Ankara'nın değişen cadde ve sokak adları: Kader Sokak ve Çevre Sokak

Cadde ve sokaklar, üzerlerinde yaşayan ailelerin ve kişilerin, dolayısıyla toplumun belleğini taşır ve bu toplumun belleğini de şekillendirir. İki uçlu bu yolda mekandan etkilenmemek ve onu etkilememek mümkün değildir. Ortaklaşa üretilen alışkanlık ve anıların tümü, kır-kent fark etmeksizin bir mekana ihtiyaç duyar. Ondandır ki zaman gelip geçer, hatırda kalmazken mekan, anıların tutucusu, yuvası işlevini sürdürür. 

Cadde ve sokak adları, sayıdan ibaret değilse bolca gösterge taşır; mekanın kimliğini inşa etmede insanlara ipuçları bırakır. Nihayet adlandırmaya, sembolleştirmeye daima önem veren insan için cadde ve sokak adları, kolayca günlük yaşamdan kopmaz; adreste kalmaz bir konuma yerleşiverir. Bahçelievler ve Emek semtlerinde eski cadde sokak adlarının eski mavi tabelalarda uzun süre yaşayışı bundandır. Ankaralı, cadde ve sokak adlarının değişmesine kimliğini kaybetme, belleğini yitirme korkusuyla karşı çıkmıştır. Bu tepkide yalnızca 1994'ten 2005'e kadar Büyükşehir Belediyesi'nin 552 isimlendirme yapmasının da etkisi vardır.*

^{Beyaz Zambaklar Sokak, 22 Temmuz 2024}

Kader Sokak'tan Beyaz Zambaklar Sokak'a 

Kader Sokak, Gaziosmanpaşa Mahallesi sınırları içinde kalan ve yokuş aşağı uzunca inen, bir-iki mekan dışında tamamen konuttan oluşan bir sokaktır. Adı 1951'den 2018'e kadar "Kader" olan sokak, sokağın Çankaya Caddesi ucunda bulunan Finlandiya Büyükelçiliği'nin etkisiyle Beyaz Zambaklar Sokak adını alır. Yıllardır Atatürk'ün önerdiği bir kitap olarak onlarca baskı yapan Beyaz Zambaklar Ülkesinde adlı kitap ise bu adın ilhamıdır. 

2018'de belediye meclisinin isim değiştirme kararından tabelanın takılmasıyla haberi olan sokak sakinleri, elçiliğin talebi olduğu söylenen değişikliğinden memnuniyetsizliklerini bildirmek için elçiliğe bir mektup gönderir: 

"Bu uygulama, 67 yıllık Kader Sokak sakinleri ve onlarca işyerine maddi yük getirecektir. Yaşanmışlıklarımız ve anılarımızla yoğurulmuş Kader Sokağımız, Cumhurbaşkanlığı Köşkü’ne komşu konumuyla başkentimizin ‘Kader’ine şahitlik etmiş, ismiyle de korunması gereken özgün bir değerdir." 

Konunun dönemin gazetelerine yansıması, sokak adında yeni bir değişikliğe neden olmaz, elçilik ise değişikliği bir jest olarak gördüğünden memnundur.

^{Üsküp Caddesi, 22 Temmuz 2024}

Çevre Sokak'tan Üsküp Caddesi'ne

Cinnah Caddesi'nin paralelinde Atakule manzarasıyla uzanan Çevre Sokak, 1970'li yıllarda Cinnah'ta yüksek binalar varken henüz boş arsalarla dolu bir sokak görünümündedir. Bugün ise işlevini genişleterek caddeleşmiş, adı da değiştirilerek Üsküp Caddesi olmuştur. 

Caddenin adının neden Üsküp olduğuna dair elimizde pek bilgi yok. Ancak sokağa girdiğinizde birkaç işyerinin adının halen Çevre olduğunu görebilirsiniz ki bu durum sokağın adının değiştirilmesinin toplumda ne denli yavaş kabul gördüğünün ve toplulukların bellek konusundaki inatlarının hoş göstergelerindendir.

^{Üsküp Caddesi, 22 Temmuz 2024}

Cadde bugünkü hareketli simasını kazanacağını 80'lerden itibaren göstermeye başlar. Yeni binasına geçene kadar CHP'nin eski genel merkezi bu sokakta bulunur. Tasarımını mimar Vedat Dalokay ve Nejat Tekelioğlu'nun üstlendiği Tekdal Apartmanı, Uğur Eken'in mimarlığında inşa edilen Teras Ev ve Vedat Özsan mimarlığındaki Botanik Apartmanı bu sokaktadır. 

Sokak zaman içerisinde eğlence kültürüyle iç içe geçmeye başlar. 2000'lerde No Name, Dorian Gray (sonra ve şimdi Manhattan), Blast gibi mekanlara ev sahipliği yapan sokak, bugün de farklı türden pek çok mekanın adresidir. 

Kaynaklar

• Özkan, M. & Yoloğlu, A. C. "Bir Bellek Projesi Olarak Sokak İsimlendirmesi: Ankara Örneği." Planlama, 2005, 54-60. 
• Erkuş, S. "Sokak adı değişikliği çok hoş ve güçlü bir jest oldu" Hürriyet.
• "Sokak isimlerinde diplomatik değişim" Sözcü.