Ana sahnede iklim krizi

Görece engin iklim krizi farkındalığı; beraberinde birçok endüstrinin karbon ayak izini, sektör olarak sürdürülebilirliğini ve yaşanılabilir bir gelecek için çizilmesi gereken yol haritaları üzerinde düşünmesini ve somut adımlar atmasını da beraberinde getirdi. Müzik dünyası da bu iklimsel farkındalığın nüfuz ettiği, gezegensel endişelerin dönüşmeye zorladığı uluslararası bir ekonomik sektör. Zira müzik; kulaklarımıza çalınan şarkı/parçalardan çok daha fazlası, yüz milyonlarca insana “dinlemeyi” ve “deneyimlemeyi” çeşitli formlarda ulaştıran evrensel bir fabrika. 

On binlerce insanın fosil yakıtlar kullanarak ulaşım sağladığı, tonlarca atık üretilen ve ekstrem ölçüde enerji tüketen müzik festivalleri, devasa miktarlarda enerji harcayarak çalışan NFT piyasasına entegre olan müzik yaratımları, dijitalleşmeye ve yaygınlaşan çevrimiçi müzik dinleme alışkanlığına rağmen sert çıktısı alınan albümler, dergiler, koleksiyon parçaları vb. gerçeklikler, müzik endüstrisini (özellikle de kültür-sanat çerçevesinde) iklim krizinin aciliyetini öne çıkaran faktörlerinden biri yaptı.

Öte taraftan, müziğin iklim krizini büyütecek bu potansiyeline rağmen, küçüklü büyüklü birçok müzik aktörü iklim krizine dikkat çekmek ve müzik endüstrisini yaşanılabilir bir gelecek için “yeşil” politikalarla progresif bir yola sokmak için bireysel ve kolektif çözüm projeleri de geliştiriyor.

Coldplay’in çevresel endişelerinden dolayı Everday Life turnesini iptal etmesi, “ölü bir gezegen” üzerinde müzik olamayacağının altını çizen ve Joy Division’un ikonik Unknown Pleasure kapağını yeniden hayal eden sanatsal çalışma gibi bireysel adımlar, karbon sıfır konser denemeleri, kâr amacı gütmeyen ve müziğin birleştirici güç olduğu iklim STK'ları, müzik festivallerini yeniden tanımlayan sürdürülebilir festival girişimleri ve daha fazlası bu çözüm önerilerinden birkaçı.

Plak şirketleri ve sürdürülebilir müzik yayıncılığı

Albüm plak, CD, hatta kaset basımları her ne kadar “fi” tarihinden kalmış gibi gözükse de hemen hemen her müzisyen ya da müzik grubu üretimlerini dijital platformlarda yayımlamanın yanında çeşitli formlarda fiziksel baskılarını da çıkarıyor. 

2021’de BBC'de yayımlanan bir habere göre plak albüm satışları son 14 yıldır beklenmedik bir yükseliş trendinde. Yalnızca Birleşik Krallık’taki plak satışları 2007’den bu yana 22 kat artarak 210 binden 4.8 milyon satış adedine çıktı. Plastikten üretilen ve ham maddelerinden biri toksik Klorid olan plaklar, geri dönüştürülmesi çok zor ürünler olarak çoğunlukla çöp sahalarına (Plakların burada toprağa karışması 1000 yılı bulabiliyor) bırakılıyor ya da yakılıyor. Bunlara ek olarak; plakların plastik paketlenmesi, fosil yakıt kullanan taşıma araçlarıyla dağıtılması, kartonetlerinin solvent bazlı mürekkeplerle hazırlanması gibi ek faktörler plak şirketlerinin iklim krizini derinleştirmesinin birtakım diğer sebepleri olarak öne çıkıyor.

Öte taraftan, birçok tekil bağımsız ya da “konglomera” plak şirketleri karbon ayak izlerini azaltmak (ya da dengelemek için) daha yeşil bir müzik endüstrisine dair ilham verici projeler üretiyor, çevre dostu önlemler alarak plak şirketlerin daha sürdürülebilir bir gelecek için atması gereken adımlar öne sürüyor.

^{Association of Independent Music}

İngiltere merkezli Ninja Tune, geçtiğimiz 15 yıl içinde iklim kriziyle mücadelede yol gösterici adımlar atan plak şirketlerinden biri. 2008 yılında şeffaf CD kaplarını kullanmayı bırakan şirket, albümlerini 180 gr yerine 140 gr ağırlığındaki plaklara basıyor. Çoğu CD ve plak kılıflarında geri dönüştürülmüş karton kağıt kullanan Ninja Tune, üretimleri sırasındaki su ve fosil yakıt kullanımını azaltmak için ofislerinde yeni bir plak üretim tekniği olan buharsız baskıya da geçti. Bu yeni teknik, plak üretimi için fosil yakıtlar yerine elektrik kullanıyor ve çok daha az su kullanımı gerektiriyor. 2021 sonuyla karbon nötr olan şirket, önümüzdeki yıllarda karbon negatif olmayı da hedefliyor

Bir diğer İngiltere merkezli konglomera plak şirketi Beggars Group (4AD, XL, Rough Trade, Young, Matador); 2030 kadar karbon salınımını %50 oranında azaltmayı, 2050’ye kadar da tamamen karbon negatif olmayı hedefliyor. Beggars Group; Universal, Warner, Sony gibi devlerin de aralarında olduğu, geçtiğimiz yıl Aralık ayında yürürlüğe giren Music Climate Pact’i de ilk imzalayan şirketlerden oldu. 

Beggars Group, sürdürülebilirlik hedeflerine yönelik çizdiği yol haritasında Londra ofisi için 46 güneş paneli kurdu, 2021 yılı sonuyla da tüm şirket içi enerji ihtiyacını yenilenebilir enerji sağlayıcılarından karşıladı. CD ve plak baskıları için düşük karbon izli yeni tekniklere geçiş sürecini başlatan şirket, üretimlerinin dağıtımı için ağırlıkla deniz yolunu kullanacak ve iş seyahatlerini de kısıtlayacak. Karbon nötr olmak amacıyla karbon salınımı azaltan projelere finansal destek sağlayan Beggars Group, üretimleri sırasında ürettikleri sera gazlarına bağlı maliyetlerini de şirket içi karbon fiyat endeksiyle takip ediyor.

İklim krizi gerçekliğinde turneler ve festivaller 

Sanatçı turneleri ve festivaller, dinlenilen müziğin ötesinde devasa organizasyonlar. On binlerce katılımcının ulaşım, barınma, yeme-içme ve daha fazla ihtiyacının yönetimini gerektiren bu organizasyonlar, yüksek enerji tüketimi ve ortaya çıkardığı tonlarca atıkla müzik endüstrisinin sürdürülebilir olmasının önündeki en büyük zorluklardan aynı zamanda. Öte taraftan, iklim kriziyle mücadelenin yaygınlık kazanması ve son yıllarda devletlerce atılan somut adımlar, müzisyenlerin ve müziği sahaya indiren etkinliklerin de mesleki ve operasyonel gündemlerini yeniden tanımlamalarına neden oldu. 

Turnelerin çoğu bağımsız müzisyen için en büyük gelir kaynağı olduğu günümüzde, turneleri müzik endüstrisinin ajandasından tamamen çıkarmak ya da kısa ama tempolu programlara sıkıştırmak da uygulanabilirliği zor fikirler. Özellikle son birkaç yıldır inisiyatif alarak karbon ayak izlerini düşürmeye çalışan müzisyenlerin sayısı yavaş yavaş da olsa artıyor; Music Declares Emergency, Earth Percent, DJs for Climate Action vb. kolektif hareketlerin parçaları olarak müzik sektörünü iklim krizini büyüten bir faktör olmaktan çıkarmaya çalışıyor. Ünlü trip hop grubu Massive Attack'ın yakın geçmişteki turnelerini trenle yapması, The 1975'ın satılan her konser biletleri için bir ağaç dikme sözü, Billie Eilish’ın konserlerinde iklim krizi bilincini arttırmak için kurulan “eko-köyler” müzisyenler cephesindeki eylem örnekleri arasında. 

Yeşilleşen festivaller

Manchester, Tennessee’de düzenlenen Bonnaroo Festivali, karbon emisyonunu radikal bir şekilde azaltan festival örneklerinden bir tanesi. Enerji ihtiyacının önemli bir kısmını solar panellerle karşılayan Bannaroo; festival alanındaki bir kompostlama tesisiyle anlaşarak organik atıkları geri dönüştürüyor, tamamı kompostlanabilen yemek araç-gereçleri kullanıyor. 

^Shambala

Northamptonshire, İngiltere’de düzenlenen Shambala Festivali, Bonnaroo Festivali’nin acil eylem planının nasıl geliştirilebileceğinin örnekleriyle geleceğin müzik festivallerine dair ilham alınabilecek “yeşil” fikirler sunuyor. Karbon ayak izini %90’ın üzerinde azaltan, tamamen yenilenebilir enerji kullanan, tek kullanımlık plastikleri ve 100 ton sera gazına denk gelen et ve süt tüketimini festival alanında sonlandıran Shambala, DNA’sında yeşil taşıyan ütopya maceraları yaratıyor. Karbon salınımın çoğunun etkinlik alanına geliş ve gidişlerden kaynaklandığını öngören festival, bunun önünü İngiltere'nin çoğu bölgesinde erişilebilir olan yolcu otobüsleri, ortak araç kullanımı için yaptığı işbirlikleri ve bisiklet kullanıcıları için vaat ettiği festival içi imkânlar yaratarak almaya çalışıyor.

Coachella ve Glastonbury gibi köklü organizasyonlar, sürdürülebilir festivallerin yakın ve orta gelecekteki dönüşümleri için yönlendirici uygulamalarla öne çıkan devasa festivaller arasında. Tüm plastik şişeleri 3 yıl önce yasaklayan Glastonbury; alandaki tüm enerji ihtiyacını yenilenebilir enerji üreticilerinden karşılıyor, dinleyicilerin şahsi arabaları yerine festivalin ücretsiz servislerini kullanmasını teşvik ediyor, 2000 yılından beri diktiği binlerce araçla yıllık 800 tonluk sera gazı da soğuruyor. Coachella, Shambala’ya benzer bir şekilde; festivale ulaşım için ortak araç kullanımı Carpoolchella, festival içi atıkların geri dönüşümünü sağlayacak recyling store ve enerjisini katılımcıların bisiklet sürerek sağladığı telefon şarj istasyonları gibi çeşitli projeleri hayata geçirerek iklim krizi için mücadele yöntemleri geliştiren festivallerden.

Özellikle çok katılımlı ve uluslararası üne sahip büyük festivallerinin progresif çözümlerle çevreci bir profil oluşturması, müzik endüstrisin karbon ayak izinin ana kaynaklarından biri olan festivalleri sürdürülebilir organizasyonlara dönüştürme potansiyeli taşıyor. İlham verici ve müzik sektörünün aktörleri için rehber olabilecek doğa-dostu yenilikler, iklim krizine görünürlük kazandırarak sanatçı ve dinleyiciler boyunca kalıcı “yeşil” sonuçlar üretebilir, müziği gezegenimiz için yıkıcı değil yapıcı bir değer olarak yaşatabilir.

Küresel iklim krizi artık birçok müzisyen ve müzik grubunun anlatılarında yer buluyor. Müziğinde iklim krizinin yansımalarını duyabileceğin çalma listemize buradan kulak verebilirsin:

Dinle