AİHM'den Kavala hakkında Türkiye'ye ihlal kararı

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Osman Kavala ile ilgili 10 Aralık 2019’da verdiği "serbest bırakılmalı" kararını uygulamaması nedeniyle Türkiye'nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 46'ncı maddesinin birinci fıkrasını ihlal ettiğine karar verdi. Kavala'ya 7 bin 500 avro mahkeme masrafı ödenmesine hükmedildi.

• Madde 46'nın 1'inci fıkrası:"Yüksek Sözleşmeci Taraflar, taraf oldukları davalarda Mahkeme’nin verdiği kesinleşmiş kararlara uymayı taahhüt ederler."
• 16'ya 1 oy: Gazete Duvar'ın haberine göre Büyük Daire'nin ihlal kararı 16'ya 1 olmak üzere oy çokluğu ile alındı. Türkiye'den Saadet Yüksel ise karara kısmi şerh koydu. Yüksel, karara ilişkin görüşünde Kavala davasında 2019'da verilen 18'inci maddenin ihlali kararına katılmadığı için bugün verilen karara da katılmadığını belirtti.

Dışişleri'nden tepki 

Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Tanju Bilgiç, AİHM'in Kavala kararının icrasına ilişkin kararına şu ifadelerle tepki gösterdi: 

"Ne yazık ki AİHM konuyla ilgili olarak bugün açıkladığı kararla beklentilerimizi boşa çıkarmış ve Avrupa insan hakları sisteminin itibarının bir kez daha sorgulanmasına sebep olmuştur. Bundan sonraki aşamada süreci takip edecek olan AK Bakanlar Komitesi'nin, daha önce sergilediği tarafgir ve seçici yaklaşımı bir yana bırakarak sağduyuyla ve bazı çevrelerin siyasi gündem yaratma arayışlarına mahal vermeksizin hareket etmesini bekliyoruz."

Şimdi ne olacak? 

BBC Türkçe haberinde mahkemenin, Türkiye hakkında ihlal prosedürü başlatılması için kararını Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'ne göndereceğini belirtiyor. Komitenin, ilk toplantıyla ihlale karşı alınacak siyasi karar hakkında görüşmeye başlayacağı ifade ediliyor.

• T24'ten Gökçer Tahincioğlu'na konuşan eski AİHM Yargıcı Rıza Türmen, süreci "Şimdi dosya Bakanlar Komitesi'ne gidecek. Bakanlar Komitesi, 'Türkiye, AİHM kararını uyguladı mı, uygulamadı mı?' diye sormuştu. AİHM, uygulamadığını tespit etti. Artık Türkiye ile kararı uygulaması için diyalog kurulacak. Yaptırımların hangi sırayla uygulanacağı belirsiz. Zira örneği yok. Ama son durakta ne olacağını biliyoruz. Son durak Türkiye'nin üyelikten çıkartılması. Umarım iş o noktaya kadar gelmez" ifadeleriyle anlatıyor.

Reuters'ın haberindeyse karara yönelik konuşan uzmanlar, olası bir kararla Türkiye'nin kurucusu olduğu Avrupa Konseyi'nden uzaklaştırılmasının Türk vatandaşlarına Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından sağlanan haklara erişememesi anlamına geleceğini söyledi.

Neler olmuştu?

İş insanı Osman Kavala, 2017 yılında Gezi Parkı eylemleri kapsamında "Anayasal düzeni ve hükümeti ortadan kaldırmaya teşebbüs" suçuyla gözaltına alınıp mahkemece tutuklandı. Haziran 2018'de AİHM'e başvuran Kavala, Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru hakkını da kullandı; ancak mahkeme başvuruyu reddetti. 

Aralık 2019'da AİHM, Kavala'nın tutukluluğunun Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne aykırı olduğunu belirterek serbest bırakılmasını talep etti. İki ay sonra AİHM'nin kararı uygulandı. Ancak Osman Kavala hemen ardından 15 Temmuz darbe girişimiyle ilgili bir dosyadan "siyasal ve askeri casusluk" suçlamasıyla yeniden tutuklandı. 2021'de Kavala'nın yargılandığı Gezi Davası, Çarşı Davası'yla birleştirildi. 

Yargılama devam ederken Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi bir araya geldiği haziran ve eylül aylarında Türkiye'ye Osman Kavala'yı "tahliye etme" talebini yineledi. 16 Eylül toplantısında Komite, Kavala'nın 30 Kasım'a kadar serbest kalmaması durumunda "ihlal prosedürü" uygulamasına geçileceği uyarısında bulundu. Şubat ayında ise Avrupa Konseyi ihlal prosedürü uygulaması başlattı. Cumhurbaşkanı Erdoğan ise bu karara tepki göstererek "Biz, kendi mahkemelerimize saygı duyulmasını bekliyoruz. Duymayanlara da kusura bakmasınlar bizim saygımız olmayacaktır" ifadelerini kullandı.