AK PARTİ | 2023 Seçim Beyannamesi

I. Giriş

Tamworth Manifestosu, İngiliz Muhafazakâr Parti lideri Sir Robert Peel tarafından 1834 Seçimlerine yönelik hazırlanmış bir beyanname. Adanın siyasi atmosferinde bir dönüm noktası olarak kabul edilen siyasi belgede Peel'in temel vurgusu muhafazakârların "hayatta kalmak için reform" yapacakları mesajı. Manifesto, değişim ihtiyacı hissedilen hususlarda "kanıtlanmış suiistimallerin düzeltilmesi ve gerçek şikâyetlerin giderilmesi" sözü veriyordu. Ancak, "sürekli bir ajitasyon” girdabına girmemek adına gereksiz gördüğü değişikliğe karşı çıkmaktan da çekinmiyordu. Belge, ülke çapında etki oluşturmuştu.

11 Nisan'da yayımlanan Türkiye Yüzyılı manifestosu, Tamworth manifestosu kadar ilgi görmek bir yana dursun, şimdilik AK Parti'nin 13 yıl evvel yayınladığı "Türkiye Hazır, Hedef 2023" kadar dahi ilgi görmüşe benzemiyor. Ancak yine de, bir değerler bütünü ile bu değerlere nispeten gerçekçi bir öngörülebilirlik sağlanmaya çalışıyor: Beyannamede belirtilen kamu atamalarında mülakat usulünü kaldırma “müjdesi”, meclisi güçlendirmeye yönelik öneriler, Yasama Reformu sözü ve benzerleriyle devranın değişimine dair yeşil ışık yakılıyor. Diğer yandan ekonomi ve artarak korunan muhafazakâr toplumsal değerler gibi konularda ısrarcılıktan kaçınılmıyor.

II. Kavramlar

Beyannamede geçen Türkiye Yüzyılı, emanet adaleti, yüksek standartlı demokrasi ve insan hakları kavramlarını tanımlayacak olursak:

• Türkiye Yüzyılı:“Değerlerin mümkün idealizmi ile şartlara uyumun realizmini bir araya getirme” arzusu ile gerçekleştirilmek istenen hedef ve niyetler bütünü. Cumhurbaşkanı ve AK Parti Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın, Cumhuriyet'in yeni yüzyılına güçlü bir başlangıç yapmak adına ilk olarak 2022’de Cumhuriyet Bayramı'ndan bir gün önce ortaya koyduğu program ve ona paralel projeler. “Türkiye Yüzyılı” vizyonu aynı zamanda Cumhuriyeti'n ikinci asrında dünya sahnesinde Türkiye markasının ön plana çıkmasına yönelik bir arzuyu vurguluyor.
• Emanet adaleti: Çevre, enerji, su, gıda gibi tüm imkân ve kaynakların sahibinin devlet yahut birey olmadığını, bunların ancak birer bayrak taşıyıcı sorumluluğuyla konuya yaklaşması gerektiği bildirilen anlayış.
• Yüksek standartlı demokrasi: Cumhuriyet tarihinin insan hakları ve demokrasiye ilişkin kronik meselesi olan sivil ve askeri bürokrasinin yerleşik elitlerinin baskı ve tehditlerinden, darbe tehdidinden ve dış müdahaleden arındırılmış özgürlükçü sivil demokrasi hedefi.
• İnsan hakları: Tüm insanların hiçbir ayrım gözetmeksizin yalnızca insan oluşlarından dolayı eşit, özgür ve onurlu yaşama hakkına sahip olması.

III. Arka Plan

2022 yılının Ekim ayında ilan edildiğinde vizyonun “ruhu, felsefesi ve özünü” anlattığını söyleyen Cumhurbaşkanı Erdoğan, programa dair somut projeleri açıklamaya devam edeceğini söylemişti. Seçim Beyannamesi tanıtımın tamamlanma adımı oldu.

AK Parti tarafından 2023 Mayıs'ında yapılacak Cumhurbaşkanı ve Milletvekili Genel Seçimleri için hazırladığı beyanname altı ana başlıktan oluşuyor:

• Afetlere Karşı Risk ve Kriz Yönetimi
• Sağlam Toplumsal Yapı
• İstikrarlı ve Güçlü Ekonomi
• Adalet, Demokrasi, İnsan Hak ve Hürriyetleri
• Türkiye Ekseni (Dış Politika)
• Güven ve İstikrarla Huzurlu Gelecek (Güvenlik & Asayiş)

Beyanname ele aldığı tüm temaları “Birlikte Yaptık” ve “Birlikte Yapacağız” şeklinde iki yönden açıklayarak AK Parti’nin sadece geçmişin değil aynı zamanda geleceğin de partisi olduğunu söylüyor. “AK Parti, kökü mazide olan âtidir”.

Makale girişinde partinin kendine dair tasavvuruna dair altı özellik ortaya sürülüyor. AK Parti’nin siyasal bir hareket ötesinde bir dava olduğunu savunan ilk özelliği, kendini “Muhafazakar Devrimci” olarak tanımlaması geliyor. “Vizyoner” yönüne vurgu yaparak devam edilen girizgâhta partinin herhangi bir zümrenin, etnik kökenin, sınıfın, seçkinlerin veya belirli bir coğrafyanın tezahürü olmadığı söyleniyor. Yapılanları Tam Bağımsız Türkiye hayalinin güdümlediği kaydediliyor.

Özellikle son dönemi itibarıyla oldukça eleştirildiği bir alan olarak hak, hukuk ve özgürlükler bölümü, hem eleştirilere bir yanıt hem de dönüt olarak tasarlanıyor.

IV. Adalet, Demokrasi, İnsan Hak ve Hürriyetleri

Bölüm kendi içinde "Yüksek Standartlı Demokrasi", "Türkiye Yüzyılı'na Yeni Anayasa", "Hak ve Özgürlükler" ve "Adalet Reformu" alt başlıkları ile dörde ayrılıyor. Yine alt başlıkların kendi içinde ayrıldığı dallar mevcut.

IV-A. Yüksek Standartlı Demokrasi

• “Yüksek Standartlı Demokrasi”ye giden yolda ana elementlerden biri olarak siyasi partilerin örgütlenme özgürlüğü savunularak bu noktalarda yapılan (1) partilere yapılan devlet yardımı şartının yüzde 7 oydan yüzde 3’e indirilmesi, (2) Parti kapatma yolunun aşamalandırılarak son çare hâline getirilmeye çalışılması ve seçim barajının düşürülmesi zikrediliyor.
• Kürtçe’nin teşviki hususunda TRT Kurdî’nin kurulması, açılan Kürt Dili ve Edebiyatı kürsüleri, TDK’nın hazırladığı Kürtçe-Türkçe sözlük ve mahkemelerde anadilde savunma hakkı getirilmesi yüksek standardın gereği olarak kaydediliyor.
• “Gölge Kabine” olarak tanımlanan Milli Güvenlik Kurulu’nun sivilleştirildiği ve gerçek bir danışma organı hâline getirildiği iddia ediliyor. Yine okullarda verilen Milli Güvenlik dersinin kaldırılması kamusal alanı sivilleştiren bir unsur olarak geçerken, darbe dönemlerinin hukuksuzluk sembolü olan bazı ceza infaz kurumlarının kapatılması övülüyor.
• Azınlıklara ait cemaat vakıflarına taşınmaz mal iadeleri, hatta bazılarının devlet eliyle restore edilerek ibadete açıldığı belirtiliyor.
• “Yüksek Standartlı Demokrasi”ye giden yolda yapılacak işler arasında müjde minvalinde zikredilen kamuda mülakatın kaldırılmasının yanı sıra bir dizi yenilikçi vaat sıralanıyor:
  • ‘‘Halk Teşebbüsü’’ olarak kavramlaştırılan usulle belirli sayıda vatandaşın kanun teklifi vermesine veya bir kanunu iptal için Anayasa Mahkemesine başvurmasının önü açılarak daha doğrudan demokrasi sağlanacak,
  • TBMM kanun yapma ve denetim kapasitesini pekiştirme yolu ile güçlendirilecek,
  • “E-Demokrasi” platformu ile dijital oylama ve müzakere yöntemleri geliştirilerek vatandaşların bir seçmen olmaktan çıkıp demokrasi içinde aktif katılımcı olması arzu ediliyor.
• Raporda Alevi, Roman ve Gayrimüslim vatandaşlar hakkında ayrımcılığa karşı temel hak ve özgürlüklerinin güvence altına alınması ve inançlarını özgür bir şekilde yaşamalarının sağlanması hususunda maddeler bulunuyor.

IV-B. Türkiye Yüzyılına Yeni Anayasa

Beyanname bölüme Türkiye’nin yeni yüzyılının neden bir yeni anayasa gerektirdiği sorusunu yanıtlayarak başlıyor. AK Parti, 21 yıllık iktidarı boyunca özgürlükler konusunda “anayasanın geneline hâkim olan temkinli ve istisnası bol üslubun” halen giderilemediği görüşünde.

Mevcut anayasanın “ırk, din, mezhep, dil, renk ve kültür farkı gözetmeden herkesi kuşatan, kucaklayıcı, bütünleştirici, çeşitlilikte birliği savunan, herkesin birinci sınıf vatandaş olduğu” bir toplum öngörmemesi iddiası yeni anayasaya olan ihtiyacın bir diğer sebebi.

• Geniş Açı: Her ne kadar Toplumsal Yapı bölümünde cinsiyet farklılığı gözetilmeksizin kapsayıcılık vurgusu yapılmış ve cinsiyet ayrımcılığı ile ilgili sorunlar yedi ayrı yerde dile getirilmiş olsa da, cinsiyet burada bir farklılık kategorisi olarak dile getirilmiyor.

IV-C. Hak ve Özgürlükler Yüzyılı

Beyannamenin bu bölümü, en detaylı alt başlık. Hak arama özgürlüğünün önündeki engellerin kaldırılmakla yetinilmeyip hak arama yollarının da çoğaltıldığı iddiası yer alıyor. Ombudsmanlık, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, bilgi edinme hakkı düzenlemesi bu yollardan bazıları.

İşkence ve kötü muameleyle aktif mücadele, başat değişimlerden biri olarak yazılıyor.

Hayata geçirilmesi planlanan “Yaşam Hakkı Eylem Planı’’ kapsamında şu hedefler yer alıyor:

• Şiddete başvurma riski bulunup akıl sağlığı yerinde olmayan, şiddet geçmişi bulunan kişilere karşı toplumun korunması,
• Ulaşım ve trafik kazalarının azaltılması,
• Konut güvenliğinin sağlanması ve doğal afetlere hazırlık,
• Maden kazalarının önlenmesi,
• Bireysel silahlanmanın kontrol altına alınması,
• İş güvenliği standartları ve denetiminin yükseltilmesi,
• Basında şiddetin özendirilmesinin önüne geçilmesi.

Hâlihazırdaki mevzuatın ifade özgürlüğünü kısıtlayıcı nitelikte olduğu belirtilerek, bunun gözden geçirilmesi sayesinde uygulamadaki eksikliklerin giderilmesi öngörülüyor.

Doğal yaşam ve çevreyi koruma ile alakalı vaatler “Yeni Nesil Hak ve Özgürlük’’  olarak nitelendirilerek bu hususta Emanet Adaleti yaklaşımı savunuluyor.

Hak ve Özgürlükleri Koruyucu Mekanizmalar yaratmak adına:

• Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun yapısının güçlendirilmesi,
• Temel hak ve özgürlükleri daraltan kanun değişikliklerinin kabulü için nitelikli çoğunluk koşulunun getirilmesi,
• Kamu Denetçiliği Kurumuna re’sen inceleme başlatma yetkisi verileceği belirtiliyor.

Ayrıca doğal bir mekanizma olarak kamu idarelerinde insan hakları bilinci yaratmak için kamu personeline yönelik eğitim seferberliği gibi çözümler öneriliyor.

IV-D. Adalet Reformu

Manifestonun bu kısmındaki vaatlerin ilki yargı bağımsızlığının güçlendirilmesinin “temel öncelik” olacağı. Kapsamlı bir adalet reformu için yapılan öneriler arasında şunlar var:

• Herkese hukuki himaye sağlamak adına ücretsiz aile avukatlığı sistemi,
• Mahkeme kararlarının kararı veren hâkim veya mahkeme heyetinin isimleri ile erişime açılması,
• HSK’da yapısal değişiklik ve atamaların objektif ölçütlere bağlanması,
• Adalet Bakanlığına bağlı bir adli kolluk teşkilatı kurulması,
• Lekelenmeme hakkını güçlendirici yasalar ile birlikte cezaevine girdi-çıktı yapılmasına neden olan düzenlemeleri değiştirmek.

Bugüne dek yapılanlar arasında kadına yönelik şiddete karşı tavizsiz mücadeleye şunlar delil gösteriliyor:

• Cumhuriyet başsavcılıklarında kurulan aile içi şiddet büroları,
• Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası öngörülen, insanlığa karşı suçlar arasında cinsel saldırıda bulunma, çocukların cinsel istismarı, zorla hamile bırakma, seks işçiliğine zorlama suçlarının da dahil edilmesi,
• Kadınlara yönelik pozitif ayrımcılık tanıyan düzenlemelerin hayata geçirilmesi,
• Yargılamaların makul sürede tamamlanması kapsamında arabuluculuk, ihtisaslaşma, personel sayısı artırımı,
• Devlet Güvenlik Mahkemeleri ve askeri yargının kaldırılması ile sivil-askeri yargı ayrımının önüne geçilmesi.
• Parti aynı zamanda 2010 yılındaki düzenleme ile birlikte çocuk haklarını ilk defa anayasal koruma altına alan oluşum olduğunu beyan ediyor.

V. Tepkiler

• DEVA Partisi lideri Ali Babacan, programı “İçi boş bir Türkiye Yüzyılı masalı dinledik, tam bir boş çerçeve” sözleriyle değerlendirdi.
• İYİ Parti lideri Meral Akşener, partisinin grup toplantısında yaptığı konuşmada, manifestoda verilen bazı sözlerin 2023 hedeflerinin aynısı olmasına atıfta bulunarak, yerine getirilmemiş bayat vaatlerin vizyon diye yeniden paketlenmesi olarak tanımladı. “Vizyonsuzluk vesikası” dedi.
• Gelecek Partisi lideri ve eski başbakan Ahmet Davutoğlu, “önce 2023 hedeflerinin hesabını vermek zorunda değil misiniz?” diye sordu.
• CHP Lideri Kemal Kılıçdaroğlu “Türkiye Yüzyılı” kelimelerini “Yüzyılın Felaketi” olarak değiştirdi.