ABD-TÜRKİYE İLİŞKİLERİNDE ERMENİ MESELESİ

Her yeni yılın 24 Nisan’ın da devlet başkanlarının yaptıkları açıklamalar, Türkiye ile ilişkilerinde önemli bir faktör olarak karşımıza çıkıyor. ABD ve Türkiye ilişkileri açısından da önem arz eden günlerden biri olan 24 Nisan’ı ABD Başkanı Joe Biden’ın nasıl yorumlayacağı merak konusuydu. Nitekim Biden, geçtiğimiz Cumartesi günü Osmanlı İmparatorluğu tarafından Ermenilere yönelik olarak gerçekleştirilen faaliyetleri “soykırım” olarak nitelendirdi. Şu anki asıl soru bu durum Türkiye-ABD ilişkilerine nasıl yansıyacak?

On yıllardır ABD başkanları, 24 Nisan 1915’te gerçekleşen olayları bir soykırım eylemi olarak adlandırmaktan kaçındı. 1981 yılında aynı sözcüğü kullanan eski ABD Başkanı Ronald Reagan’dan bu yana olayları “soykırım” olarak adlandıran ilk ABD başkanı Biden oldu. Ancak Reagan bu açıklamayı 24 Nisan gününe özel olarak yapmamıştı, Yahudi soykırımı kurbanlarının unutulmaması için kurulan Holokost Müzesi'nin açılışı vesilesiyle yaptığı konuşmasında Ermenilerin de soykırıma maruz kaldıklarını dile getirmişti.Reagan’dan Biden’a kadar olan dönem boyunca diğer Başkanlar, 24 Nisan olaylarını soykırım olarak adlandırmak yerine ‘korkunç katliam’, ‘büyük felaket’ gibi kavramları tercih etmişti. Reagan soykırım kavramını kullandığında Türkiye tarafından ciddi bir tepki almıştı. Yıllar sonra tekrar aynı suçlamalar ile karşı karşıya kalan Türkiye’nin ABD’ye tepkisi ne yönde olacak ?

Türkiye, Osmanlı Devleti döneminde 1915 yılında Ermenilere uygulanan zorunlu tehcir sırasındaki ölümlerin soykırım olarak tanımlanamayacağını savunuyor. Türkiye, 24 Nisan olaylarını araştırmak üzere tarafsız bir Tarih Komisyonu kurulması önerisini defalarca dile getirse de bu öneri Ermenistan ve Ermeni Diasporası tarafından kabul görmüyor. Olayların 106. yılında hala tam olarak gerçeklerin ortaya konulamadığı ve Ermenilerin bunu araştırmaya pek yanaşmadığı göze alındığında, 1915 olaylarının, kimlik bunalımının üstesinden gelememiş ve bu durumun sorumluluğunu günümüz Türkiye’sine yüklemeye çalışan Ermeni Diasporasının bir ürünü olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Ayrıca dünya siyasetinde söz sahibi olan kimi devlet başkanlarının 24 Nisan’ı resmi bir anma günü olarak ilan etmeleri Ermenilerin bu bunalımını destekleyici niteliktedir.

Türkiye, Birinci Dünya Savaşı döneminde gerçekleşen olaylar sırasında Osmanlı topraklarında çok sayıda Ermeni ve Osmanlı'nın öldüğünü kabul ediyor ancak bu ölümlerin Ermenilere yönelik olarak sistematik bir şekilde düzenlendiğini ve bir soykırım amacı taşıdığını reddediyor. Soykırım ithamlarında bulunan ABD Başkanı, Türkiye’nin Tarih Komisyonu kurulmasına dair önerisinden ve davasını kanıtlama girişimlerinden habersiz olsa gerek gerçekleri sorgulamadan 24 Nisan’ı soykırım olarak ilân etme yoluna gitti. Ancak Biden’ın bu açıklamasının Türkiye’de şaşkınlıkla karşılandığını söyleyemeyiz. Çünkü 2019’un sonlarında ABD Kongresi'nin üst kanadını oluşturan Senato üyeleri “Ermeni soykırımının ABD hükümeti adına tanındığını” söyledikleri bir kararı kabul ettiğinde, Biden daha ABD Başkan adayı iken bu tanımaya destek sözü vermişti.