Arjantin'de Trump destekli sürpriz zafer: Javier Milei nasıl kazandı?

Arjantin’de düzenlenen parlamento seçimlerini mevcut Devlet Başkanı anarko-kapitalist Javier Milei liderliğindeki iktidar partisi kazandı. Katılım oranının yüzde 68'de kaldığı seçimdeki ilk sonuçlara göre Milei'nin partisi La Libertad Avanza (İlerleyen Özgürlük) yüzde 41 oy oranıyla seçimden zaferle çıktı. 

• Sosyal demokrat Peronist muhalefetin biraraya geldiği Fuerza Patria (Vatan Gücü) ise oyların yüzde 29,4'ünü alabildi. Milei’nin partisi bu sonuçlarla, 24 Senato koltuğunun 13’ünü ve 127 alt meclis koltuğunun 64’ünü kazandı. 

Öte yandan: Arjantin’de oy verme zorunlu olmasına rağmen, katılım oranı demokrasinin geri döndüğü 1983’ten bu yana en düşük seviyede kalarak %67,85 oldu ve 2021’de kaydedilen %71’lik oranın dahi gerisine düştü.

Eylül ayı seçimleri

Milei’nin Eylül ayında Buenos Aires eyalet seçimlerini Peronist muhalefete karşı 14 puanlık bir farkla kaybetmesi, iktidar kanadında büyük endişelere yol açmış ve uzmanlar tarafından bu yenilgi, kemer sıkma politikalarının negatif etkisi olarak değerlendirilmişti. 

Ayrıca bu süreçte Milei’nin kız kardeşinin karıştığı yolsuzluk olayları ve “motorlu testere” metaforuyla öne çıkardığı sıkı ekonomi politikasının ekonomik krizi derinleştirmesi ve hükümet içindeki diğer skandallar Milei’nin parlamento seçimlerini kaybedeceğine işaret ediyordu. 

Milei’nin bütün iddiasını dayandırdığı ekonomi tarafında da seçimler öncesi olumsuz bir tablo vardı. Her ne kadar 2023’te %200’ün üzerindeyken enflasyonu Eylül itibarıyla yaklaşık %30’a düşürmeyi başarıp ülkenin 14 yıl aradan sonra ilk bütçe fazlasını elde etmesini sağlasa da bu süreçte faturanın büyük bölümü emekçilere ve küçük esnafa kesildi. Alım gücünün giderek daha fazla düşmesinin yanında, 250 binden fazla iş kaybedildi ve süreçte yaklaşık 18 bin küçük işletme kapandı.

• Editörün önerisi: Milei'nin şok terapisi Arjantin'e çare oldu mu? | Exante, Emircan Yaman

Son düzlükteki Trump desteği

Eylül’deki seçimin ardından ABD Başkanı Donald Trump’ın Milei’ye verdiği destek bir dönüm noktası oldu. Washington yönetimi, yakın dönemde 20 milyar dolarlık swap anlaşması ve yüklü miktarda peso alımlarıyla hükümete destek olurken Trump, seçimleri Milei’nin kazanması hâlinde ek 40 milyar dolar yardım sözü verdi. Trump ayrıca seçimler Milei lehine sonuçlanmazsa “cömert davranmayacağını ve zamanını boşa harcamayacağını” ifade etti. 

• Seçim sürecinde Trump’ın bu tutumu seçimlere dış müdahale olarak değerlendirilerek büyük tartışmalara neden oldu. Öte yandan bu şartlı yardım sözünün uzun yıllardır süren ekonomik kriz karşısında geçmişe dönmek istemeyen Arjantinliler için belirleyici olduğu da dile getiriliyor.

Sonuç olarak Milei’nin zaferinin ardından Trump yaptığı açıklamada, "Kazananı tebrik etmek istiyorum. Büyük bir zafer. Bizden çok yardım aldı. Çok yardım aldı. Ona destek verdim, çok güçlü bir destek. İnsanlar kazanmasının zor olacağını düşünüyordu. Ve sadece kazanmakla kalmadı, büyük bir farkla kazandı" ifadelerini kullandı. Milei ise “Dünya tarihinde de eşi benzeri görülmemiş bir şey oldu, çünkü ABD daha önce hiç bu büyüklükte bir destek sunmamıştı” diyerek en büyük destekçisini selamladı.

Piyasalar ise beklenmedik zafer karşısında hızlı bir tepki verdi. Hisseler piyasa öncesi işlemlerde yüzde 40’tan fazla yükselirken ve Merval endeksi yüzde 32’ye yakın artışla son 30 yılın en büyük günlük sıçramasını kaydetti. Dolar cinsinden devlet tahvilleri ise yüzde 23’e kadar yükseldi. 

Genel tablo Milei’nin kemer sıkma planı ile ABD destekli kurtarma paketinin başarıya ulaşabileceğine dair yenilenmiş bir iyimserlik dalgasını gösteriyor.

Bundan sonra ne bekleniyor? 

Daha önce Kongre'nin alt kanadında 37 sandalyeye sahip olan Milei’nin partisi, pazar günkü seçimlerinden ardından bu sayıyı 101'e yükseltti. Senato'da La Libertad Avanza'nın 14 sandalye daha kazanarak 20 senatöre ulaşmasıyla her ne kadar 2023’teki seçimlerden %15 az oy alsa da Milei’nin temsil gücünün yükseldiği görülüyor. 

• Böylece yeni aritmetik sayesinde Temsilciler Meclisi ve Senato'da en az üçte birlik orana ulaşan Milei, parlamentonun kararlarına karşı başkanlık vetosunu koruyabilmesi için gereken çoğunluğu sağlamış oldu. 

Ayrıca Milei, önümüzdeki aylarda vergi ve işgücü reformlarına yönelik iddialı planlarını hayata geçirmek için yeterli desteğe ulaşmayı da garantiledi. Böylece 2027’deki başkanlık seçimlerine kadar Milei’nin ekonomi programını daha radikal seviyede uygulaması bekleniyor. Seçim zaferinin ardından Javier Milei’nin ilk açıklaması da sert kemer sıkma önlemlerine devam edeceği yönünde oldu.