Asgari ücret tahminleri

Asgari Ücret Tespit Komisyonu, 2022’nin ikinci yarısında asgari ücretteki zam oranını belirlemek için 2016’dan bu yana ilk defa toplandı. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Bilgin, işçi kesimi adına Türk-İş ve işverenleri temsilen TİSK yetkililerinin bir araya geldiği toplantıda ilk günde artışın temmuz ayından itibaren geçerli olmasına karar verildi. Gece yarısı Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmelikle asgari ücret zammının 1 Temmuz'dan itibaren geçerli olacağı duyuruldu. Orana dair net bilgi paylaşılmasa da Ocak 2022’de kabul edilen düzenleme ile artışın bu yıl da Gelir Vergisi'nden muaf tutulacağı açıklandı. Dün yaşanan başka bir gelişme de TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda, en düşük emekli aylığını 3 bin 500 liraya çıkarması öngörülen 3600 ek göstergeye dair torba kanun teklifinin kabul edilmesiydi. Asgari ücrete yapılacak zammı ise bugün Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklaması bekleniyor. 

Asgari ücretteki son zam

Aralık 2021’de 2022 için net asgari ücret yaklaşık %50 zamla brüt 5 bin 4, net 4 bin 253 lira olarak belirlenmişti. TÜİK’e göre Aralık 2021’de tüketici fiyat endeksi (TÜFE) yıllık bazda %36,08’di. Ancak yapılan zam, artan yaşam maliyetleri ve enflasyon karşısında kısa sürede eridi. Türk-İş’in verilerine göre, asgari ücret ocak ayında 4 bin 249 lira olan açlık sınırının 3 lira üzerindeydi. Yoksulluk sınırı 13 bin 844 liraya ulaşırken bekar bir bireyin yaşam maliyeti 5 bin 587 liraydı. Şubat ayındaysa enflasyon %54 ile zammı rakamsal olarak da eritmişti. O dönemde DİSK, 2022 yılı asgari ücret önerisini net 5 bin 200 lira olarak açıklamıştı.

Fox’un haberine göre işveren temsilcileri dünkü toplantıda %20, Türk-İş ise %29,3 zam istedi. T24’ün haberine göre, Türk-İş Genel Sekreteri Nazmi Irgat açlık sınırına dikkat çekti ve zamlı maaşın bu sınırın altında kalmamasını ilettiklerini ifade etti. DİSK ise 4 kişilik ailede 2 kişinin çalıştığı varsayımıyla asgari ücretin yoksulluk sınırının yarısından düşük olmamasını istedi. Faturalardaki zamların geri alınması ve verginin kaldırılması gerektiğini de aktaran DİSK, asgari ücretin yılda 4 defa belirlenmesini talep etmişti.

Türkiye'de yaşam maliyetleri

TÜİK’in verilerine göre Mayıs 2022’de enflasyon, 1998'den beri en yüksek düzey olan %73,5’e yükseldi. 2021'in Aralık ayına göre %35,64 yükselen TÜFE’de 12 aylık ortalamalara göre %39,33 artış gerçekleşti. Öte yandan Bakan Nebati; nisanda %69,97, martta %61,14 ve şubatta %54,4 olarak hesaplanan enflasyonun haziranın başlarında yavaşlama eğilimine girdiğine dikkat çekmişti. Peki şu anki koşullarda asgari ücret yaşamaya ne kadar elverişli?

Türk-İş’in “Haziran 2022 Açlık ve Yoksulluk Sınırı” araştırmasına göre, “4 kişilik ailenin sağlıklı beslenebilmesi için gereken aylık gıda harcaması” olarak tanımlanan açlık sınırı 6 bin 391 liraya yükseldi. Gıda harcaması ile giyim, konut (kira, elektrik, su, yakıt), ulaşım, eğitim ve sağlık gibi ihtiyaçlar için zorunlu diğer aylık harcamaları temsil eden yoksulluk sınırıysa 20 bin 818 liraya; bekâr bir çalışanın yaşama maliyetiyse aylık 8 bin 313 liraya çıktı. Mevcut koşullarda açlık sınırının asgari ücretin %50,3, yoksulluk sınırının %389,5 üzerinde seyrettiği belirtiliyor.

• Ne dedi? DEVA Partisi lideri Ali Babacan, açlık ve yoksulluk sınırını gösteren tabloyu "4 kişilik bir ailede herkes asgari ücretle çalışsa dahi aile yoksulluk sınırının altında" ifadeleriyle paylaştı.
• Konut kiraları: Enflasyonun etkisiyle yükselen kiralara önlem olarak açıklanan düzenlemeyle 1 Temmuz 2023’e kadar yenilenecek sözleşmelerde kira artış oranının üst sınırı %25 oldu. BETAM’ın son verilerine göre, Türkiye genelinde ortalama kiralık konut ilan metrekare fiyatındaki yıllık artış oranı, nisan ayında %182,7’ydi. Emlakjet.com ise geçtiğimiz aylarda Türkiye’de ortalama kiranın 3 bin 100 lirayken İstanbul’da 6 bin 500 liraya çıktığını ortaya koymuştu. 
• Mutfak harcamaları: Türk-İş’in verilerine göre, Ankara’da dört kişilik bir ailenin gıda için harcaması gereken asgari tutar önceki aya göre %6,2 arttı. Son 12 aydaki artış %117,29; 6 aylık artış %55,96 oldu. Teyit’in araştırması da 2022’nin başından bu yana bazı gıdalardaki fiyat artışının %100’ü geçtiğini gösteriyor. Örneğin araştırmada baz alınan markette 1 litre sütün fiyatı 2 Haziran 2021’de 7,45 lirayken 2 Haziran 2022’de 19,50 liraydı ve bu artış %161’e karşılık geliyordu.

^Teyit.org

• Fatura giderleri: BOTAŞ haziranda evlerde kullanılan doğal gazın metreküp fiyatının önceki aya göre %30 arttığını duyurdu. Türk İş'in Yaşam Maliyeti Araştırması’nın 2022 Haziran sonuçları, yılbaşından bu yana %75,5 zam yapıldığını ortaya koydu. Aynı gün EPDK’nın mesken abonelerinin elektrik tarifesine %15 zam yapıldığını açıklamasıyla yılbaşından bu yana yapılan zamların oranı birinci kademe için %58’i buldu. Öte yandan EPDK, çarşamba günkü toplantısı sonucunda tarifelerin yenileneceği temmuz ayında zam yapılmayacağını belirtti.

Tahminler

Peki Türkiye’de asgari ücretle çalışan birinin maaşı, yaşam maliyetleri göz önünde bulundurulduğunda ne kadar olmalı?

Yapılacak %30 zam asgari ücreti yaklaşık 5 bin 500 liraya; %40 zam 5 bin 900 liraya; %50 artış ise 6 bin 375 liraya yükseltiyor. Mevcut koşullarda ancak %50 zamla açlık sınırını yakalayan asgari ücrette en olası artış ise %30 olarak öne çıkıyor. 

• Ne dedi? Halk TV’ye Ekonomist Oğuz Oyan, asgari ücretin hane düzeyinde belirlenmesi gerektiğini vurgulayarak %40 zammın imkansız olmadığını belirtti. Ancak TİSK’in %30 talebine değindi ve "Yılbaşında %50 artış yapıldı. 3 Temmuz’da yeni veriler açıklandığında yıllık enflasyon %70-80 düzeyinde olacak. Bu doğrultuda aradaki farkı, %30 zam ile kapatmak isteyebilirler." dedi.