Ahlak ve Ahlaksızlık

En sevdiği konular şehir hayatından kesitler, Şark halılarıyla, incilerle, türbanlarla dolu değerli iç mekanlar ve elbette insanlardı.

Fakat Jan Vermeer portre ressamları gibi betimlemez insanlarını. Resimlerinde her şey adeta natürmordun parçası gibidir, bütün öğeler kıymetli aranjmanın içinde erir. İnsanlar sanki çevrenin demirbaşıdır.

Ressamlığı çok özenerek yapan Vermeer, yılda iki resimden fazlasını yapmazdı. Bunun yanı sıra sanat taciri ve uzmanı olarak da ün yapmıştı.

Aşağıda gördüğümüz “Beyefendi ve Hanımefendi Şarap İçiyor” adlı kompozisyonun tipik özelliklerini tanıyalım.

Vermeer’in resim tekniğinin tipik bir özelliği kuvvetli kontrastlarıdır: Elbisenin kırmızılığı, kadının başörtüsünün beyazlığı ile zıtlık içinde; adamın siyah şapkası gri duvarın önündedir. Vermeer, bir “Camera Obscura” kullanarak perspektifte hataların önüne geçiyor ve bu sayede fazla gerçekçi mekanlar yaratabiliyordu.

Ancak Beyefendi ve Hanımefendi Şarap İçiyor resmi motif açısından da örnek karakterdir çünkü Vermeer’in çoğu resminde olduğu gibi bu resimde de salt gözle görülenin ötesinde, daha derinlerde, ahlaki bir boyutu vardır. Bu boyutu ya da mesajı ancak resmin içinde gizlenmiş bazı ipuçlarının izini sürerek kavrayabiliriz. Bu resim, şaibeli bir aşk ilişkisini gözler önüne sermektedir.

Genç kadın elindeki kadehi yüzüne yaklaştırarak karşısında gözlerini kendisine dikmiş bekleyen adamın bakışlarından kurtulmaya çalışır gibidir. Odağımızı adama çevirdiğimizde elinde kadeh görmeyiz ve kadının kadehini yeniden doldurmak üzere emre amade beklemektedir. Sanki amacı kadını sarhoş etmek ve bu durumdan yararlanmaya çalışmaktadır.

Vermeer resimlerindeki insanlarla izleyicinin arasına mutlaka belli bir mesafe koyar. Onun figürleri resmin genellikle ortasında yer alırlar ve kenarlara hiç değmezler. Böylece seyreden gözle yakın bir temas kurmaktan kaçınmış olurlar.

Aynı durum Resim Sanatı için de geçerlidir. Bu da Vermeer’in gizlerle dolu resim dilinin ve motif seçiminin iyi bir örneğidir. Poz veren model, Tarih’in esin perisi Clio’dur. Vermeer bu resmiyle, sanatçının konularını tarihten seçmesi gerektiğini söyler. Nitekim zamanında tarihsel resimler, resim sanatının en yüce örneklerinden sayılmakta ve oldukça yüksek değer görmekteydi.

Son olarak Dantelci Kadın resmi ise Vermeer’in nokta boyama tekniğine iyi bir örnek oluşturur. Bu tekniği sonraları izlenimciler tam olgunluğa ulaştıracaklardı. Elbisenin beyaz yakasında ve kadının elindeki işin üzerinde boya damlalarını oldukça iyi görebiliyoruz.

Bir önceki sayıda da bahsettiğim gibi savaşlar, ekonomik oynamalar, pandemiler ve daha nice toplumsal olay sanatı doğrudan veya dolaylı bir şekilde etkiler. Hiçbir olguyu birbirinden bağımsız bir şekilde düşünemeyiz.

Bir sonraki buluşmamıza dek kendine çok iyi bak!