuştur.
• Moldova'ya, Rusya'nın saldırıları karşısında destek sağlanmaya devam edilerek, ülkenin direnç, güvenlik ve istikrarının güçlendirilmesi hedeflenmiştir. Moldova'nın AB'ye katılım sürecindeki ilerlemeler memnuniyetle karşılanmış ve reform çabalarına destek verilmiştir.
• Gürcistan'daki gelişmelerden ciddi endişe duyulduğu belirtilmiştir. Özellikle yabancı etkilere yönelik şeffaflık yasası eleştirilmiştir.
• Ayrıca AB, tüm hibrit tehditlere karşı kararlı bir yanıt vereceğini ve Rusya'nın yurt dışındaki istikrarsızlaştırıcı eylemlerine karşı yeni yaptırımlar üzerinde çalışacağını belirtmiştir.

2024- 2029 Stratejik Ajandası

AB liderleri, Avrupa'nın egemenliğini ve gelecekteki zorluklarla başa çıkma kapasitesini artırmayı hedefleyen 2024-2029 Stratejik Ajandası’nı da bu zirvede kabul etti. Üç ana başlık altında toplanan bu ajandada temel hedefler şu şekilde belirlendi: Özgür ve demokratik bir Avrupa, güçlü ve güvenli bir Avrupa, refah sahibi ve rekabetçi bir Avrupa.

Ajanda, Konsey'in bu başlıklar altında AB’nin özgürlük, demokrasi, hukukun üstünlüğü ve insan haklarına dayalı temel değerlerini koruyup teşvik edeceğini belirtiyor. Avrupa'nın stratejik bağımsızlığını artırma, savunma kapasitesini güçlendirme ve Ukrayna'ya destek sağlama hedefleri vurgulanıyor. Ayrıca, uzun vadeli rekabet gücünü artırmak, vatandaşların ekonomik refahını iyileştirmek ve yeşil-dijital dönüşümleri destekleyerek enerji egemenliğini artırmak için çalışmalar yapılacağı belirtiliyor.

• Neden önemli? 27 Haziran Zirvesi, AB'nin jeopolitik dönüşümünü ve küresel arenada daha güçlü bir aktör olma hedefini yansıttı. Zirvede, Avrupa'nın stratejik bağımsızlığını artırma ve savunma yeteneklerini güçlendirme gerekliliği ön plana çıktı. Özellikle Ukrayna'ya verilen destek ve Rusya'ya karşı alınan tavır, AB'nin doğu sınırlarındaki güvenlik endişelerini ciddiyetle ele aldığını gösteriyor. İç reformlar ve ekonomik rekabet gücünün artırılması da AB'nin sadece bir barış projesi olmadığını, aynı zamanda dinamik ve rekabetçi bir ekonomik güç olma hedefini sürdürdüğünün altını çiziyor.