Analiz: 2023 hızlı başladı

Otomotiv satışları açısından 2022 tahminlere uygun şekilde kapandı, 2023’e de hızlı başladık. Temin ve finansman zorluklarına rağmen satışlarda yakalanan ivme umarım yıl boyunca devam eder. Araç tedarik edebilen ve üretim yapabilen markalar nispeten yüksek satış rakamlarına ulaştılar. 2. el pazarında spekülatif hareketler devam ediyor. Önce 2022’deki sonuçlara bakalım, ardından 2023 Ocak sonuçlarını inceleyelim.

Türkiye Otomotiv Pazarı - 2022

ODMD verilerine göre 2022 yılı Ocak-Aralık döneminde otomobil ve hafif ticari araç pazarı %6,2 oranında artarak toplam satış 783.283 adet olarak gerçekleşti. Otomobil satışları, 2022 yılı Ocak-Aralık döneminde 2021’e göre %5,5 oranında artarak 592.660 adet, hafif ticari araç pazarı %8,6 artarak 190.623 adet oldu.

Segmentlere göre otomobil pazarının %88’ini vergi oranları düşük olan A, B ve C segmentlerindeki araçlar oluşturdu. C segmenti otomobiller 303.145 adetle %51,1 pay, B segmenti otomobiller 215.644 adetle %36,4 pay aldı. Otomobil pazarı gövde tiplerine göre değerlendirildiğinde en çok tercih edilen gövde tipi SUV otomobiller (%41,4 pay, 245.410 adet) oldu. SUV otomobilleri %36,6 pay ve 217.004 adet satış ile sedan, %20,1 pay ve 119.087 adet satış ile hatchback otomobiller takip etti. Otomobil pazarı motor tipine göre değerlendirildiğinde benzinli otomobil satışları 408.920 adetle %69 pay, dizel otomobil satışları 103.311 adetle %17,4 pay, hibrit otomobil satışları 64.387 adetle %10,9 pay alırken, 7.733 adet elektrikli otomobil satışı gerçekleşti. Motor hacimleri açısından 1600cc altındaki otomobil satışları %2,7 artarak %87 pay, 1600-2000cc aralığındaki otomobil satışları %38,9 azalarak %0,7 pay, 2000cc üstü otomobil satışları %0,7 artarak %0,2 pay aldı.

Otomatik şanzımanlı otomobiller; 464.338 adetle %78,3 pay alırken, manuel şanzımanlı otomobiller 128.322 adetle %21,7 pay aldı. Otomobil pazarında özel tüketim vergi dilimlerine ve motor tiplerine göre satışların %53’ü benzin/dizel motor tipinde ve %80’lik vergi diliminde, %16,7’si benzin/dizel motor tipinde ve %70’lik vergi diliminde yer aldı. Hafif ticari araç pazarı gövde tipine göre incelendiğinde, van gövde tipi %76,6 pay ve 146.093 adet ile en çok tercih edilen gövde tipi olurken, kamyonet gövde tipi %11,8 pay ve 22.483 adetle 2. sırada yer aldı.

Avrupa Otomobil Pazarı - 2022

ODMD’nin AB (26), BK ve EFTA ülkeleri toplamına göre hazırladığı raporda otomobil satışları 2022 Ocak-Aralık döneminde %4,1 azaldı. Otomobil pazarı 2022 Ocak-Aralık döneminde, 2021 yılı aynı dönemine göre %4,1 azaldı ve toplam 11.286.939 adet seviyesinde gerçekleşti. 2021 yılı aynı döneminde otomobil pazarı 11.774.822 adetti.

2022 Aralık ayı sonunda Türkiye, geçen yılın aynı dönemine göre %5,5 artış ve 592.660 adetle Avrupa otomobil satışları sıralamasında 6. ülke olarak yer aldı. Avrupa Otomobil Üreticileri Birliği’nin (ACEA) kısa süre önce yayımladığı bilgilere göre 2022’de, AB otomobil pazarındaki genel düşüşe rağmen elektrikli (BEV) otomobil satışları artmaya devam etti. BEV’lerin pazar payı 2021’e kıyasla 3,0 puanlık bir artışla %12,1’e yükseldi. %22,6’lık pazar payına ulaşan hibrit otomobiller için de güçlü bir yıl oldu. Buna karşılık, geleneksel benzin ve dizel yakıt türleri zemin kaybetmeye devam etti. Benzinli otomobil satışları, 2022’nin dördüncü çeyreğinde %4,1’lik bir büyüme kaydetti. Başta İtalya (%+17,4) ve Fransa (%+3,5) olmak üzere dört ana pazarın tamamı bu gelişmeye katkıda bulundu. Buna rağmen benzinin pazar payı 2021’in aynı dönemindeki %35,5’ten %32,5’e geriledi. Buna karşılık dizel, yılın son üç ayında hafif bir düşüş kaydederken (-%0,4) pazar payı, 2021’in dördüncü çeyreğindeki %16,4’ten %14,4’e geriledi.

Sonuç olarak, tam yıl dizel otomobil satışları %19,7 azalarak 1,5 milyon adede geriledi ve %16,4 pazar payı ile 2021’e göre 3,1 puan daha az oldu. Ekimden aralığa kadar, bölge pazarlarının çoğu büyüme kaydettiği için AB’de BEV otomobil satışları %31,6 artarak 406.890 adede yükseldi. Almanya %66,1 artışla 198.293 adetle başı çekerken, onu %12,6 artışla 62.155 adetle Fransa izledi. Zayıf bir üçüncü çeyreğin ardından, AB plug-in hibrit otomobil satışları, 2022’nin son çeyreğinde güçlü bir artış (+%29,5) gördü ve Almanya’daki %73,5’lik artışla desteklendi. Bu, tüm yıl sonucunun %1,2’lik bir büyüme ile pozitif bölgeye taşınmasına yardımcı oldu. Hibrit elektrikli araçlar geçen yılın Ekim-Aralık döneminde AB’de toplam 545.316 adet satışa ulaştı (2021’in aynı dönemine göre %22,2 artışla) ve bu araçları en çok satan ikinci sıraya ulaştırdı. Bu adetler tüm yıl boyunca genel olarak %8,6’lık bir artışa ve %22,6’lık bir pazar payına işaret etti.

Üretim ve İhracat - 2022

OSD’nin raporuna göre 2022 yılı Ocak-Aralık döneminde toplam üretim %6, otomobil üretimi bir önceki yılın aynı dönemine göre %4 arttı. Bu dönemde, toplam üretim 1.352.648 adet, otomobil üretimi ise 810.889 adet düzeyinde gerçekleşti. Ticari araç grubunda, 2022 yılı Ocak-Aralık döneminde üretim %10, ağır ticari araç grubunda %26 ve hafif ticari araç grubunda %8 oranında arttı. 2021 yılı Ocak-Aralık dönemine göre ticari araç pazarı %11, ağır ticari araç pazarı %24 arttı. 2022 yılı Ocak-Aralık döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre, toplam otomotiv ihracatı adet bazında %4 oranında, otomobil ihracatı ise %1 oranında arttı. Bu dönemde, toplam ihracat 970 bin 124 adet, otomobil ihracatı ise 970 bin 124 adet düzeyinde gerçekleşti.

2022 yılı Ocak-Aralık döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre, toplam otomotiv ihracatı Dolar bazında %6, Euro bazında geçen yılın aynı dönemine göre %18 arttı. Bu dönemde toplam otomotiv ihracatı 31,5 Milyar $ olarak gerçekleşirken, otomobil ihracatı %2 azalarak 9 Milyar $ seviyesinde gerçekleşti. Euro bazında otomobil ihracatı ise %10 artarak 8,6 Milyar € seviyesinde gerçekleşti. Türkiye İhracatçılar Meclisi verilerine göre, toplam otomotiv sanayi ihracatı, 2022 yılı Ocak-Aralık döneminde %12,2 pay ile sektörel ihracat sıralamasında ikinci sırada yer aldı.

Operasyonel Kiralama Sektörü - 2022

Tüm Oto Kiralama Kuruluşları Derneği (TOKKDER), bağımsız araştırma şirketi NielsenIQ iş birliği ile hazırladığı, 2022 yılı sonuçlarını içeren “TOKKDER Operasyonel Kiralama Sektör Raporu”nu açıkladı. Rapora göre operasyonel araç kiralama sektörü 2022 yılında 36 milyar 900 milyon TL’lik yatırım yaparak 69.150 adet aracı filosuna kattı. Sektörün aktif büyüklüğü 87 milyar 600 milyon TL’ye, toplam araç sayısı ise 245 bine ulaştı.

Renault %20,7 pay ile Türkiye operasyonel araç kiralama sektörünün en çok tercih edilen markası olmayı sürdürdü. Renault’yu %15,0 ile Fiat, %10,7 ile Toyota ve %10,4 ile Volkswagen ve Ford takip etti. Sektörün araç parkının %49’u kompakt sınıf araçlardan oluşurken, küçük sınıf araçlar %27,8 ve üst-orta sınıf araçlar %12,8 pay aldı. Operasyonel araç kiralama sektörünün filosundaki hafif ticari araçların payı 2022 yılı sonunda %6,7’ye yükseldi. Araç parkının büyük bölümünü %55,7 ile dizel yakıtlı araçlar oluşturmayı sürdürürken, benzinli araçların payı %36,1’e, hibrit ve elektrikli araçların payı %8,2’ye çıktı. Operasyonel kiralama sektöründe sedan gövde tipine sahip araçlar %61,2 ile birinci sırada yer alırken, hatchback gövde tipine sahip araçlar %20,0 ile ikinci sırada geldi. SUV tipi araçlar ise %10,1 ile üçüncü sırada yer aldı. Sektörün filosundaki araçların %65,2’sini otomatik vitese sahip araçlar oluşturdu.

2. El ve ÖTV

EBS Danışmanlık’ın paylaştığı bilgiye göre 2. el pazarı 2022 yılında %6,3 büyüyerek 6,4 milyon adete ulaştı ve yılın sonunda en yüksek ikinci tarihî zirvesini yaptı.

Satılan her yeni otomobile karşılık 11 adet 2. el otomobil satılırken, satılan bu otomobillerin %60’ı 10 yaş ve üzerinde olması da alım gücünü ve trafikte seyreden araçların yaşlılığını (ve eski teknolojilere ve yetersiz güvenlik önlemlerine sahip olduğunu) gösteren önemli veriler oldu. ÖTV tahsilatının 2022 sonunda 2021 sonuna göre %151 artışla 167,1 milyar TL’ye ulaşması da otomobil ve ticari araç satışlarının ne kadar büyük bir vergi gelirine kaynak olduğunu ve bu kadar büyük bir kaynaktan (peşin tahsilat olduğunu da unutmayalım) vazgeçilmesinin mümkün olmadığını gösteriyor. Dolayısıyla ÖTV’nin en azından kısa vadede düşmeyeceğini bilelim; üstüne üstlük artan üretim ve dağıtım maliyetlerinin da araç fiyatlarını daha da yukarı seviyelere taşıyacağı için fiyatların artacağına da hazır olalım, zaten bu nedenlerle 2. el fiyatları da maalesef yükselmeye devam ediyor.

2023 Ocak pazar sonuçları

Şimdi de 2023 Ocak pazar sonuçlarına göz atalım.

Türkiye Otomotiv Pazarı - Ocak 2023

ODD’nin yayımladığı rapora göre 2023 yılı Ocak ayında otomobil ve hafif ticari araç pazarı %33,5 oranında artarak 50.894 adet olarak gerçekleşti. Otomobil satışları, 2023 yılı Ocak ayında geçen yıla göre %28,5 oranında artarak 37.288 adet, hafif ticari araç pazarı %49,3 artarak 13.606 adet oldu.

Otomobil ve hafif ticari araç pazarı 10 yıllık ocak ayı ortalama satışlara göre %54,5 arttı. 10 yıllık ocak ayı ortalama satışlara göre otomobil pazarı %50,5, hafif ticari araç pazarı %66,6 arttı. Otomobil pazarının %90,1’ini vergi oranları düşük olan A, B ve C segmentlerindeki araçlar oluşturdu. C segmenti otomobiller 20.419 adetle %54,8 pay, B segmenti otomobiller 13.001 adetle %34,9 pay aldı.

Otomobil pazarı gövde tiplerine göre değerlendirildiğinde en çok tercih edilen gövde tipi SUV otomobiller (%56,6 pay, 21.094 adet) oldu. SUV otomobilleri, %25,4 pay ve 9.455 adet satış ile sedan, %15,4 pay ve 5.726 adet satış ile hatchback otomobiller takip etti. Benzinli otomobil satışları 25.562 adetle %68,6 pay, dizel otomobil satışları 5.017 adetle %13,5 pay, hibrit otomobil satışları 4.335 adetle %11,6 pay alırken 1.071 adet elektrikli otomobil satışı gerçekleşti. 1600cc altındaki otomobil satışları %17,1 artarak %84,4 pay, 1600-2000cc aralığındaki otomobil satışları %4,7 artarak %0,9 pay, 2000cc üstü otomobil satışları %64 artarak %0,2 pay aldı. Otomatik şanzımanlı otomobiller 27.495 adetle %73,7 pay alırken, manuel şanzımanlı otomobiller 9.793 adetle %26,3 pay aldı. Hafif ticari araç pazarı gövde tipine göre değerlendirildiğinde van gövde tipi %81,9 pay ve 11.139 adet ile en çok tercih edilen gövde tipi olurken pick-up gövde tipi %6,8 pay ve 926 adetle ikinci sırada yer aldı.