ABD her yıl 11,3 milyon ton tekstil atığını çöpe atıyor: Hangi marka, hangi malzemeyi kullanıyor?

Moda endüstrisi, fosil yakıtların süper kullanıcısı olarak akla ilk gelen sektör olmayabilir. Ancak modern tekstil ürünleri büyük ölçüde, sera gazı emisyonlarına neden olan petrol ve gaz şirketlerinden gelen petrokimyasal ürünlere dayanıyor. Birleşmiş Milletler Çevre Programı'na göre bugün moda, küresel karbondioksit üretiminin yüzde 10'unu oluşturuyor ki bu oran uluslararası uçuşlar ve deniz taşımacılığının toplamından daha fazla.

Ayrıca her yıl küresel olarak üretilen 300 milyon ton plastiğin beşte birini oluşturuyor. Petrolden elde edilen ve her yerde bulunan bir plastik türü olan polyester, tekstil üretiminin belkemiği olarak pamuğu geride bıraktı. 

Danışmanlık firması McKinsey ve Dünya Ekonomik Forumu'nun tahminlerine göre her yıl üretilen giysi sayısı 2000 yılından bu yana en az iki katına çıktı. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) plastiklerin önümüzdeki 20 yıl içinde petrol talebindeki net büyümenin en büyük itici gücü olacağını tahmin ediyor. Tekstil, ambalajdan sonra petrokimyasal plastiklerden üretilen en büyük ikinci ürün grubu olup, tüm petrokimyasal ürünlerin yüzde 15'ini oluşturuyor. 

Yüzlerce yıllık pamuk hakimiyetine son vererek 21. yüzyılın ana tekstil elyafı olarak pamuğu geride bıraktı. Polyester iplik için küresel pazarın 2022'de 106 milyar dolardan 2032'ye kadar 174,7 milyar dolara çıkması bekleniyor. Yıllık polyester elyaf üretiminin önümüzdeki 10 yıl içinde yüzde 47'lik bir artışla 92 milyon tonu aşacağı öngörülüyor.

^{Kaynak: Bloomberg}

Kıyafetlerin neredeyse tamamında polyester kullanılıyor

Bloomberg News, Çin merkezli e-perakendeci Shein'in online mağazasına 1 Kasım - 15 Kasım 2021 tarihleri arasında eklenen 15 binden fazla giysi parçasının üretiminde hangi malzemelerin kullanıldığını belirlemek için veri topladı. Asos, Missguided, Boohoo ve PrettyLittleThing'den 10 bin kadın giyim stiline ilişkin benzer veriler de İngiltere merkezli The Royal Society of Arts tarafından toplandı ve Bloomberg'e sunuldu. 

Habere göre veriler, satın alınan neredeyse her giysi parçasının bir miktar polyesterden yapıldığını gösteriyor.

Shein örneğine göre, günde ortalama 1.000 adet yeni kadın giyim stili çıkarıyor ve bunların yüzde 85'i polyesterden üretiliyor. Shein'den örnek olarak alınan kıyafetlerin yaklaşık yüzde 95'i polyester, naylon, akrilik veya elastan gibi en azından bir miktar plastik bazlı malzemeden yapılıyor. Bu giysilerin büyük çoğunluğu polyester ve pamuk ya da polyester ve naylon gibi farklı elyafların karışımlarından üretiliyor. 

^{Kaynak: Bloomberg}

Ellen MacArthur Vakfı'nın bir raporuna göre dünya genelinde geri dönüşüm için toplanan giysilerin yüzde 1'inden daha azı yeni giysiler üretmek için kullanılıyor.

Polyesterin üretilmesi için büyük miktarda enerji gerekmektedir. 2015 yılında giysiler için polyester üretimi 282 milyar ton karbondioksit salınımına neden olmuştur ki bu rakam pamuğun üç katıdır.

Üretilen giysilerin sadece yüzde 13'ü geri dönüşümde kullanıldı

ABD Çevre Koruma Ajansı'nın verilerine göre, Amerikalılar tarafından her yıl üretilen giysi ve ayakkabı atığı miktarı 1960 yılında yaklaşık 1,4 milyon ton iken 2018 yılında 13 milyon tonun üzerine çıktı. Bu giysilerin yaklaşık yüzde 70'i çöplüklerde son bulurken, yalnızca yüzde 13'ü yeni giysilere ya da başka bir kullanıma dönüştürüldü. Bağışlanan giysiler genellikle ABD'de ya da Gana ve Şili gibi ülkelerde çöp sahalarına gittiği için bu veriler düşük bir tahmin olabilir.

^{Kaynak: Bloomberg}

Hazır giyim üretiminin hızı çoğu zaman talebi aşıyor ve bu da hiç satılmayan giysilere ne olduğu sorusunu gündeme getiriyor. H&M, 2018 yılında yıllık raporunda 4,3 milyar dolarlık satılmamış envanter biriktirdiğini açıkladığı için eleştirilere maruz kalmıştı. O tarihten bu yana stok miktarı aşağı yukarı aynı seviyede kaldı. 2017 yılında İsveç'teki bir enerji santrali yakıt kaynağı olarak kömürü terk etti ve bunun yerine H&M'den gelen atılmış giysi yığınlarını yaktı.

Zara'nın ana şirketi Inditex'in bir yetkilisi, Inditex'in envanter fazlalarının önemli olmadığını söyledi. Sekiz markasındaki kümülatif envanter 2019'da yüzde 16, 2020'de ise yüzde 9 oranında azaldı. Yetkili, her sezon sonunda satılamayanların yetkili üçüncü taraflar aracılığıyla satıldığını, bağışlandığını veya geri dönüştürüldüğünü söyledi.

• İsviçreli küresel yatırım grubu Credit Suisse'in dünya genelinde 10 bin Z kuşağı ve Y kuşağı tüketiciyle yaptığı son anket, en az yüzde 65'inin çevre konusunda endişeli olduğunu ve neredeyse yüzde 80'inin yalnızca sürdürülebilir ürünleri ya da en azından mümkün olduğunca çok sayıda ürünü satın alma niyetinde olduğunu ortaya koydu. Katılımcıların yüzde 40'ından fazlası moda endüstrisinin sürdürülemez olduğuna inandıklarını belirtti. 

Geri dönüştürülmüş malzeme kullanımı oldukça az

Bloomberg'in veri setindeki plastikten yapılmış Shein kıyafetlerinin yaklaşık yüzde 0,2'si (yaklaşık 12.000 stilden 26'sı) geri dönüştürülmüş malzeme kullanıyor. Asos kıyafetlerinin yüzde 5,8'i, Missguided'ın yüzde 4,4'ü, Boohoo'nun yüzde 1,9'u ve PrettyLittleThing'in yüzde 0,8'i, çoğunlukla plastik şişelerden olmak üzere geri dönüştürülmüş plastiklerle yapılıyor. Nike, geri dönüştürülmüş polyester kullanarak yılda ortalama 1 milyar plastik şişeyi çöplüklerden ve su yollarından uzaklaştırdığını iddia ediyor.

^{* Bu içerik Avrupa Birliğinin maddi desteği ile hazırlanmıştır. İçerik tamamıyla Aposto’nun sorumluluğu altındadır ve Avrupa Birliğinin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.}